वराहपुराणम्

अनेन किल मन्त्रेण दत्त्वा विप्राय वाग्यतः । दत्तमात्रे ततस्तस्मिन् कान्तिमान् जायते नरः ।। ५७.

या मंत्राने, संयम ठेवून, ब्राह्मणाला हे दिल्यावर, ते दिल्याबरोबरच माणूस तेजस्वी होतो.

आत्रेयेणापि सोमेन कृतमेतत् पुरा नृप । तस्य व्रतान्ते संतुष्टः स्वयमेव जनार्दनः । यक्ष्माणमपनीयाशु अमृताख्यां कलां ददौ ।। ५७.

हे व्रत पूर्वी अत्रीपुत्र सोमानेही केलं होतं, राजा. त्या व्रताच्या शेवटी जनार्दन स्वतः प्रसन्न होऊन त्याचा क्षयरोग दूर केला आणि त्याला अमृत नावाची कला दिली.

तां कलां सोमराजाऽसौ तपसा लब्धवानिति । सोमत्वं चागमत् सोऽस्य ओषधीनां पतिर्बभौ ।। ५७.

सोमराजाने ती कला तपश्चर्येने मिळवली; त्यामुळे तो सोम झाला आणि औषधींचा स्वामी बनला.

द्वितीयामश्विनौ सोमभुजौ कीर्त्येते तद्दिने नृप । तौ शेषविष्णू विख्यातौ मुख्यपक्षौ न संशयः ।। ५७.

द्वितीयेला अश्विनी कुमार, जे सोमपान करतात, त्यांची त्या दिवशी कीर्ती केली जाते, राजा. ते दोघे शेष आणि विष्णू म्हणून प्रसिद्ध आहेत, यात शंका नाही.

न विष्णोर्व्यतिरिक्तं स्याद् दैवतं नृपसत्तम । नामभेदेन सर्वत्र संस्थितः परमेश्वरः ।। ५७.

राजश्रेष्ठ, विष्णूशिवाय दुसरं कोणतंही दैवत नाही; परमेश्वर सर्वत्र वेगवेगळ्या नावांनी वास करतो.

अगस्त्य उवाच । अतः परं महाराज सौभाग्यकरणं व्रतम् । श्रृणु येनाशु सौभाग्यं स्त्रीपुंसामुपजायते ।। ५८.

अगस्त्य म्हणाले: राजन, आता मी तुला असे व्रत सांगतो, जे स्त्री-पुरुषांना लवकरच सौभाग्य देणारे आहे. नीट ऐक.

फाल्गुनस्य तु मासस्य तृतीया शुक्लपक्षतः । उपासितव्या नक्तेन शुचिना सत्यवादिना ।। ५८.

फाल्गुन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीयेला, शुद्ध मनाने, सत्य बोलत उपवास करत हे व्रत करावे.

सश्रीकं च हरिं पूज्य रुद्रं वा चोमया सह । या श्रीः सा गिरिजा प्रोक्ता यो हरिः स त्रिलोचनः ।। ५८.

लक्ष्मीसमवेत हरिची किंवा उमा सोबत रुद्राची पूजा करावी. जी लक्ष्मी तीच गिरिजा आहे आणि जो हरि तोच त्रिनेत्र आहे.

एवं सर्वेषु शास्त्रेषु पुराणेषु च पठ्यते । एतस्मादन्यथा यस्तु ब्रूते शास्त्रं पृथक्तया ।। ५८.

सर्व शास्त्रांत आणि पुराणांत असेच सांगितले आहे. कोणी वेगळ्या प्रकारे, वेगळे करून शास्त्र सांगितले, तर ते चुकीचे आहे.

रुद्रो जनानां मर्त्यानां काव्यं शास्त्रं न तद्भवेत् । विष्णुं रुद्रकृतं ब्रूयात् श्रीर्गौरी न तु पार्थिव । तन्नास्तिकानां मर्त्यानां काव्यं ज्ञेयं विचक्षणैः ।। ५८.

राजन, जर कोणी म्हणाले की रुद्र माणसांसाठी शास्त्र किंवा काव्याचा कर्ता नाही, किंवा विष्णू रुद्राने निर्माण केलेला नाही, किंवा श्री ही गौरी नाही, तर ते नास्तिकांचे बोल आहेत, हे ज्ञानी लोक ओळखतात.

एवं ज्ञात्वा सलक्ष्मीकं हरिं संपूज्य भक्तितः । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र ततस्तं परमेश्वरम् ।। ५८.

हे समजून, राजेंद्र, भक्तीने लक्ष्मीसमवेत हरिची, या मंत्राने, आणि मग त्या परमेश्वराची पूजा करावी.

गम्भीरायेति पादौ तु सुभगायेति वै कटिम् । उदरं देवदेवेति त्रिनेत्रायेति वै मुखम् । वाचस्पतये च शिरो रुद्रायेति च सर्वतः ।। ५८.

पायांना 'गंभीर', कंबरेला 'सौभाग्यशाली', पोटाला 'देवतांचा देव', मुखाला 'त्रिनेत्री', डोक्याला 'वाक्पती', आणि सर्वत्र 'रुद्र' असे म्हणावे.

एवमभ्यर्च्य मेधावी विष्णुं लक्ष्म्या समन्वितम् । हरं वा गौरिसंयुक्तं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।। ५८.

अशा प्रकारे, ज्ञानी व्यक्तीने लक्ष्मीसमवेत विष्णू किंवा गौरीसोबत हर यांची, सुगंध, फुले इत्यादींनी योग्य क्रमाने पूजा करावी.

ततस्तस्याग्रतो होमं कारयेन्मधुसर्पिषा । तिलैः सह महाराज सौभाग्यपतयेति च ।। ५८.

