वराहपुराणम्

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ।। ६९.

त्या तपस्व्याने असे बोलताच, राजन, माझ्या मनात आश्चर्य दाटून आलं आणि मी त्याला पुढे विचारलं.

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोका मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ।। ६९.

भगवन्, तुमचं हे जग सर्व जगांमध्ये श्रेष्ठ आहे. मी ब्रह्मा, इंद्र आणि इतर सर्व लोकही पाहिले आहेत.

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिभाति तपोधन । संपदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ।। ६९.

पण हे जग मला अगदी नवीनच वाटतंय, हे तपोधन. संपत्ती, ऐश्वर्य, तेज आणि राजवाड्यांतील रत्नांनी भरलेलं आहे.

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ।। ६९.

पवित्र सरोवरे, स्वच्छ जलाशय आणि विशेषतः कमळांनी भरलेलं तुझं हे जग मी पाहिलं, हे मुने, आणि ते खरंच अद्भुत आहे.

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ।। ६९.

असं अद्भुत जग कसं निर्माण झालं? आणि तू इथे कसा स्थिर आहेस? हे सर्व कशामुळे घडलं, आणि तू कोण आहेस, हे मुनीश्रेष्ठा, मला सांग.

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहर्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ।। ६९.

महामुने, इलावृत प्रदेशात सरोवराच्या काठी मी तुला कसा पाहिलं? ते सरोवर, ती झोपडी — हे मुने, सोन्याच्या राजवाड्यांनी भरलेल्या या जगात तुझं खऱ्या अर्थाने स्थान कोणतं आहे?

एवमुक्तः स भगवात् मयाऽसौ मुनिपुंगवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ।। ६९.

मी असं विचारल्यावर, त्या मुनीश्रेष्ठाने घडलेली सर्व गोष्ट मला सांगितली. हे राजेंद्र, ते नीट ऐक.

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।। ६९.

तपस्वी म्हणाला — मीच तो नारायण आहे, सनातन देव, जलस्वरूप ज्याच्यामुळे हे संपूर्ण विश्व, तिन्ही लोक आणि सर्व चराचर व्यापलेलं आहे.

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ।। ६९.

परमेश्ठी देवाची तीच मूर्ती, जी तू पाहिलीस, ती मीच आहे. मला वरुण असं म्हटलं जातं, पण मी खरा तोच परम नारायण आहे.

त्वया च सप्त जन्मानि अहमाराधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ।। ६९.

पूर्वी तू सात जन्म माझी भक्ती केलीस. म्हणूनच तिन्ही लोकांचा नाश झाला तरी मी फक्त तुलाच निवडलं.

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ।। ६९.

त्याने असं सांगितल्यावर, मला झोप येऊ लागली आणि मी जमिनीवर पडलो. पण त्याच क्षणी मी पुन्हा उठलो.

यावत्पश्याम्यहं राजन् तमृषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ।। ६९.

राजा, मी पाहिलं — तो ऋषी आणि ते नगर तिथेच आहेत. आणि मग मी स्वतःला मेरू पर्वताच्या शिखरावर पाहिलं.

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ।। ६९.

मी सात समुद्र, मुख्य पर्वतरांगा आणि सात द्वीपांनी युक्त पृथ्वी पाहिली, हे नराधिपा.

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ।। ६९.

सुव्रत, आजही मी त्या श्रेष्ठ लोकाचा ध्यान करत राहिलो आणि 'कधी मी तो लोक मिळवीन?' या विचारात पूर्णपणे गुंतलो होतो.

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद् वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। ६९.

राजा, मी तुला परमेश्वराशी संबंधित आणि माझ्या देहाशी घडलेली अद्भुत गोष्ट सांगितली. अजून तुला काय ऐकायचं आहे?

भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ।। ७०.

भद्राश्व म्हणाले: भगवन्, तू तो लोक प्रत्यक्ष पाहिलेला नसताना त्याला मिळवण्यासाठी काय केलंस? काही व्रत, तप किंवा धर्माचं आचरण केलंस का, हे सांग.

अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ।। ७०.

हरिची भक्तीपूर्वक पूजा न करता, कोणताही शहाणा माणूस लोकांची इच्छा करेल का? कारण हरि प्रसन्न झाला की सर्व लोक जणू हातात येतात.

