वराहपुराणम्

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेका तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदाऽन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ।। ६९.

त्यातील एकीने सोन्याचं आसन आणून माझ्यासमोर ठेवलं; दुसरीने हातात पाणी आणून मला दिलं.

गृहीत्वाऽन्या तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृह्य मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ।। ६९.

तिसऱ्या कन्येने माझे पाय धरून धुण्यास सुरुवात केली; उरलेल्या दोन कन्या माझ्या दोन्ही बाजूंना उभ्या राहून हातात पंखे धरून मला वाऱ्याची झुळूक देऊ लागल्या.

ततो हुङ्कारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ।। ६९.

मग त्या महान तपस्व्याने पुन्हा एकदा हुंकार केला; त्या आवाजाने एक योजने एवढी मोठी सोन्याची परात प्रकट झाली आणि एक मकर सरोवरात उडी मारून गेला, राजन.

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ।। ६९.

त्या सोन्याच्या परातीत शेकडो शुभ्र कन्या सोन्याचे कलश घेऊन आल्या; हे पाहून त्या ऋषींनी मला संबोधून सांगितलं, राजन.

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ।। ६९.

"हे ब्राह्मण, तुझ्या स्नानासाठी हे सर्व तयार केलं आहे; तू या परातीत जाऊन स्नान करावं, हे श्रेष्ठ पुरुषा."

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ।। ६९.

मग त्या ऋषींच्या सांगण्यावरून, राजाधिराज, मी त्या सरोवरातील परातीत शिरलो; आणि ती परात पाण्यात बुडाली.

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहम् इति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ।। ६९.

माझं शरीर त्या परातीतल्या पाण्यात बुडालं असं मला वाटलं, राजन; पण लगेच मी वर आलो आणि एक अद्भुत, कधीही न पाहिलेला लोक पाहिला.

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भि - र्नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ।। ६९.

तेथे मला एक विशाल, सुंदर नगरी दिसली, रुंद रस्त्यांनी भरलेली, शुद्ध अंतःकरण असलेल्या लोकांनी गजबजलेली, ज्ञानी आणि आत्मज्ञान प्राप्त राजांनी व धर्ममार्गावर चालणाऱ्या प्राचीन राजांनी वसलेली.

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसंघैर्विविधैरुपेतम् ।। ६९.

ती जागा अत्यंत दुर्गम होती, संसाराच्या प्रवाहापासून दूर, खोल पाताळात वसलेली, पांढऱ्या वस्त्रातील पुरुष, हातात फास घेऊन, विविध हत्ती आणि घोड्यांच्या समूहांनी वेढलेली.

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादै- रुद्गीतवन्तीव लयैरनैकैः । कैलासश्रृङ्गप्रतिमानि तीरे - ष्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै - रुपासितानि द्विजदेवविप्रैः ।। ६९.

तिथे विविध कमळांनी आणि नीलकमळांनी आच्छादित तलाव होते, अनेक पक्ष्यांनी गजबजलेले; कमळाच्या पानांवर बसलेल्या भुंग्यांच्या गाण्याने विविध लयींमध्ये गूंजत होते; किलास पर्वताच्या शिखरांसारखी घरे, अनेक मौल्यवान कमळांनी सजलेली, पुण्यवान लोकांनी वसलेली आणि द्विज, देव, विप्रांनी पूजलेली होती.

कैलासश्रृङ्गप्रतिमानि तीरे - ष्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै - रुपासितानि द्विजदेवविप्रैः ।। ६९.

त्या तळ्यांच्या काठावर कैलास शिखरांसारखी घरे होती, अनेक मौल्यवान कमळांनी सजलेली, पुण्यवान लोकांनी वसलेली आणि द्विज, देव, ब्राह्मणांनी पूजलेली.

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु - स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्त्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति- र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ।। ६९.

कमळे भुंग्यांच्या भाराने वाकलेली, सतत डोलत होती; त्या पाण्यात मधुर स्वर असलेले द्विज वेदांतील अद्भुत मंत्रांचे पठण करत होते.

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरीयाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ।। ६९.

त्यांच्या अंगावर पांढऱ्या कमळांच्या माळा होत्या, उत्तम वस्त्र परिधान केलेली, आणि पक्ष्यांचे थवे भरपूर होते; अशा अनेक सरोवरांत द्विज प्राचीन यज्ञविधीचे पठण करत होते.

