वराहपुराणम्

श्रूयते च पुरा राजा शूरसेनः प्रतापवान् । स ह्यपुत्रस्तपस्तेपे हिमवत्पर्वतोत्तमे ।। ६३.

पूर्वी, शूरसेन नावाचा पराक्रमी आणि पुत्रहीन राजा हिमालय पर्वतावर तपश्चर्या करत होता, असे ऐकायला मिळते.

तस्यैवं कुर्वतो देवो व्रतमेतज्जगाद ह । सोऽप्येतत् कृतवान् राजा पुत्रं चैवोपलब्धवान् ।। ६३.

तो असे करत असताना, देवाने त्याला हे व्रत सांगितले. राजानेही ते व्रत केले आणि त्याला पुत्रप्राप्ती झाली.

वसुदेवं महाभागमनेकक्रतुयाजिनम् । तं लब्ध्वा सोऽपि राजर्षिः परं निर्वाणमापत्वान् ।। ६३.

त्याला वसुदेव नावाचा, फार पुण्यवान आणि अनेक यज्ञ करणारा पुत्र मिळाला; आणि त्या राजर्षींना परम निर्वाणही मिळाले.

एवं कृष्णाष्टमी राजन् मया ते परिकीर्तिता । संवत्सरान्ते दातव्यं कृष्णयुग्मं द्विजातये ।। ६३.

राजन, मी तुला हे कृष्णाष्टमी व्रत सांगितले. वर्षअखेरीस, कृष्णवर्णी दोन गायी ब्राह्मणाला द्याव्यात.

एतत् पुत्रव्रतं नाम मया ते परिकीर्तितम् । एतत् कृत्वा नरः पापैः सर्वैरेव प्रमुच्यते ।। ६३.

हे पुत्रप्राप्तीचे व्रत मी तुला सांगितले. हे व्रत केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

अगस्त्य उवाच । अथापरं प्रवक्ष्यामि शौर्यव्रतमनुत्तमम् । येन भीरोरपि महच्छौर्यं भवति तत्क्षणात् ।। ६४.

अगस्त्य म्हणाले, आता मी तुला एक श्रेष्ठ शौर्यव्रत सांगतो, ज्यामुळे भित्रा माणसालाही लगेच मोठं धैर्य प्राप्त होतं.

मासि चाश्वयुजे शुद्धां नवमीं समुपोषयेत् । सप्तम्यां कृतसंकल्पः स्थित्वाऽष्टम्यां निरोदनः ।। ६४.

आश्वयुज महिन्यात शुद्ध नवमीला उपवास करावा. सप्तमीला संकल्प करून, अष्टमीला मन घट्ट ठेवावं आणि संयम पाळावा.

नवम्यां पारयेत् पिष्टं प्रथमं भक्तितो नृप । ब्राह्मणान् भोजयेद् भक्त्या देवीं चैव तु पूजयेत् । दुर्गां देवीं महाभागां महामायां महाप्रभाम् ।। ६४.

नवमीला राजाने प्रथम भक्तीने पिठाचं नैवेद्य अर्पण करावं. श्रद्धेने ब्राह्मणांना जेवू घालावं आणि देवी दुर्गेची, जी अत्यंत पुण्यवती, महाशक्ती आणि मायामयी आहे, भक्तीने पूजा करावी.

एवं संवत्सरं यावदुपोष्येति विधानतः । व्रतान्ते भोजयेद् धीमान् यथाशक्त्या कुमारिकाः ।। ६४.

असं एक वर्ष विधिपूर्वक व्रत पाळावं. व्रताच्या शेवटी, आपल्या सामर्थ्यानुसार, बुद्धिमान माणसाने कुमारिकांना जेवू घालावं.

हेमवस्त्रादिभिस्तास्तु भूषयित्वा तु शक्तितः । पश्चात् क्षमापयेत् तास्तु देवी मे प्रीयतामिति ।। ६४.

आपल्या शक्तीनुसार त्यांना सोनं, वस्त्रं आणि दागिन्यांनी सजवावं. नंतर, 'देवी माझ्यावर प्रसन्न होवो' असं म्हणून त्यांची क्षमा मागावी.

