वराहपुराणम्

स विष्णुः परमो देवो विज्ञेयो नृपसत्तम । न च वेदक्रियाहीनः पश्यते परमेश्वरम् ।। ६७.

तो विष्णू म्हणजेच परमदेव असं ओळखावं, हे नृपसत्तमा; आणि वेदकर्मांशिवाय कोणीही परमेश्वराला पाहू शकत नाही.

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ।। ६८.

भद्राश्व म्हणाले: मुनिवरा, जो परम आणि अपर, सर्वत्र असणारा विष्णू आहे, तो चारी युगांत कसा ओळखावा, हे परमेश्वरा?

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसंकरैर्मुने ।। ६८.

प्रत्येक युगात, मुनिवरा, वर्णांची वागणूक कशी असेल? आणि इतर स्त्रियांसोबत संमिश्रण झाल्यावर ब्राह्मणांची शुद्धता कशी राहील, हे मुनिवरा?

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ।। ६८.

अगस्त्य म्हणाले: कृतयुगात, पृथ्वी देवांनी वेदकर्माने उपभोगली जाते; त्रेतायुगात, यज्ञ करणाऱ्यांनी आणि देवांनी तसंच उपभोगली जाते, हे उत्तम.

द्वापरे सत्त्वरजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ।। ६८.

द्वापरयुगात, हे नृपश्रेष्ठा, जेव्हा सत्त्व आणि रज हे प्रधान असतात, तोपर्यंत धर्माचा पुत्र राजा असेपर्यंत, हे महामते.

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन् कलौ वर्त्तमाने स्वमार्गाच्च्यवते द्विजः ।। ६८.

त्यानंतर, अंधकाराचा प्रभाव वाढेल आणि तो कलिरूप धारण करेल, हे नरेश्वरा; त्या कलियुगात द्विज आपला मार्ग सोडतील.

राजानो वैश्यशूद्राश्च प्रायशो हीनजातयः । भविष्यन्ति नृपश्रेष्ठ सत्यशौचविवर्जिताः ।। ६८.

राजे, वैश्य आणि शूद्र बहुतेक नीच कुळातील होतील, हे नृपश्रेष्ठा, आणि त्यांच्यात सत्य व शुद्धता उरेलच नाही.

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमार्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ।। ६८.

त्या काळात द्विज जातीचे लोक अयोग्य स्त्रियांशी संबंध ठेवतील, असत्य बोलतील, वेदमार्गाबाहेर जातील, आणि आपल्या गोत्रातील किंवा समान नसलेल्या लोकांशी विवाह करतील.

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणे रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ।। ६८.

राजे, धनलोभामुळे आणि कपटाने ब्राह्मणांना त्रास देतील; आणि अंत्यज सुद्धा वैश्यपद मिळवतील, व्यापारात रमतील; शूद्रजातीचे लोक गर्विष्ठ आणि अभिमानी होतील.

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ।। ६८.

ब्राह्मण लोभट होतील, त्यांच्यात शुद्धतेचा अभाव असेल; ते म्हणतील, 'मद्य पिणे चालते,' आणि त्यांच्यात ना सत्य, ना स्वच्छता उरेल.

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ।। ६८.

मग हा सारा जग नष्ट होईल आणि वर्णधर्मही संपुष्टात येईल.

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वाऽगम्यं तु शंस मे ।। ६८.

भद्राश्व म्हणाला: ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा शूद्र जर निषिद्ध स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर तो कसा शुद्ध होतो? आणि कोणत्या स्त्रिया निषिद्ध आहेत, ते मला सांग.

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद् विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद् वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ।। ६८.

अगस्त्य म्हणाले: ब्राह्मणाला चार प्रकारच्या स्त्रियांशी संबंध ठेवता येतो, क्षत्रियाला तीन, वैश्याला दोन, आणि शूद्राला फक्त एकच.

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ।। ६८.

