वराहपुराणम्

एवमुक्तस्तदा राजा वेपमानः कृताञ्जलिः । पप्रच्छ साध्वहं विप्र कथं वाऽसाध्वहं मुने । कथं च कुष्ठं मे जातमेतन्मे वक्तुमर्हसि ।। ६२.

असे ऐकून, थरथरत, हात जोडून राजा म्हणाला, "सज्जनहो, मी कसे योग्य किंवा अयोग्य वागलो, हे मला सांगा. आणि माझ्या अंगावर हा कुष्ठरोग कसा आला, हेही सांगावे."

वसिष्ठ उवाच । एतद् ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एतस्मिन् दृश्यते चैतत् षण्मासं क्वापि पार्थिव ।। ६२.

वसिष्ठ म्हणाले, "हे कमळ ब्रह्मोद्भव नावाने तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. फक्त ते पाहिल्यावर सर्व देवता दिसतात; हे कमळ इथे सहा महिन्यांत एकदाच दिसते, राजन."

एतस्मिन् दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमर्हति ।। ६२.

हे फक्त पाहून जो मनुष्य पाण्यात उतरतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि श्रेष्ठ मुक्ती मिळवतो.

ब्रह्मणः प्रागवस्थाया मूर्तिरप्सु व्यवस्थिता । एतां दृष्ट्वा जले मग्नः संसाराद् विप्रमुच्यते ।। ६२.

ब्रह्मदेवाच्या पूर्वस्थितीतील मूर्ती पाण्यात आहे; हे पाहून आणि पाण्यात बुडून, मनुष्य संसारातून मुक्त होतो.

इमं च दृष्ट्वा ते सूतो जले मग्नो नरोत्तम । प्रविष्टश्च पुनरिमं हर्तुमिच्छन्नराधिप । प्राप्तवानसि दुर्बुद्धे कुष्ठित्वं पापपूरुष ।। ६२.

हे पाहिल्यावर तुझा सारथी, हे श्रेष्ठ पुरुषा, पाण्यात उतरला; आणि तू, राजन, पुन्हा ते घेण्यासाठी आत गेला. म्हणून, दुष्ट बुद्धी असलेल्या, तुझ्यावर हा कुष्ठरोग आला आहे, पापी माणसा.

दृष्टमेतत् त्वया यस्मात् त्वं साध्विति ततः प्रभो । मयोक्तो मोहमापन्नस्तेनासाधुरितीरितः ।। ६२.

हे तू पाहिलेस म्हणून मी 'तू योग्य आहेस' असे म्हटले; पण तू मोहात पडलास, म्हणून 'तू अयोग्य आहेस' असे सांगितले.

ब्रह्मपुत्रो ह्यहं चेमं पश्यामि परमेश्वरम् । अहन्यहनि चागच्छंस्तं पुनर्दृष्टवानसि ।। ६२.

मी ब्रह्मदेवाचा पुत्र आहे आणि हा परमेश्वर मला दिसतो. मी रोज इथे येतो, आणि तू पुन्हा त्याला पाहिलास.

देवा अपि वदन्त्येते पद्मं काञ्चनमुत्तमम् । मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा चात्र गतं हरिम् । प्राप्स्यामस्तत् परं ब्रह्म यद् गत्वा न पुनर्भवेत् ।। ६२.

देवताही म्हणतात की हे कमळ सर्वात श्रेष्ठ, सुवर्णमय आहे. मानस सरोवरातील ब्रह्मकमळ आणि तिथे असलेला हरि पाहिल्यावर, आपण ते परम ब्रह्म मिळवू शकतो, जिथे पोहोचल्यानंतर पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.

इदं च कारणं चान्यत् कुष्ठस्य श्रृणु पार्थिव । आदित्यः पद्मगर्भेऽस्मिन् स्वयमेव व्यवस्थितः ।। ६२.

