वराहपुराणम्

कलौ मत्कृतमार्गेण बहुरूपेण तामसैः । इज्यते द्वेषबुद्ध्या स परमात्मा जनार्दनः ।। ७०.

कलियुगात, माझ्या स्थापिलेल्या मार्गाने, अनेक रूपांनी आणि तामसिक पद्धतीने, द्वेषबुद्धीनेच परमात्मा जनार्दनाची पूजा केली जाते.

न तस्मात् परतो देवो भविता न भविष्यति । यो विष्णुः स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा सोऽहमेव च ।। ७०.

त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ असा देव नाही, आणि होणारही नाही; जो विष्णु आहे तोच स्वतः ब्रह्मा आहे, आणि जो ब्रह्मा आहे तो मीच आहे.

वेदत्रयेऽपि यज्ञेऽस्मिन् याज्यं वेदेषु निश्चयः । यो भेदं कुरुतेऽस्माकं त्रयाणां द्विजसत्तम । स पापकारी दुष्टात्मा दुर्गतिं गतिमाप्नुयात् ।। ७०.

तीनही वेदांत, या यज्ञात, याज्य वेदांत निश्चित केलेले आहे; हे श्रेष्ठ द्विजा, आमच्यात तिघांत भेद करणारा मनुष्य पाप करणारा, दुष्ट मनाचा असून, तो दुर्गतीला जातो.

इदं च श्रृणु मेऽगस्त्य गदतः प्राक्तनं तथा । यथा कलौ हरेर्भक्तिं न कुर्वन्तीह मानवाः ।। ७०.

आणि हे अगस्त्य, मी तुला पूर्वीची गोष्ट सांगतो, की कलियुगात लोक येथे हरिप्रती भक्ती करत नाहीत.

भूर्लोकवासिनः सर्वे पुरा यष्ट्वा जनार्दनम् । भुवर्लोकं प्रपद्यन्ते तत्रस्था अपि केशवम् । आराध्य स्वर्गतिं यान्ति क्रमान्मुक्तिं व्रजन्ति च ।। ७०.

भूतपूर्व काळी पृथ्वीवर राहणारे सर्वजण जनार्दनाची पूजा करून भुवर्लोकाला जात; तिथे राहणारे केशवाची उपासना करून स्वर्गाला पोहोचतात, आणि हळूहळू मुक्ती प्राप्त करतात.

एवं मुक्तिपदे व्याप्ते सर्वलोकैस्तथैव च । मुक्तिभाजस्ततो देवास्तं दध्युः प्रयता हरिम् ।। ७०.

अशा प्रकारे मुक्तीचे स्थान सर्व लोकांमध्ये व्यापले असता, मुक्ती मिळवणारे देवही प्रयत्नपूर्वक हरिची उपासना करू लागले.

सोऽपि सर्वगतत्वाच्च प्रादुर्भूतः सनातनः । उवाच ब्रूत किं कार्यं सर्वयोगिवराः सुराः ।। ७०.

तो सर्वत्र असणारा आणि सनातन असलेला प्रकट झाला आणि म्हणाला: 'सर्व योगी आणि देवांनो, काय करावे ते सांगा.'

ते तं प्रणम्य देवेशमूचुश्च परमेश्वरम् । देवदेव जनः सर्वो मुक्तिमार्गे व्यवस्थितः । कथं सृष्टिः प्रभविता नरकेषु च को वसेत् ।। ७०.

त्यांनी त्या देवाधिदेवाला वंदन करून, परमेश्वराला म्हटले: 'देवांमध्ये श्रेष्ठा, सर्व लोक मुक्तीच्या मार्गावर आहेत; मग सृष्टी कशी होईल आणि नरकात कोण राहील?'

एवमुक्तस्ततो देवैस्तानुवाच जनार्दनः । युगानि त्रीणि बहवो मामुपेष्यन्ति मानवाः ।। ७०.

देवतांनी असे विचारल्यावर जनार्दन म्हणाला: 'तीन युगे आणि त्याहूनही अधिक काळ, माणसे माझ्याकडे येतील.'

अन्त्ये युगे प्रविरला भविष्यन्ति मदाश्रयाः । एष मोहं सृजाम्याशु यो जनं मोहयिष्यति ।। ७०.

शेवटच्या युगात माझ्यावर प्रेम करणारे फारच कमी राहतील; मी लगेचच एक भ्रम निर्माण करीन, जो सर्व लोकांना गोंधळात टाकील.

त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ।। ७०.

