वराहपुराणम्

षष्ठ्यां फलाशनो यस्तु वर्षमेकं व्रतं चरेत् । पौषमाससिते पक्षे चतुर्थ्यां कृतभोजनः ।। ६१.

जो मनुष्य षष्ठीला फक्त फळाहार करून एक वर्ष व्रत करतो आणि पौष महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्थीला जेवण करतो—

षष्ठ्यां तु पारयेद् धीमान् प्रथमं तु फलं नृप । ततो भुञ्जीत यत्नेन वाग्यतः शुद्धमोदनम् ।। ६१.

सहाव्या दिवशी, बुद्धिमान माणसाने प्रथम फळ अर्पण करावे, राजन. त्यानंतर, जिभेवर ताबा ठेवून, काळजीपूर्वक शुद्ध भात खावा.

ब्राह्मणैः सह राजेन्द्र अथवा केवलैः फलैः । तमेकं दिवसं स्थित्वा सप्तम्यां पारयेन्नृप ।। ६१.

राजेंद्र, त्या दिवशी ब्राह्मणांसोबत किंवा फक्त फळांवर राहून, सातव्या दिवशी उपवास पूर्ण करावा.

अग्निकार्यं तु कुर्वीत गुहरूपेण केशवम् । पूजयित्वाभिधानेन वर्षमेकं व्रतं चरेत् ।। ६१.

गुहा रूपातील केशवाची पूजा करून, अग्निकर्म करावे आणि त्याचे नाव घेऊन, एक वर्ष हे व्रत पाळावे.

षड्वक्त्र कार्त्तिक गुह सेनानी कृत्तिकासुत । कुमार स्कन्द इत्येवं पूज्यो विष्णुः स्वनामभिः ।। ६१.

षडानन, कार्तिकेय, गुहा, सेनापती, कृतिकांचा पुत्र, कुमार, स्कंद – या नावांनी विष्णूची पूजा करावी.

समाप्तौ तु व्रतस्यास्य कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । षण्मुखं सर्वसौवर्णं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।। ६१.

या व्रताची पूर्णता झाल्यावर, ब्राह्मणांना जेवण द्यावे आणि एका ब्राह्मणाला सुवर्णाचे षण्मुखाचे रूप अर्पण करावे.

सर्वे कामाः समृद्ध्यन्तां मम देव कुमारक । त्वत्प्रसादादिमं भक्त्या गृह्यतां विप्र माचिरम् ।। ६१.

देवा कुमारका, तुझ्या कृपेने माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होवोत. हे भक्तीने घेतलेले लवकर ब्राह्मणाने स्वीकारावे.

अनेन दत्त्वा मन्त्रेण ब्राह्मणाय सयुग्मकम् । ततः कामाः समृद्ध्यन्ते सर्वे वै इह जन्मनि ।। ६१.

हा मंत्र म्हणून, जोडगोळीसह ब्राह्मणाला दिल्यावर, या जन्मात सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं नात्र कार्या विचारणा ।। ६१.

ज्याला मूल नाही त्याला मूल मिळते, गरीबाला धन मिळते, राज्य गमावलेल्याला पुन्हा राज्य मिळते – यात शंका नाही.

एतद् व्रतं पुरा चीर्णं नलेन नृपसत्तम । ऋतुपर्णस्य विषये वसता व्रतचर्यया ।। ६१.

हे व्रत पूर्वी नल राजाने, ऋतुपर्णाच्या राज्यात राहून, व्रताचरण करत पाळले होते.

तथा राज्यच्युतैरन्यैर्बहुभिर्नृपसत्तमैः । पौराणिकं व्रतं चैव सिद्ध्यर्थं नृपसत्तम ।। ६१.

असेच, अनेक इतर राजांनी, जे राज्यच्युत झाले होते, यशासाठी हे प्राचीन व्रत पाळले होते, राजन.

अगस्त्य उवाच । अथापरं महाराज व्रतमारोग्यसंज्ञितम् । कथयामि परं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ।। ६२.

अगस्त्य म्हणाले – राजन, आता मी आरोग्य नावाचे दुसरे व्रत सांगतो, जे फार पुण्यदायक आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

तस्यैव माघमासस्य सप्तम्यां समुपोषितः । पूजयेद् भास्करं देवं विष्णुरूपं सनातनम् ।। ६२.

त्याच माघ महिन्यात, सप्तमीला उपवास करून, भास्कर या सनातन विष्णुरूप देवतेची पूजा करावी.

आदित्य भास्कर रवे भानो सूर्य दिवाकर । प्रभाकरेति संपूज्य एवं संपूज्यते रविः ।। ६२.

आदित्य, भास्कर, रवि, भानू, सूर्य, दिवाकर, प्रभाकर – या नावांनी पूजा केल्यावर सूर्याची योग्य प्रकारे पूजा होते.

षष्ठ्यां चैव कृताहारः सप्तम्यां भानुमर्चयेत् । अष्टम्यां चैव भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ।। ६२.

