वराहपुराणम्

तथा राज्यच्युतैरन्यैर्बहुभिर्नृपसत्तमैः । पौराणिकं व्रतं चैव सिद्ध्यर्थं नृपसत्तम ।। ६१.

असेच, अनेक इतर राजांनी, जे राज्यच्युत झाले होते, यशासाठी हे प्राचीन व्रत पाळले होते, राजन.

अगस्त्य उवाच । अथापरं महाराज व्रतमारोग्यसंज्ञितम् । कथयामि परं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ।। ६२.

अगस्त्य म्हणाले – राजन, आता मी आरोग्य नावाचे दुसरे व्रत सांगतो, जे फार पुण्यदायक आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

तस्यैव माघमासस्य सप्तम्यां समुपोषितः । पूजयेद् भास्करं देवं विष्णुरूपं सनातनम् ।। ६२.

त्याच माघ महिन्यात, सप्तमीला उपवास करून, भास्कर या सनातन विष्णुरूप देवतेची पूजा करावी.

आदित्य भास्कर रवे भानो सूर्य दिवाकर । प्रभाकरेति संपूज्य एवं संपूज्यते रविः ।। ६२.

आदित्य, भास्कर, रवि, भानू, सूर्य, दिवाकर, प्रभाकर – या नावांनी पूजा केल्यावर सूर्याची योग्य प्रकारे पूजा होते.

षष्ठ्यां चैव कृताहारः सप्तम्यां भानुमर्चयेत् । अष्टम्यां चैव भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ।। ६२.

सहाव्या दिवशी जेवण करून, सप्तमीला भानूची पूजा करावी आणि अष्टमीला जेवावे – हाच योग्य क्रम आहे.

अनेन वत्सरं पूर्णं विधिना योऽर्चयेद् रविम् । तस्यारोग्यं धनं धान्यमिह जन्ममि जायते । परत्र च शुभं स्थानं यद् गत्वा न निवर्तते ।। ६२.

जो कोणी हा नियम पाळून एक वर्ष सूर्याची पूजा करतो, त्याला या जन्मात आरोग्य, धन, धान्य मिळते आणि पुढील जन्मी उत्तम स्थान मिळते, जिथून परत येणे नाही.

सार्वभौमः पुरा राजा अनरण्यो महाबलः । तेनायमर्चितो देवो व्रतेनानेन पार्थिव । तस्य तुष्टो वरं देवः प्रादादारोग्यमुत्तमम् ।। ६२.

पूर्वी सार्वभौम अनरण्य नावाच्या बलाढ्य राजाने हेच व्रत करून या देवाची पूजा केली होती, आणि देवाने प्रसन्न होऊन त्याला उत्तम आरोग्य दिले.

भद्राश्व उवाच । किमसौ रोगवान् राजा येनारोग्यमवाप्तवान् । सार्वभौमस्य च कथं ब्रह्मन् रोगस्य संभवः ।। ६२.

भद्राश्व म्हणाला – त्या राजाला काही आजार होता का, म्हणून त्याला आरोग्य मिळाले? आणि सार्वभौम राजाला आजार कसा झाला, ब्राह्मण?

अगस्त्य उवाच । स राजा सार्वभौमोऽभूद् यशस्वी च सुरूपवान् । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो नृपश्रेष्ठ महाबलः ।।६२.

अगस्त्य म्हणाले – तो राजा सार्वभौम, कीर्तीमान आणि सुंदर होता. एकदा तो बलाढ्य राजाधिराज...

गतवान् मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम् । तत्रापश्यद् बृहद् पद्मं सरोमध्यगतं सितम् ।। ६२.

तो देवतांच्या समूहासह त्या दिव्य मानस सरोवराकडे गेला. तिथे त्याने सरोवराच्या मध्यभागी एक मोठे पांढरे कमळ पाहिले.

तत्र चाङ्गुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम् । रक्तवासोभिराछन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् ।। ६२.

त्या कमळाच्या आत अंगठ्याएवढ्या आकाराचा, दोन हात असलेला, लाल वस्त्र घातलेला आणि तेजस्वी असा एक श्रेष्ठ पुरुष उभा होता.

तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत् समानय । इदं तु शिरसा बिभ्रत् सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर माचिरम् ।। ६२.

त्याला पाहून, सारथ्याला सांगितले, "हे कमळ माझ्यासाठी आण. हे मी सर्व लोकांसमोर डोक्यावर ठेवले, तर मी सर्वत्र गौरव मिळवीन; म्हणून लवकर घेऊन ये."

एवमुक्तस्तदा तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तं पद्मं नृपसत्तम ।। ६२.

मग त्या राजाच्या सांगण्यावरून सारथ्याने त्या कमळाकडे जाऊन ते घेण्यासाठी पुढे पाऊल टाकले.

स्पृष्टमात्रे ततः पद्मे हुङ्कारः समजायत । तेन शब्देन स त्रस्तः पपात च ममार च ।। ६२.

सारथ्याने कमळाला हात लावताच मोठा आवाज झाला. त्या आवाजाने घाबरून तो खाली पडला आणि त्याचा मृत्यू झाला.

राजा च तत्क्षणात् तेन शब्देन समपद्यत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः ।। ६२.

त्या क्षणीच त्या आवाजामुळे राजालाही कुष्ठरोग झाला, त्याचा रंग गेला आणि त्याची ताकदही संपली.

तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्त्तः किमेतदिति चिन्तयन् ।। ६२.

