वराहपुराणम्

एवं ज्ञात्वा सलक्ष्मीकं हरिं संपूज्य भक्तितः । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र ततस्तं परमेश्वरम् ।। ५८.

हे समजून, राजेंद्र, भक्तीने लक्ष्मीसमवेत हरिची, या मंत्राने, आणि मग त्या परमेश्वराची पूजा करावी.

गम्भीरायेति पादौ तु सुभगायेति वै कटिम् । उदरं देवदेवेति त्रिनेत्रायेति वै मुखम् । वाचस्पतये च शिरो रुद्रायेति च सर्वतः ।। ५८.

पायांना 'गंभीर', कंबरेला 'सौभाग्यशाली', पोटाला 'देवतांचा देव', मुखाला 'त्रिनेत्री', डोक्याला 'वाक्पती', आणि सर्वत्र 'रुद्र' असे म्हणावे.

एवमभ्यर्च्य मेधावी विष्णुं लक्ष्म्या समन्वितम् । हरं वा गौरिसंयुक्तं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।। ५८.

अशा प्रकारे, ज्ञानी व्यक्तीने लक्ष्मीसमवेत विष्णू किंवा गौरीसोबत हर यांची, सुगंध, फुले इत्यादींनी योग्य क्रमाने पूजा करावी.

ततस्तस्याग्रतो होमं कारयेन्मधुसर्पिषा । तिलैः सह महाराज सौभाग्यपतयेति च ।। ५८.

त्यांच्या समोर मध आणि तुपासह, तीळ घालून, 'सौभाग्यपती' म्हणून होम करावा.

ततस्त्वक्षारविरसं निस्नेहं धरणीतले । गोधूमान्नं तु भुञ्जीत कृष्णेप्येवं विधिः स्मृतः । आषाढादिद्वितीयां तु पारणं तत्र भोजनम् ।। ५८.

नंतर, क्षार, रस किंवा तेल नसलेले गव्हाचे अन्न, जमिनीवर ठेवून खावे. कृष्ण पक्षातही हाच नियम आहे. आषाढ महिन्यापासून दुसऱ्या दिवशी उपवास सोडून जेवावे.

यवान्नं तु ततः पश्चात् कार्त्तिकादिषु पार्थिव । श्यामाकं तत्र भुञ्जीत त्रीन् मासान् नियतः शुचिः ।। ५८.

त्यानंतर, कार्तिक आणि पुढील महिन्यांत, राजन, ज्वारीचे किंवा श्यामाकाचे अन्न, तीन महिने, नियमाने आणि शुद्धतेने खावे.

ततो माघसिते पक्षे तृतीयायां नराधिप । सौवर्णां कारयेद् गौरीं रुद्रं चैकत्र बुद्धिमान् ।। ५८.

माघ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीयेला, बुद्धिमानाने सोन्याची गौरी आणि रुद्राची मूर्ती एकत्र तयार करावी.

सलक्ष्मीकं हरिं चापि यथाशक्त्या प्रसन्नधीः । ततस्तं ब्राह्मणे दद्यात् पात्रभूते विचक्षणे ।। ५८.

लक्ष्मीसमवेत हरिची मूर्तीही, आपल्या शक्तीनुसार आणि आनंदी मनाने तयार करावी. नंतर ती पात्र आणि समजूतदार ब्राह्मणाला द्यावी.

अन्नेन हीने वेदानां पारगे साधुवर्तिनि । सदाचारेति वा दद्यादल्पवित्ते विशेषतः ।। ५८.

जर अन्न नसेल, तर वेदपारंगत, चांगल्या वागणुकीच्या किंवा सदाचरणी ब्राह्मणाला, विशेषतः कमी संपत्तीत, हे द्यावे.

षड्भिः पात्रैरुपेतं तु ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एकं मधुमयं पात्रं द्वितीयं घृतपूरितम् ।। ५८.

सहा पात्रे ब्राह्मणाला द्यावीत: एक मधाने भरलेले, दुसरे तुपाने भरलेले,

तृतीयं तिलतैलस्य चतुर्थं गुडसंयुतम् । पञ्चमं लवणैः पूर्णं षष्ठं गोक्षीरसंयुतम् ।। ५८.

तिसरे तीळाच्या तेलाने, चौथे गुळाने, पाचवे मिठाने, आणि सहावे गायीच्या दूधाने भरलेले असावे.

एतानि दत्त्वा पात्राणि सप्तजन्मान्तरं भवेत् । सुभगो दर्शनीयश्च नारी वा पुरुषोऽपि वा ।। ५८.

ही पात्रे दिल्यावर, सात जन्मांपर्यंत स्त्री असो वा पुरुष, तो सौभाग्यशाली आणि आकर्षक होतो.

अगस्त्य उवाच । अथाविघ्नकरं राजन् कथयामि श्रृणुष्व मे । येन सम्यक् कृतेनापि न विघ्नमुपजायते ।। ५९.

अगस्त्य म्हणाले: राजन, आता मी तुला विघ्न दूर करणारा उपाय सांगतो. नीट ऐक, ज्यामुळे योग्य रीतीने केले तरीही कोणतेही विघ्न येत नाही.

चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ग्रहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् । तदेवाग्नौ तु होतव्यं ब्राह्मणाय च तद् भवेत् ।। ५९.