सहाव्या दिवशी जेवण करून, सप्तमीला भानूची पूजा करावी आणि अष्टमीला जेवावे – हाच योग्य क्रम आहे.

अनेन वत्सरं पूर्णं विधिना योऽर्चयेद् रविम् । तस्यारोग्यं धनं धान्यमिह जन्ममि जायते । परत्र च शुभं स्थानं यद् गत्वा न निवर्तते ।। ६२.

जो कोणी हा नियम पाळून एक वर्ष सूर्याची पूजा करतो, त्याला या जन्मात आरोग्य, धन, धान्य मिळते आणि पुढील जन्मी उत्तम स्थान मिळते, जिथून परत येणे नाही.

सार्वभौमः पुरा राजा अनरण्यो महाबलः । तेनायमर्चितो देवो व्रतेनानेन पार्थिव । तस्य तुष्टो वरं देवः प्रादादारोग्यमुत्तमम् ।। ६२.

पूर्वी सार्वभौम अनरण्य नावाच्या बलाढ्य राजाने हेच व्रत करून या देवाची पूजा केली होती, आणि देवाने प्रसन्न होऊन त्याला उत्तम आरोग्य दिले.

भद्राश्व उवाच । किमसौ रोगवान् राजा येनारोग्यमवाप्तवान् । सार्वभौमस्य च कथं ब्रह्मन् रोगस्य संभवः ।। ६२.

भद्राश्व म्हणाला – त्या राजाला काही आजार होता का, म्हणून त्याला आरोग्य मिळाले? आणि सार्वभौम राजाला आजार कसा झाला, ब्राह्मण?

अगस्त्य उवाच । स राजा सार्वभौमोऽभूद् यशस्वी च सुरूपवान् । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो नृपश्रेष्ठ महाबलः ।।६२.

अगस्त्य म्हणाले – तो राजा सार्वभौम, कीर्तीमान आणि सुंदर होता. एकदा तो बलाढ्य राजाधिराज...

गतवान् मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम् । तत्रापश्यद् बृहद् पद्मं सरोमध्यगतं सितम् ।। ६२.

तो देवतांच्या समूहासह त्या दिव्य मानस सरोवराकडे गेला. तिथे त्याने सरोवराच्या मध्यभागी एक मोठे पांढरे कमळ पाहिले.

तत्र चाङ्गुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम् । रक्तवासोभिराछन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् ।। ६२.

त्या कमळाच्या आत अंगठ्याएवढ्या आकाराचा, दोन हात असलेला, लाल वस्त्र घातलेला आणि तेजस्वी असा एक श्रेष्ठ पुरुष उभा होता.

तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत् समानय । इदं तु शिरसा बिभ्रत् सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर माचिरम् ।। ६२.

त्याला पाहून, सारथ्याला सांगितले, "हे कमळ माझ्यासाठी आण. हे मी सर्व लोकांसमोर डोक्यावर ठेवले, तर मी सर्वत्र गौरव मिळवीन; म्हणून लवकर घेऊन ये."

एवमुक्तस्तदा तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तं पद्मं नृपसत्तम ।। ६२.

मग त्या राजाच्या सांगण्यावरून सारथ्याने त्या कमळाकडे जाऊन ते घेण्यासाठी पुढे पाऊल टाकले.

स्पृष्टमात्रे ततः पद्मे हुङ्कारः समजायत । तेन शब्देन स त्रस्तः पपात च ममार च ।। ६२.

सारथ्याने कमळाला हात लावताच मोठा आवाज झाला. त्या आवाजाने घाबरून तो खाली पडला आणि त्याचा मृत्यू झाला.

राजा च तत्क्षणात् तेन शब्देन समपद्यत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः ।। ६२.

त्या क्षणीच त्या आवाजामुळे राजालाही कुष्ठरोग झाला, त्याचा रंग गेला आणि त्याची ताकदही संपली.

तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्त्तः किमेतदिति चिन्तयन् ।। ६२.

अशा अवस्थेत स्वतःला पाहून तो श्रेष्ठ पुरुष तिथेच दुःखाने भरून उभा राहिला आणि 'हे काय घडले?' असे विचार करू लागला.

तस्य चिन्तयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रोऽथ तं स पप्रच्छ पार्थिवम् ।। ६२.

तो विचार करत असताना, बुद्धिमान आणि मोठा तपस्वी वसिष्ठ, ब्रह्मदेवाचा पुत्र, तिथे आला आणि राजाला विचारले.

कथं ते राजशार्दूल तव देहस्य शासनम् । इदानीमेव किं कार्यं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ।। ६२.

"राजसिंहा, तुझ्या शरीरावर ही स्थिती कशी आली? आता काय करायला हवे? मला सांग, मी विचारतो आहे."

एवमुक्तस्ततो राजा वसिष्ठेन महात्मना । सर्वं पद्मस्य वृत्तान्तं कथयामास स प्रभुः ।। ६२.

महात्मा वसिष्ठाने असे विचारल्यावर, त्या राजाने कमळाची सगळी हकीकत सांगितली.