त्यांच्या समोर मध आणि तुपासह, तीळ घालून, 'सौभाग्यपती' म्हणून होम करावा.

ततस्त्वक्षारविरसं निस्नेहं धरणीतले । गोधूमान्नं तु भुञ्जीत कृष्णेप्येवं विधिः स्मृतः । आषाढादिद्वितीयां तु पारणं तत्र भोजनम् ।। ५८.

नंतर, क्षार, रस किंवा तेल नसलेले गव्हाचे अन्न, जमिनीवर ठेवून खावे. कृष्ण पक्षातही हाच नियम आहे. आषाढ महिन्यापासून दुसऱ्या दिवशी उपवास सोडून जेवावे.

यवान्नं तु ततः पश्चात् कार्त्तिकादिषु पार्थिव । श्यामाकं तत्र भुञ्जीत त्रीन् मासान् नियतः शुचिः ।। ५८.

त्यानंतर, कार्तिक आणि पुढील महिन्यांत, राजन, ज्वारीचे किंवा श्यामाकाचे अन्न, तीन महिने, नियमाने आणि शुद्धतेने खावे.

ततो माघसिते पक्षे तृतीयायां नराधिप । सौवर्णां कारयेद् गौरीं रुद्रं चैकत्र बुद्धिमान् ।। ५८.

माघ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीयेला, बुद्धिमानाने सोन्याची गौरी आणि रुद्राची मूर्ती एकत्र तयार करावी.

सलक्ष्मीकं हरिं चापि यथाशक्त्या प्रसन्नधीः । ततस्तं ब्राह्मणे दद्यात् पात्रभूते विचक्षणे ।। ५८.

लक्ष्मीसमवेत हरिची मूर्तीही, आपल्या शक्तीनुसार आणि आनंदी मनाने तयार करावी. नंतर ती पात्र आणि समजूतदार ब्राह्मणाला द्यावी.

अन्नेन हीने वेदानां पारगे साधुवर्तिनि । सदाचारेति वा दद्यादल्पवित्ते विशेषतः ।। ५८.

जर अन्न नसेल, तर वेदपारंगत, चांगल्या वागणुकीच्या किंवा सदाचरणी ब्राह्मणाला, विशेषतः कमी संपत्तीत, हे द्यावे.

षड्भिः पात्रैरुपेतं तु ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एकं मधुमयं पात्रं द्वितीयं घृतपूरितम् ।। ५८.

सहा पात्रे ब्राह्मणाला द्यावीत: एक मधाने भरलेले, दुसरे तुपाने भरलेले,

तृतीयं तिलतैलस्य चतुर्थं गुडसंयुतम् । पञ्चमं लवणैः पूर्णं षष्ठं गोक्षीरसंयुतम् ।। ५८.

तिसरे तीळाच्या तेलाने, चौथे गुळाने, पाचवे मिठाने, आणि सहावे गायीच्या दूधाने भरलेले असावे.

एतानि दत्त्वा पात्राणि सप्तजन्मान्तरं भवेत् । सुभगो दर्शनीयश्च नारी वा पुरुषोऽपि वा ।। ५८.

ही पात्रे दिल्यावर, सात जन्मांपर्यंत स्त्री असो वा पुरुष, तो सौभाग्यशाली आणि आकर्षक होतो.

अगस्त्य उवाच । अथाविघ्नकरं राजन् कथयामि श्रृणुष्व मे । येन सम्यक् कृतेनापि न विघ्नमुपजायते ।। ५९.

अगस्त्य म्हणाले: राजन, आता मी तुला विघ्न दूर करणारा उपाय सांगतो. नीट ऐक, ज्यामुळे योग्य रीतीने केले तरीही कोणतेही विघ्न येत नाही.

चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ग्रहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् । तदेवाग्नौ तु होतव्यं ब्राह्मणाय च तद् भवेत् ।। ५९.

राजा, फाल्गुन महिन्यातील चतुर्थीला हे व्रत घ्यावे. त्या दिवशी फक्त रात्रीच जेवावे, आणि तिळाच्या भाताचा नैवेद्य करून उपवास सोडावा. तोच नैवेद्य अग्नीमध्ये होम करावा आणि ब्राह्मणालाही द्यावा.

चातुर्मास्यं व्रतं चैतत् कृत्वा वै पञ्च मे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ।। ५९.

हे चातुर्मास्य व्रत पाच वेळा माझ्यासाठी पूर्ण केल्यावर, सोन्याचा गजमुख बनवून तो ब्राह्मणाला द्यावा.

पायसैः पञ्चभिः पात्रैरुपेतं तु तिलैस्तथा । एवं कृत्वा व्रतं चैतत् सर्वविघ्नैर्विमुच्यते ।। ५९.

पाच पेल्यांमध्ये पायस आणि तिळ घालून हे व्रत केले, तर सर्व विघ्नांपासून मुक्ती मिळते.

हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव चरित्वा तु हयमेधं समाप्तवान् ।। ५९.

पूर्वी, सगर राजाने अश्वमेध यज्ञात विघ्न आले तेव्हा, ह्याच व्रताचे पालन करून त्याने यज्ञ पूर्ण केला.

तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं तस्मात् त्रिपुरं तेन पातितम् । मया समुद्रं पिबता एतदेव कृतं व्रतम् ।। ५९.

पूर्वी भगवान रुद्राने त्रिपुराचा नाश करताना हेच व्रत केले, म्हणून त्रिपुराचा संहार झाला. मीही समुद्र प्यायलो, तेव्हा हेच व्रत केले होते.

अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्ज्ञानकृतैर्निर्विघ्नार्थे परंतप ।। ५९.

राजा, पूर्वी इतर राजांनी, तप आणि ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांनीही, विघ्न दूर करण्यासाठी हेच व्रत केले आहे.