राजन, कुष्ठरोगाचा आणखी एक कारण सांगतो, ऐक. या कमळाच्या गर्भात स्वतः सूर्य स्थिर आहे.

तं दृष्ट्वा तत्त्वतो भावः परमात्मैष शाश्वतः । धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् ।। ६२.

त्याला खऱ्या स्वरूपात पाहिल्यावर, हा शाश्वत परमात्मा मी जगात मस्तकावर अलंकारासारखा धारण करतो.

एवं ते जल्पता पापमिदं देवेन दर्शितम् । इदानीमिममेव त्वमाराधय महामते ।। ६२.

तू बोलत असताना, हे पाप देवाने उघड केले आहे. आता, हेच त्याचे पूजन कर, हे महाबुद्धिमान.

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा वसिष्ठस्तु इममेव व्रतं तदा । आदित्याराधनं दिव्यमारोग्याख्यं जगाद ह ।। ६२.

अगस्त्य म्हणाले: असे सांगून, वसिष्ठांनी त्याच वेळी हेच व्रत, म्हणजे आरोग्यासाठीचे दिव्य सूर्यपूजन, सांगितले.

सोऽपि राजाऽकरोच्चेमं व्रतं भक्तिसमन्वितः । सिद्धिं च परमां प्राप्तो विरोगश्चाभवत् क्षणात् ।। ६२.

राजानेही हे व्रत भक्तीने केले, आणि त्याला उत्तम यश मिळाले, तसेच तो क्षणात रोगमुक्त झाला.

अगस्त्य उवाच । अथापरं महाराज पुत्रप्राप्तिव्रतं शुभम् । कथयामि समासेन तन्मे निगदतः श्रृणु ।। ६३.

अगस्त्य म्हणाले: राजन, आता मी तुला पुत्रप्राप्तीसाठीचे शुभ व्रत थोडक्यात सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.

मासे भाद्रपदे या तु कृष्णपक्षे नरेश्वर । अष्टम्यामुपवासेन पुत्रप्राप्तिव्रतं हि तत् ।। ६३.

राजा, भाद्रपद महिन्यात कृष्णपक्षातील अष्टमीला उपवास करून हेच पुत्रप्राप्तीचे व्रत आहे.

षष्ठ्यां चैव तु संकल्प्य सप्तम्यामर्चयेद् हरिम् । देवक्युत्सङ्गगं देवं मातृभिः परिवेष्टितम् ।। ६३.

षष्ठीला संकल्प करून, सप्तमीला देवकीच्या मांडीवर असलेल्या आणि मातांनी वेढलेल्या हरिचे पूजन करावे.

प्रभाते विमलेऽष्टम्यामर्चयेत् प्रयतो हरिम् । प्राग्विधानेन गोविन्दमर्चयित्वा विधानतः ।। ६३.

अष्टमीच्या शुद्ध सकाळी भक्तीने हरिचे पूजन करावे. पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने गोविंदाचे विधिपूर्वक पूजन करावे.

ततो यवैः कृष्णतिलैः सघृतैर्होमयेद् दधि । ब्राह्मणान् भोजयेद् भक्त्या यथाशक्त्या सदक्षिणान् ।। ६३.

नंतर, जौ आणि काळे तीळ तुपात मिसळून, दह्याने होम करावा. मग, आपल्या सामर्थ्यानुसार, ब्राह्मणांना भक्तीने भोजन आणि दक्षिणा द्यावी.

ततः स्वयं तु भुञ्जीत प्रथमं बिल्वमुत्तमम् । पश्चाद् यथेष्टं भुञ्जीत स्नेहैः सर्वरसैर्युतम् ।। ६३.

त्यानंतर, प्रथम उत्तम बेलफळ स्वतः खावे आणि नंतर आपल्या इच्छेनुसार सर्व रसयुक्त व स्निग्ध पदार्थ खावे.

प्रतिमासमनेनैव विधिनोपोष्य मानवः । कृष्णाष्टमीमपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रं न संशयः ।। ६३.

