वराहपुराणम्

अन्यच्च ते वरं दद्मि श्रृणु नारद साम्प्रतम् । यदिदं पञ्चरात्रं मे शास्त्रं परमदुर्लभम् । तद्भवान् वेत्स्यते सर्वं मत्प्रसादान्न संशयः ।। ६६.

आणखी एक वर मी तुला देतो, ऐक नारद—माझ्या कृपेने तू हे पंचरात्र, माझे अत्यंत दुर्मिळ शास्त्र, पूर्णपणे जाणशील; यात शंका नाही.

वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन च द्विज । प्राप्योऽहं नान्यथा वत्स वर्षकोट्यायुतैरपि ।। ६६.

द्विजा, वेद, पञ्चरात्र, भक्ती आणि यज्ञ यांच्या द्वारेच मी मिळू शकतो; दुसऱ्या कुठल्याही मार्गाने, अगदी कोटी वर्षे प्रयत्न केला तरी, वत्सा, मी मिळत नाही.

एवमुक्त्वा स भगवान् नारदं परमेश्वरः । जगामादर्शनं सद्यो नारदोऽपि ययौ दिवम् ।। ६६.

असं सांगून, परमेश्वर भगवंत नारदाला क्षणात अदृश्य झाले; आणि नारदसुद्धा लगेच स्वर्गात गेले.

भद्राश्व उवाच । भगवन् सितकृष्णे द्वे भिन्ने जगति केशवान् । स्त्रियौ बभूवतुः के द्वे सितकृष्णा च का शुभा ।। ६७.

भद्राश्व म्हणाले: केशवा, या जगात वेगळ्या असलेल्या दोन स्त्रिया, एक पांढरी आणि एक काळी, या कोण आहेत? आणि ही शुभ अशी पांढरी-काळी स्त्री कोण आहे?

कश्चासौ पुरुषो ब्रह्मन् य एकः सप्तधा भवेत् । कोऽसौ द्वादशधा विप्र द्विदेहः षट्शिराः शुभः ।। ६७.

ब्राह्मणा, तो कोण पुरुष आहे जो एक असूनही सात प्रकारे होतो? आणि हे उत्तम, तो कोण आहे जो दोन देह, सहा डोकी आणि बारा रूपे असलेला प्रभू आहे?

दम्पत्यं च द्विजश्रेष्ठ कृतसूर्योदयादनम् । कस्मादेतज्जगदिदं विततं द्विजसत्तम ।। ६७.

द्विजश्रेष्ठा, पती-पत्नीचं एकत्र येणं आणि सूर्य उगवल्यावर जेवण याचं कारण काय? आणि हे जग इतकं विस्तारलेलं का आहे, द्विजसत्तमा?

अगस्त्य उवाच । सितकृष्णे स्त्रियौ ये ते ते भगिन्यौ प्रकीर्तिते । सत्यासत्ये द्विवर्णा च नारी रात्रिरुदाहृता ।। ६७.

अगस्त्य म्हणाले: जी दोन स्त्रिया पांढरी आणि काळी आहेत, त्या भगिनी आहेत असं म्हटलं जातं; सत्य आणि असत्य अशा दोन रंगांची स्त्री म्हणजे रात्र असं सांगितलं आहे.

यः पुमान् सप्तधा जात एको भूत्वा नरेश्वर । स समुद्रस्तु विज्ञेयः सप्तधैको व्यवस्थितः ।। ६७.

जो पुरुष एक असूनही सात प्रकारे जन्मतो, हे नरेश्वरा, तो समुद्र आहे असं समजावं, जो एक असूनही सात रूपात आहे.

योऽसौ द्वादशधा राजन् द्विदेहः षट्शिराः प्रभुः । संवत्सरः स विज्ञेयः शरीरे द्वे गती स्मृते । ऋतवः षट् च वक्त्राणि एष संवत्सरः स्मृतः ।। ६७.

जो प्रभू बारा रूपांचा, दोन देहांचा आणि सहा मुखांचा आहे, तो म्हणजे वर्ष असं समजावं; दोन देह म्हणजे दोन मार्ग, आणि सहा तोंडं म्हणजे सहा ऋतु — असं हे वर्ष ओळखावं.

दम्पत्यं तदहोरात्रं सूर्याचन्द्रमसौ ततः । ततो जगत् समुत्तस्थौ देवस्यास्य नृपोत्तम ।। ६७.

पती-पत्नीचं एकत्र येणं म्हणजे दिवस-रात्र; त्यांच्यापासून सूर्य आणि चंद्र निर्माण झाले, आणि त्यांच्यापासून हे जग उत्पन्न झालं, हे नृपश्रेष्ठा.

स विष्णुः परमो देवो विज्ञेयो नृपसत्तम । न च वेदक्रियाहीनः पश्यते परमेश्वरम् ।। ६७.

तो विष्णू म्हणजेच परमदेव असं ओळखावं, हे नृपसत्तमा; आणि वेदकर्मांशिवाय कोणीही परमेश्वराला पाहू शकत नाही.

