वराहपुराणम्

कैलासश्रृङ्गप्रतिमानि तीरे - ष्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै - रुपासितानि द्विजदेवविप्रैः ।। ६९.

त्या तळ्यांच्या काठावर कैलास शिखरांसारखी घरे होती, अनेक मौल्यवान कमळांनी सजलेली, पुण्यवान लोकांनी वसलेली आणि द्विज, देव, ब्राह्मणांनी पूजलेली.

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु - स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्त्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति- र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ।। ६९.

कमळे भुंग्यांच्या भाराने वाकलेली, सतत डोलत होती; त्या पाण्यात मधुर स्वर असलेले द्विज वेदांतील अद्भुत मंत्रांचे पठण करत होते.

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरीयाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ।। ६९.

त्यांच्या अंगावर पांढऱ्या कमळांच्या माळा होत्या, उत्तम वस्त्र परिधान केलेली, आणि पक्ष्यांचे थवे भरपूर होते; अशा अनेक सरोवरांत द्विज प्राचीन यज्ञविधीचे पठण करत होते.

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ।। ६९.

मी त्या सरोवरांत भटकत असताना, मी अनेक देवांगनांच्या आणि विद्याधरांच्या कन्यांचे समूह पाहिले, ज्या त्या ठिकाणी स्नानासाठी आल्या होत्या.

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराऽहम् ।। ६९.

मग, राजश्रेष्ठ, मी भटकत असताना, दुसरं एक सुंदर, स्वच्छ पाण्याचं सरोवर पाहिलं; आणि त्याच्याच काठावर, पूर्वी पाहिल्याप्रमाणेच, एक झोपडी दिसली.

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ।। ६९.

राजा, मी त्या झोपडीत शिरलो आणि तिथे एकाच जागी उभा असलेला तपस्वी पाहिला. मी त्याच्याजवळ जाऊन नमस्कार केला. तेव्हा तो मंद हसला आणि अपूर्व तेजाने बोलू लागला.

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ।। ६९.

तपस्वी म्हणाला — श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तू मला ओळखत नाहीस का? पूर्वीही तू मला पाहिलं आहेस. मग तू या जगाकडे असा का पाहतोस जणू काही तुला काहीच समजत नाही?

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ।। ६९.

हे द्विजश्रेष्ठा, हे जग देवांनाही दिसलेलं नाही, ते मी तुझ्या प्रेमासाठी तुला दाखवलं आहे.

संपदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ।। ६९.

महामुने, माझ्या या जगातील वैभव पाहा — दही-दूधाने वाहणाऱ्या नद्या आणि तुपाने भरलेली सरोवरे.

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ।। ६९.

सोन्या-रत्नांचे खांब असलेली घरे, रत्नांनी सजलेली आणि पद्मरागासारखी चमकणारी जमीन, पारिजात फुलांनी भरलेली, यक्ष आणि किन्नरांनी वावरलेली ही भूमी पाहा.

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ।। ६९.

त्या तपस्व्याने असे बोलताच, राजन, माझ्या मनात आश्चर्य दाटून आलं आणि मी त्याला पुढे विचारलं.

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोका मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ।। ६९.

भगवन्, तुमचं हे जग सर्व जगांमध्ये श्रेष्ठ आहे. मी ब्रह्मा, इंद्र आणि इतर सर्व लोकही पाहिले आहेत.

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिभाति तपोधन । संपदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ।। ६९.

पण हे जग मला अगदी नवीनच वाटतंय, हे तपोधन. संपत्ती, ऐश्वर्य, तेज आणि राजवाड्यांतील रत्नांनी भरलेलं आहे.

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ।। ६९.

पवित्र सरोवरे, स्वच्छ जलाशय आणि विशेषतः कमळांनी भरलेलं तुझं हे जग मी पाहिलं, हे मुने, आणि ते खरंच अद्भुत आहे.

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ।। ६९.

असं अद्भुत जग कसं निर्माण झालं? आणि तू इथे कसा स्थिर आहेस? हे सर्व कशामुळे घडलं, आणि तू कोण आहेस, हे मुनीश्रेष्ठा, मला सांग.

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहर्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ।। ६९.

महामुने, इलावृत प्रदेशात सरोवराच्या काठी मी तुला कसा पाहिलं? ते सरोवर, ती झोपडी — हे मुने, सोन्याच्या राजवाड्यांनी भरलेल्या या जगात तुझं खऱ्या अर्थाने स्थान कोणतं आहे?

एवमुक्तः स भगवात् मयाऽसौ मुनिपुंगवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ।। ६९.

मी असं विचारल्यावर, त्या मुनीश्रेष्ठाने घडलेली सर्व गोष्ट मला सांगितली. हे राजेंद्र, ते नीट ऐक.

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।। ६९.

तपस्वी म्हणाला — मीच तो नारायण आहे, सनातन देव, जलस्वरूप ज्याच्यामुळे हे संपूर्ण विश्व, तिन्ही लोक आणि सर्व चराचर व्यापलेलं आहे.

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ।। ६९.

परमेश्ठी देवाची तीच मूर्ती, जी तू पाहिलीस, ती मीच आहे. मला वरुण असं म्हटलं जातं, पण मी खरा तोच परम नारायण आहे.

त्वया च सप्त जन्मानि अहमाराधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ।। ६९.

पूर्वी तू सात जन्म माझी भक्ती केलीस. म्हणूनच तिन्ही लोकांचा नाश झाला तरी मी फक्त तुलाच निवडलं.

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ।। ६९.

त्याने असं सांगितल्यावर, मला झोप येऊ लागली आणि मी जमिनीवर पडलो. पण त्याच क्षणी मी पुन्हा उठलो.

यावत्पश्याम्यहं राजन् तमृषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ।। ६९.

राजा, मी पाहिलं — तो ऋषी आणि ते नगर तिथेच आहेत. आणि मग मी स्वतःला मेरू पर्वताच्या शिखरावर पाहिलं.

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ।। ६९.

मी सात समुद्र, मुख्य पर्वतरांगा आणि सात द्वीपांनी युक्त पृथ्वी पाहिली, हे नराधिपा.

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ।। ६९.

सुव्रत, आजही मी त्या श्रेष्ठ लोकाचा ध्यान करत राहिलो आणि 'कधी मी तो लोक मिळवीन?' या विचारात पूर्णपणे गुंतलो होतो.

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद् वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।। ६९.

राजा, मी तुला परमेश्वराशी संबंधित आणि माझ्या देहाशी घडलेली अद्भुत गोष्ट सांगितली. अजून तुला काय ऐकायचं आहे?

भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ।। ७०.

भद्राश्व म्हणाले: भगवन्, तू तो लोक प्रत्यक्ष पाहिलेला नसताना त्याला मिळवण्यासाठी काय केलंस? काही व्रत, तप किंवा धर्माचं आचरण केलंस का, हे सांग.

अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ।। ७०.

हरिची भक्तीपूर्वक पूजा न करता, कोणताही शहाणा माणूस लोकांची इच्छा करेल का? कारण हरि प्रसन्न झाला की सर्व लोक जणू हातात येतात.

एवं संचिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।। ७०.

राजेंद्र, असं विचार करून मी शंभर वर्षे भरपूर दक्षिणा असलेल्या यज्ञांनी सनातन विष्णूची भक्तीपूर्वक पूजा केली.

ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ।। ७०.

राजकुळातील आनंदा, खूप काळानंतर, मी जनार्दन या यज्ञमूर्तीची पूजा करत असताना, सर्व देवता आणि इंद्र एकत्र बोलावल्यावर तेथे आले.