प्रत्येक महिन्यात असेच व्रत पाळल्यास, कृष्णाष्टमीला उपवास करणारा पुत्रहीन पुरुषही नक्कीच पुत्रप्राप्ती करतो, यात शंका नाही.

श्रूयते च पुरा राजा शूरसेनः प्रतापवान् । स ह्यपुत्रस्तपस्तेपे हिमवत्पर्वतोत्तमे ।। ६३.

पूर्वी, शूरसेन नावाचा पराक्रमी आणि पुत्रहीन राजा हिमालय पर्वतावर तपश्चर्या करत होता, असे ऐकायला मिळते.

तस्यैवं कुर्वतो देवो व्रतमेतज्जगाद ह । सोऽप्येतत् कृतवान् राजा पुत्रं चैवोपलब्धवान् ।। ६३.

तो असे करत असताना, देवाने त्याला हे व्रत सांगितले. राजानेही ते व्रत केले आणि त्याला पुत्रप्राप्ती झाली.

वसुदेवं महाभागमनेकक्रतुयाजिनम् । तं लब्ध्वा सोऽपि राजर्षिः परं निर्वाणमापत्वान् ।। ६३.

त्याला वसुदेव नावाचा, फार पुण्यवान आणि अनेक यज्ञ करणारा पुत्र मिळाला; आणि त्या राजर्षींना परम निर्वाणही मिळाले.

एवं कृष्णाष्टमी राजन् मया ते परिकीर्तिता । संवत्सरान्ते दातव्यं कृष्णयुग्मं द्विजातये ।। ६३.

राजन, मी तुला हे कृष्णाष्टमी व्रत सांगितले. वर्षअखेरीस, कृष्णवर्णी दोन गायी ब्राह्मणाला द्याव्यात.

एतत् पुत्रव्रतं नाम मया ते परिकीर्तितम् । एतत् कृत्वा नरः पापैः सर्वैरेव प्रमुच्यते ।। ६३.

हे पुत्रप्राप्तीचे व्रत मी तुला सांगितले. हे व्रत केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

अगस्त्य उवाच । अथापरं प्रवक्ष्यामि शौर्यव्रतमनुत्तमम् । येन भीरोरपि महच्छौर्यं भवति तत्क्षणात् ।। ६४.

अगस्त्य म्हणाले, आता मी तुला एक श्रेष्ठ शौर्यव्रत सांगतो, ज्यामुळे भित्रा माणसालाही लगेच मोठं धैर्य प्राप्त होतं.

मासि चाश्वयुजे शुद्धां नवमीं समुपोषयेत् । सप्तम्यां कृतसंकल्पः स्थित्वाऽष्टम्यां निरोदनः ।। ६४.

आश्वयुज महिन्यात शुद्ध नवमीला उपवास करावा. सप्तमीला संकल्प करून, अष्टमीला मन घट्ट ठेवावं आणि संयम पाळावा.

नवम्यां पारयेत् पिष्टं प्रथमं भक्तितो नृप । ब्राह्मणान् भोजयेद् भक्त्या देवीं चैव तु पूजयेत् । दुर्गां देवीं महाभागां महामायां महाप्रभाम् ।। ६४.

नवमीला राजाने प्रथम भक्तीने पिठाचं नैवेद्य अर्पण करावं. श्रद्धेने ब्राह्मणांना जेवू घालावं आणि देवी दुर्गेची, जी अत्यंत पुण्यवती, महाशक्ती आणि मायामयी आहे, भक्तीने पूजा करावी.

एवं संवत्सरं यावदुपोष्येति विधानतः । व्रतान्ते भोजयेद् धीमान् यथाशक्त्या कुमारिकाः ।। ६४.

असं एक वर्ष विधिपूर्वक व्रत पाळावं. व्रताच्या शेवटी, आपल्या सामर्थ्यानुसार, बुद्धिमान माणसाने कुमारिकांना जेवू घालावं.