अशा अवस्थेत स्वतःला पाहून तो श्रेष्ठ पुरुष तिथेच दुःखाने भरून उभा राहिला आणि 'हे काय घडले?' असे विचार करू लागला.

तस्य चिन्तयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रोऽथ तं स पप्रच्छ पार्थिवम् ।। ६२.

तो विचार करत असताना, बुद्धिमान आणि मोठा तपस्वी वसिष्ठ, ब्रह्मदेवाचा पुत्र, तिथे आला आणि राजाला विचारले.

कथं ते राजशार्दूल तव देहस्य शासनम् । इदानीमेव किं कार्यं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ।। ६२.

"राजसिंहा, तुझ्या शरीरावर ही स्थिती कशी आली? आता काय करायला हवे? मला सांग, मी विचारतो आहे."

एवमुक्तस्ततो राजा वसिष्ठेन महात्मना । सर्वं पद्मस्य वृत्तान्तं कथयामास स प्रभुः ।। ६२.

महात्मा वसिष्ठाने असे विचारल्यावर, त्या राजाने कमळाची सगळी हकीकत सांगितली.

तं श्रुत्वा स मुनिस्तत्र साधु राजन्नथाब्रवीत् । असाधुरथ वा तिष्ठ तस्मात् कुष्ठित्वमागतः ।। ६२.

ते ऐकून त्या ऋषीने तिथेच सांगितले, "राजा, तू योग्य वागला असतास तर तशीच स्थिती राहिली असती; पण तसे न केल्यामुळे तुला कुष्ठरोग झाला."

एवमुक्तस्तदा राजा वेपमानः कृताञ्जलिः । पप्रच्छ साध्वहं विप्र कथं वाऽसाध्वहं मुने । कथं च कुष्ठं मे जातमेतन्मे वक्तुमर्हसि ।। ६२.

असे ऐकून, थरथरत, हात जोडून राजा म्हणाला, "सज्जनहो, मी कसे योग्य किंवा अयोग्य वागलो, हे मला सांगा. आणि माझ्या अंगावर हा कुष्ठरोग कसा आला, हेही सांगावे."

वसिष्ठ उवाच । एतद् ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एतस्मिन् दृश्यते चैतत् षण्मासं क्वापि पार्थिव ।। ६२.

वसिष्ठ म्हणाले, "हे कमळ ब्रह्मोद्भव नावाने तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. फक्त ते पाहिल्यावर सर्व देवता दिसतात; हे कमळ इथे सहा महिन्यांत एकदाच दिसते, राजन."

एतस्मिन् दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमर्हति ।। ६२.

हे फक्त पाहून जो मनुष्य पाण्यात उतरतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि श्रेष्ठ मुक्ती मिळवतो.

ब्रह्मणः प्रागवस्थाया मूर्तिरप्सु व्यवस्थिता । एतां दृष्ट्वा जले मग्नः संसाराद् विप्रमुच्यते ।। ६२.

ब्रह्मदेवाच्या पूर्वस्थितीतील मूर्ती पाण्यात आहे; हे पाहून आणि पाण्यात बुडून, मनुष्य संसारातून मुक्त होतो.

इमं च दृष्ट्वा ते सूतो जले मग्नो नरोत्तम । प्रविष्टश्च पुनरिमं हर्तुमिच्छन्नराधिप । प्राप्तवानसि दुर्बुद्धे कुष्ठित्वं पापपूरुष ।। ६२.

हे पाहिल्यावर तुझा सारथी, हे श्रेष्ठ पुरुषा, पाण्यात उतरला; आणि तू, राजन, पुन्हा ते घेण्यासाठी आत गेला. म्हणून, दुष्ट बुद्धी असलेल्या, तुझ्यावर हा कुष्ठरोग आला आहे, पापी माणसा.

दृष्टमेतत् त्वया यस्मात् त्वं साध्विति ततः प्रभो । मयोक्तो मोहमापन्नस्तेनासाधुरितीरितः ।। ६२.

हे तू पाहिलेस म्हणून मी 'तू योग्य आहेस' असे म्हटले; पण तू मोहात पडलास, म्हणून 'तू अयोग्य आहेस' असे सांगितले.

ब्रह्मपुत्रो ह्यहं चेमं पश्यामि परमेश्वरम् । अहन्यहनि चागच्छंस्तं पुनर्दृष्टवानसि ।। ६२.

मी ब्रह्मदेवाचा पुत्र आहे आणि हा परमेश्वर मला दिसतो. मी रोज इथे येतो, आणि तू पुन्हा त्याला पाहिलास.

देवा अपि वदन्त्येते पद्मं काञ्चनमुत्तमम् । मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा चात्र गतं हरिम् । प्राप्स्यामस्तत् परं ब्रह्म यद् गत्वा न पुनर्भवेत् ।। ६२.

देवताही म्हणतात की हे कमळ सर्वात श्रेष्ठ, सुवर्णमय आहे. मानस सरोवरातील ब्रह्मकमळ आणि तिथे असलेला हरि पाहिल्यावर, आपण ते परम ब्रह्म मिळवू शकतो, जिथे पोहोचल्यानंतर पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.

इदं च कारणं चान्यत् कुष्ठस्य श्रृणु पार्थिव । आदित्यः पद्मगर्भेऽस्मिन् स्वयमेव व्यवस्थितः ।। ६२.

राजन, कुष्ठरोगाचा आणखी एक कारण सांगतो, ऐक. या कमळाच्या गर्भात स्वतः सूर्य स्थिर आहे.