एवं कृते भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं न संशयः । अविद्यो लभते विद्यां भीतः शौर्यं च विदन्ति ।। ६४.

असं केल्याने, ज्याचं राज्य गेलंय त्याला पुन्हा राज्य मिळतं, अज्ञानीला ज्ञान मिळतं आणि भित्र्याला धैर्य प्राप्त होतं, यात शंका नाही.

अगस्त्य उवाच । सार्वभौमव्रतं चान्यत् कथयामि समासतः । येन सम्यक्कृतेनाशु सार्वभौमो नृपो भवेत् ।। ६५.

अगस्त्य म्हणाले, आता मी तुला आणखी एक सार्वभौम व्रत थोडक्यात सांगतो, जे योग्य रीतीने केल्यास राजा लवकरच सर्वांचा अधिपती होतो.

कार्तिकस्य तु मासस्य दशमी शुक्लपक्षिका । तस्यां नक्ताशनो नित्यं दिक्षु शुद्धबलिं हरेत् ।। ६५.

कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील दशमीला, रोज रात्रीच जेवावं आणि सर्व दिशांना शुद्ध नैवेद्य अर्पण करावा.

विचित्रैः कुसुमैर्भक्त्या पूजयित्वा द्विजोत्तमान् । दिशां तु प्रार्थनां कुर्यान् मन्त्रेणानेन सुव्रतः । सर्वा भवन्त्यः सिद्ध्यन्तु मम जन्मनि जन्मनि ।। ६५.

नानाविध फुलांनी आणि भक्तीने श्रेष्ठ ब्राह्मणांची पूजा करावी. मग या मंत्राने दिशांना प्रार्थना करावी — 'सर्व देवता माझ्या प्रत्येक जन्मात मला यश देवोत.'

एवमुक्त्वा बलिं तासु दत्त्वा शुद्धेन चेतसा । ततो रात्रौ तु भुञ्जीत दध्यन्नं तु सुसंस्कृतम् ।। ६५.

असं म्हणून, शुद्ध मनाने त्या दिशांना नैवेद्य अर्पण करावा. त्यानंतर, रात्री छान तयार केलेलं दहीभात जेवावं.

पूर्वं पश्चाद् यथेष्टं तु एवं संवत्सरं नृप । यः करोति नरो नित्यं तस्य दिग्विजयो भवेत् ।। ६५.

सुरुवातीला आणि शेवटी, इच्छेनुसार, असं एक वर्ष करावं. जो माणूस हे रोज करतो, त्याला सर्व दिशांवर विजय मिळतो.

एकादश्यां तु यत्नेन नरः कुर्याद् यथाविधि । मार्गशीर्षे शुक्लपक्षादारभ्याब्दं विचक्षणः । तद् व्रत धनदस्येष्टं कृतं वित्तं प्रयच्छति ।। ६५.

मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल पक्षातील एकादशीपासून एक वर्ष, नियमाने आणि काळजीपूर्वक व्रत करावं. हे व्रत धनदेला प्रिय आहे आणि केल्याने धन मिळतं.

एकादश्यां निराहारो यो भुङ्क्ते द्वादशीदिने । शुक्ले वाऽप्यथवा कृष्णे तद् व्रतं वैष्णवं महत् ।। ६५.

जो माणूस एकादशीला उपवास करतो आणि द्वादशीला जेवतो, मग तो शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष असो, तो मोठं वैष्णव व्रत करतो.

एवं चीर्ण सुघोराणि हन्ति पापानि रपार्थिव । त्रयोदश्यां तु नक्तेन धर्मव्रतमथोच्यते ।। ६५.

असं कठोर व्रत केल्याने सर्व पापं नष्ट होतात, राजन. त्रयोदशीला रात्री जेवून धर्मव्रत केलं जातं.

शुक्लपक्षे फाल्गुनस्य तथारभ्य विचक्षणः । रौद्रं व्रतं चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः । माघमासादथारभ्य पूर्णं संवत्सरं नृप ।। ६५.