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ।। ६८.

भद्राश्व म्हणाले: मुनिवरा, जो परम आणि अपर, सर्वत्र असणारा विष्णू आहे, तो चारी युगांत कसा ओळखावा, हे परमेश्वरा?

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसंकरैर्मुने ।। ६८.

प्रत्येक युगात, मुनिवरा, वर्णांची वागणूक कशी असेल? आणि इतर स्त्रियांसोबत संमिश्रण झाल्यावर ब्राह्मणांची शुद्धता कशी राहील, हे मुनिवरा?

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ।। ६८.

अगस्त्य म्हणाले: कृतयुगात, पृथ्वी देवांनी वेदकर्माने उपभोगली जाते; त्रेतायुगात, यज्ञ करणाऱ्यांनी आणि देवांनी तसंच उपभोगली जाते, हे उत्तम.

द्वापरे सत्त्वरजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ।। ६८.

द्वापरयुगात, हे नृपश्रेष्ठा, जेव्हा सत्त्व आणि रज हे प्रधान असतात, तोपर्यंत धर्माचा पुत्र राजा असेपर्यंत, हे महामते.

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन् कलौ वर्त्तमाने स्वमार्गाच्च्यवते द्विजः ।। ६८.

त्यानंतर, अंधकाराचा प्रभाव वाढेल आणि तो कलिरूप धारण करेल, हे नरेश्वरा; त्या कलियुगात द्विज आपला मार्ग सोडतील.

राजानो वैश्यशूद्राश्च प्रायशो हीनजातयः । भविष्यन्ति नृपश्रेष्ठ सत्यशौचविवर्जिताः ।। ६८.

राजे, वैश्य आणि शूद्र बहुतेक नीच कुळातील होतील, हे नृपश्रेष्ठा, आणि त्यांच्यात सत्य व शुद्धता उरेलच नाही.

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमार्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ।। ६८.

त्या काळात द्विज जातीचे लोक अयोग्य स्त्रियांशी संबंध ठेवतील, असत्य बोलतील, वेदमार्गाबाहेर जातील, आणि आपल्या गोत्रातील किंवा समान नसलेल्या लोकांशी विवाह करतील.

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणे रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ।। ६८.

राजे, धनलोभामुळे आणि कपटाने ब्राह्मणांना त्रास देतील; आणि अंत्यज सुद्धा वैश्यपद मिळवतील, व्यापारात रमतील; शूद्रजातीचे लोक गर्विष्ठ आणि अभिमानी होतील.

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ।। ६८.

ब्राह्मण लोभट होतील, त्यांच्यात शुद्धतेचा अभाव असेल; ते म्हणतील, 'मद्य पिणे चालते,' आणि त्यांच्यात ना सत्य, ना स्वच्छता उरेल.

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ।। ६८.

मग हा सारा जग नष्ट होईल आणि वर्णधर्मही संपुष्टात येईल.

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वाऽगम्यं तु शंस मे ।। ६८.

भद्राश्व म्हणाला: ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा शूद्र जर निषिद्ध स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर तो कसा शुद्ध होतो? आणि कोणत्या स्त्रिया निषिद्ध आहेत, ते मला सांग.

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद् विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद् वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ।। ६८.

अगस्त्य म्हणाले: ब्राह्मणाला चार प्रकारच्या स्त्रियांशी संबंध ठेवता येतो, क्षत्रियाला तीन, वैश्याला दोन, आणि शूद्राला फक्त एकच.

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ।। ६८.

राजा, क्षत्रियासाठी ब्राह्मणाची पत्नी निषिद्ध आहे; वैश्यासाठी क्षत्रियाची पत्नी निषिद्ध, शूद्रासाठी वैश्याची पत्नी निषिद्ध आहे. मनु म्हणतो, नीच पुरुषासाठी उच्च वर्णातील स्त्री निषिद्ध आहे.

माता मातृष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ।। ६८.

माता, मावशी, सासू, भावजयी, सून, मुलगी, मित्राची पत्नी आणि आपल्या कुळातील स्त्री—

राजजायाऽऽत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ।। ६८.

राजाची पत्नी किंवा मुलगी, तसेच धुणीवालीसारख्या इतर स्त्रिया या मुख्यतः निषिद्ध मानल्या जातात. अशा स्त्रीशी संबंध ठेवणे पाप मानले जाते.

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ।। ६८.

ब्राह्मणाने जर आपल्या जातीबाहेरील स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर त्याला मोठी अशुद्धता येते; इतरांसाठी शंभर प्राणायाम केल्याने शुद्धी मिळते.

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसंकरसंगत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ।। ६८.

राजा, ब्राह्मणाने जर मिश्रवर्णीय लोकांशी संग केला, तर कितीही काळ गेला तरी त्याने मिळवलेले पाप टिकून राहते.

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ।। ६८.

दहा वेळा प्रणवसहित गायत्री आणि तीनशे प्राणायाम केल्याने ब्रह्महत्या जरी केली असली, तरी त्यातूनही मुक्ती मिळते; मग इतर लहान पापांचे काय?