राजा, फाल्गुन महिन्यातील चतुर्थीला हे व्रत घ्यावे. त्या दिवशी फक्त रात्रीच जेवावे, आणि तिळाच्या भाताचा नैवेद्य करून उपवास सोडावा. तोच नैवेद्य अग्नीमध्ये होम करावा आणि ब्राह्मणालाही द्यावा.

चातुर्मास्यं व्रतं चैतत् कृत्वा वै पञ्च मे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ।। ५९.

हे चातुर्मास्य व्रत पाच वेळा माझ्यासाठी पूर्ण केल्यावर, सोन्याचा गजमुख बनवून तो ब्राह्मणाला द्यावा.

पायसैः पञ्चभिः पात्रैरुपेतं तु तिलैस्तथा । एवं कृत्वा व्रतं चैतत् सर्वविघ्नैर्विमुच्यते ।। ५९.

पाच पेल्यांमध्ये पायस आणि तिळ घालून हे व्रत केले, तर सर्व विघ्नांपासून मुक्ती मिळते.

हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव चरित्वा तु हयमेधं समाप्तवान् ।। ५९.

पूर्वी, सगर राजाने अश्वमेध यज्ञात विघ्न आले तेव्हा, ह्याच व्रताचे पालन करून त्याने यज्ञ पूर्ण केला.

तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं तस्मात् त्रिपुरं तेन पातितम् । मया समुद्रं पिबता एतदेव कृतं व्रतम् ।। ५९.

पूर्वी भगवान रुद्राने त्रिपुराचा नाश करताना हेच व्रत केले, म्हणून त्रिपुराचा संहार झाला. मीही समुद्र प्यायलो, तेव्हा हेच व्रत केले होते.

अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्ज्ञानकृतैर्निर्विघ्नार्थे परंतप ।। ५९.

राजा, पूर्वी इतर राजांनी, तप आणि ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांनीही, विघ्न दूर करण्यासाठी हेच व्रत केले आहे.

शूराय धीराय गजाननाय लम्बोदरायैकदंष्ट्राय चैव । एवं पूज्यस्तद्दिने तत् पुनश्च होमं कुर्याद् विघ्नविनाशहेतोः ।। ५९.

त्या दिवशी शूर, धीर, गजानन, लांब पोटाचा आणि एकदंत असलेल्या देवतेची भक्तीभावाने पूजा करावी आणि विघ्ननाशासाठी पुन्हा होम करावा.

अनेन कृतमात्रेण सर्वविघ्नैर्विमुच्यते । विनायकस्य कृपया कृतकृत्यो नरो भवेत् ।। ५९.

हे व्रत जरी एकदाच केले, तरी सर्व विघ्नांपासून मुक्ती मिळते; विनायकाच्या कृपेने माणसाचे सर्व कार्य सिद्ध होते.

अगस्त्य उवाच । शान्तिव्रतं प्रवक्ष्यामि तव राजन् श्रृणुष्व तत् । येन चीर्णेन शान्तिः स्यात् सर्वदा गृहमेधिनाम् ।। ६०.

अगस्त्य म्हणाले: राजा, मी तुला शांतीव्रत सांगतो, ते नीट ऐक. हे व्रत पाळल्याने गृहस्थांना नेहमीच शांती मिळते.

पञ्चम्यां शुक्लपक्षस्य कार्त्तिके मासि सुव्रत । आरभेद् वर्षमेकं तु भुञ्जीयादम्लवर्जितम् ।। ६०.

सुव्रता, कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील पंचमीला हे व्रत सुरू करावे आणि एक वर्षभर आंबट पदार्थ टाळून जेवावे.

नक्तं देवं तु संपूज्य हरिं शेषोपरि स्थितम् । अनन्तायेति पादौ तु वासुकायेति वै कटिम् ।। ६०.

रात्री, शेषावर विराजमान असलेल्या हरिची पूजा करावी. त्याचे पाय अनंत म्हणून, कटी वासुकी म्हणून पूजावेत.

तक्षकायेति जठरमुरः कर्कोटकाय च । पद्माय कण्ठं संपूज्य महापद्माय दोर्युगम् ।। ६०.

जठर तक्षक म्हणून, उर कर्कोटक म्हणून, गळा पद्म म्हणून आणि दोन्ही हात महापद्म म्हणून पूजावेत.

शङ्खपालाय वक्त्रं तु कुटिलायेति वै शिरः । एवं विष्णुगतं पूज्य पृथक्त्वेन च पूजयेत् ।। ६०.

मुख शंखपाल म्हणून, डोके कुटिल म्हणून पूजावे. विष्णूच्या या रूपांची पूजा करून, त्यांची वेगळीही पूजा करावी.

क्षीरेण स्नपनं कुर्यात् तानुद्दिश्य हरेः पुनः । तदग्रे होमयेत् क्षीरं तिलैः सह विचक्षणः ।। ६०.

या सर्व रूपांना दूधाने अभिषेक करावा, पुन्हा हरिचा अभिषेक करावा. त्यानंतर, दूध आणि तिळांचा होम करावा.

एवं संवत्सरस्यान्ते कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । नागं तु काञ्चनं कुर्याद् ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।। ६०.

वर्षाच्या शेवटी ब्राह्मणांना जेवण द्यावे. सोनेरी नाग बनवून ब्राह्मणाला द्यावा.

एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतमेतन्नराधिपः । तस्य शान्तिर्भवेन्नित्यं नागानां न भयं तथा ।। ६०.

राजा, जो भक्तीने हे व्रत करतो, त्याला नेहमी शांती मिळते आणि नागांचा कोणताही धोका राहत नाही.