राजा, क्षत्रियासाठी ब्राह्मणाची पत्नी निषिद्ध आहे; वैश्यासाठी क्षत्रियाची पत्नी निषिद्ध, शूद्रासाठी वैश्याची पत्नी निषिद्ध आहे. मनु म्हणतो, नीच पुरुषासाठी उच्च वर्णातील स्त्री निषिद्ध आहे.

माता मातृष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ।। ६८.

माता, मावशी, सासू, भावजयी, सून, मुलगी, मित्राची पत्नी आणि आपल्या कुळातील स्त्री—

राजजायाऽऽत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ।। ६८.

राजाची पत्नी किंवा मुलगी, तसेच धुणीवालीसारख्या इतर स्त्रिया या मुख्यतः निषिद्ध मानल्या जातात. अशा स्त्रीशी संबंध ठेवणे पाप मानले जाते.

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ।। ६८.

ब्राह्मणाने जर आपल्या जातीबाहेरील स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर त्याला मोठी अशुद्धता येते; इतरांसाठी शंभर प्राणायाम केल्याने शुद्धी मिळते.

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसंकरसंगत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ।। ६८.

राजा, ब्राह्मणाने जर मिश्रवर्णीय लोकांशी संग केला, तर कितीही काळ गेला तरी त्याने मिळवलेले पाप टिकून राहते.

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ।। ६८.

दहा वेळा प्रणवसहित गायत्री आणि तीनशे प्राणायाम केल्याने ब्रह्महत्या जरी केली असली, तरी त्यातूनही मुक्ती मिळते; मग इतर लहान पापांचे काय?

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुंगवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ।। ६८.

किंवा, जर श्रेष्ठ ब्राह्मणाने परब्रह्म जाणले असेल, तर त्याने कितीही पापे केली असली, तरी त्याला त्यांचा दोष लागत नाही.

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ।। ६८.

विष्णूचे स्मरण, वेदपठण, दान देणे आणि हरिची पूजा—हे केल्याने ब्राह्मण नेहमी शुद्ध राहतो आणि विरोध करणाऱ्यांनाही तारू शकतो.

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासतस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ।। ६८.

राजा, तू विचारलेस तसे मी तुला सर्व सांगितले; मनु आणि इतरांनी विस्ताराने जे सांगितले, ते मी तुला थोडक्यात सांगितले आहे, राजश्रेष्ठ.

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद् वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ।। ६९.

भद्राश्व म्हणाला: भगवन्, तुझ्या शरीरात जे काही घडले, हे मला सांग. तू दीर्घायुषी आहेस, श्रेष्ठ द्विजा, हे मला ऐकायचे आहे.

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ।। ६९.

अगस्त्य म्हणाले: राजा, माझे हे शरीर अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले आहे; अनेक कल्पांपासून टिकून आहे आणि वेदविद्येने शुद्ध झाले आहे.

अटन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ।। ६९.

राजा, मी साऱ्या पृथ्वीवर फिरलो आहे; मेरू पर्वताच्या बाजूला असलेल्या इलावृत या महान प्रदेशातही गेलो आहे.

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ।। ६९.

तेथे मी एक रम्य सरोवर पाहिले आणि त्याच्या काठी एक मोठे आश्रम होते; तिथे मी उपवासाने कृश झालेला, केवळ हाड आणि कातडी उरलेला, वल्कल परिधान केलेला तपस्वी पाहिला.

तं दृष्टृवाऽहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ।। ६९.

राजश्रेष्ठ, त्याला पाहून मी विचार केला, 'हा कोण?' त्याचा विश्वास संपादन करण्यासाठी आणि त्याला समजून घेण्यासाठी काय करावे, हे मी मनाशी ठरवले.

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ।। ६९.

माझ्या मनात असे विचार करत असताना, त्या महान ऋषींनी मला म्हणाले, "थांब, थांब! इथेच राहा, मी तुझं आदरातिथ्य करतो."

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत् पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ।। ६९.

त्यांचे हे शब्द ऐकून मी त्या झोपडीत शिरलो; तिथे मी त्या ऋषींना तेजाने झळाळताना पाहिलं, जणू काही ते अग्नीप्रमाणे उजळत होते.