महाबाहू रुद्र, तू भ्रम निर्माण करणारी ग्रंथं तयार कर; थोड्या प्रयत्नात मोठं फळ मिळेल असं दाखव.

कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ।। ७०.

माया, जादू आणि उलट वागणूक दाखव; हे दाखवून सर्व लोकांना पटकन गोंधळात टाक, हे महेश्वर.

एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ।। ७०.

असं सांगून त्या परमेश्वराने लगेच माझं खरं रूप लपवलं आणि पुन्हा प्रकट केलं.

तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतेषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ।। ७०.

त्या वेळेपासून, उत्तम जीवांनो, लोक बहुतेक वेळा माझ्याच तयार केलेल्या ग्रंथांमध्ये रमू लागले.

वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ।। ७०.

जे लोक वेदांच्या मार्गावर, नारायण या देवाला एकरूप मानतात, ते मुक्तीला पात्र होतात.

मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ।। ७०.

हे श्रेष्ठ द्विज, जे लोक मला किंवा ब्रह्माला विष्णूपासून वेगळं मानून पूजा करतात, ते पापी नरकात जातात.

ये वेदमार्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ।। ७०.

जे वेदमार्ग सोडतात, त्यांना फसवण्यासाठी मी वेगवेगळ्या मतांनी आणि निष्कर्षांनी युक्त ग्रंथ दाखवले.

पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ।। ७०.

ही बंधनाची अवस्था म्हणजे पशुभाव; जेव्हा हे बंधन सुटतं, तेव्हा पाशुपत शास्त्र, वेद म्हणून ओळखलं जाणारं, प्रकट होतं.

वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ।। ७०.

मीच वेदस्वरूप आहे, हे ऋषी; वेदांशिवाय दुसऱ्या ग्रंथांनी किंवा त्यांच्या अर्थाने माझं खरं रूप कळत नाही. मी वेदांमधूनच ओळखला जातो, विशेषतः ब्राह्मणांनी.

युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ।। ७०.

हे ऋषी, मीच तीन युगे आहे, ब्रह्मा आणि विष्णूही तसेच; हे तिघं सत्त्वादी गुणांपासून, तीन वेद, तीन अग्नी यांच्यापासून उत्पन्न झाले आहेत.

त्रयो लोकास्त्रयः संध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ।। ७०.

तीन लोक, तीन संध्या, तीन वर्ण; तसेच तीन प्रकारची यज्ञे — हे जग तिन्ही प्रकारांनी बांधलेलं आहे.

य एवं वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ।। ७०.

जो असं जाणतो, हे श्रेष्ठ ऋषी, की परम नारायण, दुसरा म्हणजे कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा, आणि मी तिसरा; गुणांनी मीच प्रमुख आहे, बाकी सर्व भ्रम आहे.

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ।। ७१.

अगस्त्य म्हणाला: असं ऐकून, देव, ऋषी आणि मी, हे राजन, त्या पिनाकधारी देवाला वंदन केलं.

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ।। ७१.

डोकं टेकवून वंदन केल्यावर, हे राजन, आम्ही पाहिलं की त्या रुद्राच्या देहात कमळावर बसलेला ब्रह्मा आहे.

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकम् । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ।। ७१.

आणि त्याच्या हृदयात, धुळीच्या कणासारखा सूक्ष्म, तेजस्वी सोन्यासारखा झळाळणारा नारायण आम्ही भवरूप देहातून पाहिला.

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ।। ७१.

त्याला पाहून, माझ्यासह सर्व यजमान ऋषी आश्चर्यचकित झाले; त्यांनी जयजयकार आणि साम, ऋच, यजुर्वेदाच्या ऋचा म्हणायला सुरुवात केली.

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ।। ७१.

तेव्हा त्यांनी त्या परमेश्वराला विचारलं: हे परमेश्वर, हे काय आहे? तुझ्या एका रूपात तिन्ही रूपं दिसतात.

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृह्णीमः कविसत्तमाः ।। ७१.

रुद्र म्हणाले: या यज्ञात, मोठ्या ऋषींनी माझ्या उद्देशाने जी काही आहुती दिली आहे, ती आम्ही तिघेही—हे श्रेष्ठ कवी—आपापला भाग घेतो.

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ।। ७१.

हे श्रेष्ठ मुनीहो, आमच्यात कोणताही वेगळेपणा नाही; ज्यांची दृष्टी स्पष्ट आहे, ते योग्य तेच पाहतात, पण उलटसुलट गोष्टींमध्ये अनेकजण वेगवेगळेच पाहतात.