एवं संचिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।। ७०.

राजेंद्र, असं विचार करून मी शंभर वर्षे भरपूर दक्षिणा असलेल्या यज्ञांनी सनातन विष्णूची भक्तीपूर्वक पूजा केली.

ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ।। ७०.

राजकुळातील आनंदा, खूप काळानंतर, मी जनार्दन या यज्ञमूर्तीची पूजा करत असताना, सर्व देवता आणि इंद्र एकत्र बोलावल्यावर तेथे आले.

स्वे स्वे स्थाने स्थिता आसन् यावद् देवाः सवासवाः । तावत् तत्रैव भगवानागतो वृषभध्वजः ।। ७०.

सर्व देवता आणि इंद्र आपापल्या जागी उभे असतानाच, त्या क्षणी वृषभध्वज असलेले भगवान तिथे आले.

महादेवो विरूपाक्षस्त्र्यम्बको नीललोहितः । सोऽपि रौद्रे स्थितः स्थाने बभूव परमेश्वरः ।। ७०.

महादेव, त्रिनेत्र, निळे आणि लाल रंगाचे विरूपाक्ष, तेही रौद्र रूपात, परमेश्वर म्हणून तिथे उभे राहिले.

तान् सर्वानागतान् दृष्ट्वा देवानृषिमहोरगान् । सनत्कुमारो भगवानाजगामाब्जसंभवः ।। ७०.

सर्व आलेले देव, ऋषी आणि महान सर्प पाहून, कमळातून जन्मलेले पुण्यवान सनत्कुमार तिथे आले.

त्रसरेणुप्रमाणेन विमाने सूर्यसन्निभे । अवस्थितो महायोगी भूतभव्यभविष्यवित् ।। ७०.

भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणणारा तो महान योगी, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि धुळीच्या कणाएवढ्या विमानात उभा होता.

आगम्य शिरसा रुद्रं स ववन्दे महामुनिः । मया प्रणमितस्तस्थौ समीपे शूलपाणिनः ।। ७०.

तो महान ऋषी तिथे येऊन रुद्राला डोकं टेकवून वंदन करतो; मीही शूलधारीच्या जवळ वाकून उभा राहिलो.

तानहं संस्थितान् देवान् नारदादीनृषींस्तथा । सनत्कुमाररुद्रौ च दृष्ट्वा मे मनसि स्थितम् ।। ७०.

ते सर्व देव, नारदासारखे ऋषी, सनत्कुमार आणि रुद्र एकत्र पाहून, माझ्या मनात विचार आला.

क एषां भवते याज्यो वरिष्ठश्च नृपोत्तम । केन तुष्टेन तुष्टाः स्युः सर्व एते सरुद्रकाः ।। ७०.

राजश्रेष्ठा, या सर्वांपैकी तुझ्या यज्ञात कोणाची पूजा करावी आणि सर्वात श्रेष्ठ कोण आहे? कोणाला प्रसन्न केल्याने हे सर्व, रुद्रासहित, संतुष्ट होतील?

एवं कृत्वा स्थिते राजन् रुद्रः पृष्टो मयाऽनघ । एवमर्थं क इज्योऽत्र युष्माकं सुरसत्तमाः ।। ७०.

राजा, असं ठरवून मी रुद्राला विचारलं: 'हे निष्पाप, या उत्तम देवांपैकी या यज्ञात कोणाची पूजा करावी?'

एवमुक्ते तदोवाच रुद्रो मां सुरसन्निधौ ।। ७०.

मी असं विचारल्यावर, रुद्राने देवांच्या उपस्थितीत मला उत्तर दिलं.

रुद्र उवाच । श्रृण्वन्तु बिबुधाः सर्वे तथा देवर्षयोऽमलाः । ब्रह्मर्षयश्च विख्याता सर्वे श्रृण्वन्तु मे वचः । त्वं चागस्त्य महाबुद्धे श्रृणु मे गदतो वचः ।। ७०.

रुद्र म्हणाले: सर्व देव, तसेच पवित्र देवरषी आणि प्रसिद्ध ब्रह्मर्षी, माझं बोलणं ऐका. आणि महाबुद्धी अगस्त्य, तूही माझं सांगणं नीट ऐक.