फाल्गुन महिन्यात शुक्ल पक्षापासून हे व्रत सुरू करावं. विशेषतः माघ महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला रौद्र व्रत केलं जातं आणि असं एक वर्ष पूर्ण करावं.

इन्दुव्रतं पञ्चदश्यां शुक्लायां नक्तभोजनम् । पितृव्रतममावास्यामिति राजन तथेरितम् ।। ६५.

शुक्ल पक्षातील पंचदशीला रात्री जेवून इंदुव्रत करावं. अमावस्येला पितृव्रत असं सांगितलं आहे, राजन.

दश पञ्च च वर्षाणि य एवं कुरुते नृप । तिथिव्रतानि कस्तस्य फलं व्रतप्रमाणतः ।। ६५.

राजन, जो माणूस असं पाच किंवा दहा वर्षं तिथीव्रत करतो, त्याला त्या व्रतानुसार काय फळ मिळतं?

अश्वमेधसहस्त्राणि राजसूयशतानि च । यष्टानि तेन राजेन्द्र कल्पोक्ताः क्रतवस्तथा ।। ६५.

राजेंद्र, ज्याने हे व्रत केलं, त्याने जणू हजारो अश्वमेध यज्ञ, शेकडो राजसूय यज्ञ आणि शास्त्रात सांगितलेले इतर सर्व यज्ञ केले आहेत.

एकमेव कृतं हन्ति व्रतं पापानि नित्यशः । यः पुनः सर्वमेतद्धि कुर्यान्नरवरात्मज । स शुद्धो विरजो लोकानाप्नोति सकलं नृप ।। ६५.

एकदा जरी व्रताचे उल्लंघन झाले, तरी ते व्रत नष्ट होते आणि पाप नेहमीच चिकटते. पण, हे राजकुमार, जो सर्व नियम पूर्णपणे पाळतो, तो शुद्ध, कलंकरहित होतो आणि सर्व लोकांना प्राप्त करतो, हे राजा.

भद्राश्व उवाच । आश्चर्यं यदि ते किंचिद् विदितं दृष्टमेव वा । तन्मे कथय धर्मज्ञ मम कौतूहलंमहत् ।। ६६.

भद्राश्व म्हणाले: धर्मज्ञा, तुला काही अद्भुत गोष्ट माहिती असेल किंवा पाहिली असेल, तर ती मला सांग. माझ्या मनात मोठी उत्सुकता आहे.

अगस्त्य उवाच । आश्चर्यभूतो भगवानेष एव जनार्दनः । तस्याश्चर्याणि दृष्टानि बहूनि विविधानि वै ।। ६६.

अगस्त्य म्हणाले: हा भगवंत जनार्दनच खऱ्या अर्थाने अद्भुत आहे. त्याची अनेक प्रकारची अद्भुत कृत्ये पाहिली गेली आहेत.

श्वेतद्वीपं गतः पूर्वं नारदः किल पार्थिव । सोऽपश्यच्छङ्खचक्राब्जान् पुरुषांस्तिग्मतेजसः ।। ६६.

हे राजा, एकदा नारद श्वेतद्वीपावर गेला आणि तिथे त्याने शंख, चक्र आणि कमळ धारण केलेले, तेजस्वी पुरुष पाहिले.

अयं विष्णुरयं विष्णुरेष विष्णुः सनातनः । चिन्ताऽभूत्तस्यतान्दृष्ट्वा कोऽस्मिन्विष्णुरिति प्रभुः ।। ६६.

‘हा विष्णू आहे, हा विष्णू आहे, हा सनातन विष्णू आहे’ असे त्याच्या मनात आले; पण तरीही त्याला वाटले, ‘यांच्यात खरा प्रभू विष्णू कोण?’

एवं चिन्तयतस्तस्य चिन्ता कृष्णं प्रति प्रभो । आराधयामि च कथं शङ्खचक्रगदाधरम् ।। ६६.

अशा विचारात असताना त्याचे मन कृष्णाकडे वळले—‘शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या त्या प्रभूची मी कशी पूजा करू?’