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ।। ६९.

मी त्या सरोवरांत भटकत असताना, मी अनेक देवांगनांच्या आणि विद्याधरांच्या कन्यांचे समूह पाहिले, ज्या त्या ठिकाणी स्नानासाठी आल्या होत्या.

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराऽहम् ।। ६९.

मग, राजश्रेष्ठ, मी भटकत असताना, दुसरं एक सुंदर, स्वच्छ पाण्याचं सरोवर पाहिलं; आणि त्याच्याच काठावर, पूर्वी पाहिल्याप्रमाणेच, एक झोपडी दिसली.

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ।। ६९.

राजा, मी त्या झोपडीत शिरलो आणि तिथे एकाच जागी उभा असलेला तपस्वी पाहिला. मी त्याच्याजवळ जाऊन नमस्कार केला. तेव्हा तो मंद हसला आणि अपूर्व तेजाने बोलू लागला.

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ।। ६९.

तपस्वी म्हणाला — श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तू मला ओळखत नाहीस का? पूर्वीही तू मला पाहिलं आहेस. मग तू या जगाकडे असा का पाहतोस जणू काही तुला काहीच समजत नाही?

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ।। ६९.

हे द्विजश्रेष्ठा, हे जग देवांनाही दिसलेलं नाही, ते मी तुझ्या प्रेमासाठी तुला दाखवलं आहे.

संपदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ।। ६९.

महामुने, माझ्या या जगातील वैभव पाहा — दही-दूधाने वाहणाऱ्या नद्या आणि तुपाने भरलेली सरोवरे.

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ।। ६९.

सोन्या-रत्नांचे खांब असलेली घरे, रत्नांनी सजलेली आणि पद्मरागासारखी चमकणारी जमीन, पारिजात फुलांनी भरलेली, यक्ष आणि किन्नरांनी वावरलेली ही भूमी पाहा.

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ।। ६९.

त्या तपस्व्याने असे बोलताच, राजन, माझ्या मनात आश्चर्य दाटून आलं आणि मी त्याला पुढे विचारलं.

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोका मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ।। ६९.

भगवन्, तुमचं हे जग सर्व जगांमध्ये श्रेष्ठ आहे. मी ब्रह्मा, इंद्र आणि इतर सर्व लोकही पाहिले आहेत.

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिभाति तपोधन । संपदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ।। ६९.

पण हे जग मला अगदी नवीनच वाटतंय, हे तपोधन. संपत्ती, ऐश्वर्य, तेज आणि राजवाड्यांतील रत्नांनी भरलेलं आहे.

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ।। ६९.

पवित्र सरोवरे, स्वच्छ जलाशय आणि विशेषतः कमळांनी भरलेलं तुझं हे जग मी पाहिलं, हे मुने, आणि ते खरंच अद्भुत आहे.

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ।। ६९.

असं अद्भुत जग कसं निर्माण झालं? आणि तू इथे कसा स्थिर आहेस? हे सर्व कशामुळे घडलं, आणि तू कोण आहेस, हे मुनीश्रेष्ठा, मला सांग.

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहर्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ।। ६९.

महामुने, इलावृत प्रदेशात सरोवराच्या काठी मी तुला कसा पाहिलं? ते सरोवर, ती झोपडी — हे मुने, सोन्याच्या राजवाड्यांनी भरलेल्या या जगात तुझं खऱ्या अर्थाने स्थान कोणतं आहे?

एवमुक्तः स भगवात् मयाऽसौ मुनिपुंगवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ।। ६९.

मी असं विचारल्यावर, त्या मुनीश्रेष्ठाने घडलेली सर्व गोष्ट मला सांगितली. हे राजेंद्र, ते नीट ऐक.

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।। ६९.

तपस्वी म्हणाला — मीच तो नारायण आहे, सनातन देव, जलस्वरूप ज्याच्यामुळे हे संपूर्ण विश्व, तिन्ही लोक आणि सर्व चराचर व्यापलेलं आहे.

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ।। ६९.

परमेश्ठी देवाची तीच मूर्ती, जी तू पाहिलीस, ती मीच आहे. मला वरुण असं म्हटलं जातं, पण मी खरा तोच परम नारायण आहे.