वराहपुराणम्

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ।। ५५.

म्हणून, राजाधिराज, तूही त्या देवाचा आश्रय घे. त्याच्या कृपेने पुन्हा कधीच दुःखाच्या वाटेवर तुला जावं लागणार नाही.

य इदं श्रृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद् यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ।। ५५.

जो मनुष्य रोज सकाळी उठून या दोघांचे चरित्र ऐकतो किंवा वाचतो, त्याला मुक्ती, धर्म आणि संपत्ती या तिन्हीचा लाभ होतो.

शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ।। ५५.

जो कोणी हे शुभ आणि पुण्याचं व्रत करतो, तो या जगात सर्व प्रकारच्या समृद्धीचा उपभोग घेतो आणि शेवटी त्या समृद्धीत विलीन होतो.

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धन्यव्रतमनुत्तमम् । येन सद्यो भवेद् धन्य अधन्योऽपि हि यो भवेत् ।। ५६.

अगस्त्य म्हणाले: आता मी तुला उत्तम आणि भाग्य देणारं व्रत सांगतो, ज्यामुळे दुर्दैवी असलेलाही लगेचच भाग्यवान होतो.

मार्गशीर्षे सिते पक्षे प्रतिपद् या तिथिर्भवेत् । तस्यां नक्तं प्रकुर्वीत विष्णुमग्निं प्रपूजयेत् ।। ५६.

मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल पक्षातील प्रतिपदेच्या दिवशी, रात्री उपवास करून विष्णू आणि अग्नीची पूजा करावी.

वैश्वानराय पादौ तु अग्नयेत्युदरं तथा । हविर्भुंजाय च उरो द्रविणोदेति वै भुजो ।। ५६.

वैश्वानराला पाय, अग्नीला पोट, हविर्भुजला छाती आणि द्रविणोदाला बाहू अर्पण करावेत.

संवर्त्तायेति च शिरो ज्वलनायेति सर्वतः । अभ्यर्च्यैवं विधानेन देवदेवं जनार्दनम् ।। ५६.

संवर्त्ताला डोकं, ज्वलनाला सर्व अंग अर्पण करावं. अशा प्रकारे या पद्धतीने देवांचा देव जनार्दनाची पूजा करावी.

तस्यैव पुरतः कुण्डं कारयित्वा विघानतः । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः ।। ५६.

त्याच्या समोर काळजीपूर्वक एक अग्निकुंड तयार करून, त्या ठिकाणी या मंत्रांनी यज्ञ करावा.

ततः संयावकं चान्नं भुञ्जीयाद् घृतसंयुतम् । कृष्णपक्षेऽप्येवमेव चातुर्मास्यं तु यावतः ।। ५६.

नंतर ज्वारीचं तूप घालून केलेलं अन्न खावं. कृष्णपक्षातही असंच करावं आणि हे चतुर्मासभर चालू ठेवावं.

चैत्रादिषु च भुञ्जीत पायसं सघृतं बुधः । श्रावणादिषु सक्तूंश्च ततश्चैतत् समाप्यते ।। ५६.

चैत्रपासूनच्या महिन्यांत तुपासह पायसं खावं, श्रावणपासूनच्या महिन्यांत सत्तू खावं आणि मग हे व्रत पूर्ण होतं.

समाप्ते तु व्रते वह्निं काञ्चनं कारयेद् बुधः । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं रक्तपुष्पानुलेपनम् ।। ५६.

व्रत पूर्ण झाल्यावर, बुद्धिमान व्यक्तीने सोन्याचा अग्नी तयार करावा, त्यावर लाल वस्त्रांची जोडी घालावी आणि लाल फुलांनी सजवावं.

कुङ्कुमेन तथा लिप्य ब्राह्मणं देवदेव च । सर्वावयवसंपूर्णं ब्राह्मणं प्रियदर्शनम् ।। ५६.

त्यावर आणि ब्राह्मणावर तसेच देवदेवतेवर कुंकवाने लेप करावा, आणि सुंदर, सर्वांगपूर्ण ब्राह्मण निवडावा.

पूजयित्वा विधानेन रक्तवस्त्रयुगेन च । पश्चात् तं दापयेत् तस्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ।। ५६.

नियमाप्रमाणे आणि लाल वस्त्रांच्या जोडीने त्यांची पूजा करून, नंतर हा अग्नी त्याला या मंत्राने द्यावा.

धन्योऽस्मि धन्यकर्माऽस्मि धन्यचेष्टोऽस्मि धन्यवान् । धन्येनानेन चीर्णेन व्रतेन स्यां सदा सुखी ।। ५६.

मी भाग्यवान आहे, माझे कृत्य भाग्यशाली आहे, माझे वर्तन भाग्यशाली आहे, मी भाग्यवान आहे; या व्रतामुळे मी नेहमी सुखी राहो.

एवमुच्चार्य तं विप्रे न्यस्य कोशं महात्मनः । सद्यो धन्यत्वमाप्नोति योऽपि स्याद् भाग्यवर्जितः ।। ५६.

असं म्हणून, त्या ब्राह्मणासमोर धन ठेवून, जो कोणी हे करतो तो लगेचच भाग्यवान होतो, जरी आधी त्याचं नशीब वाईट असलं तरीही.

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं च पुष्कलम् । अनेन कृतमात्रेण जायते नात्र संशयः ।। ५६.

या जन्मात, हे व्रत केल्यावर भरपूर सौभाग्य, धन आणि धान्य मिळतं, यात काहीच शंका नाही.

प्राग्जन्मजनितं पापमग्निर्दहति तस्य ह । दग्धे पापे विमुक्तात्मा इह जन्मन्यसौ भवेत् ।। ५६.

पूर्वजन्मीचं पाप अग्नी जाळून टाकतो; पाप जळल्यावर आत्मा मुक्त होतो आणि या जन्मातच तो तसा राहतो.

योऽपीदं श्रृणुयान्नित्यं यश्च भक्त्या पठेद् द्विजः । उभौ ताविह लोके तु धन्यौ सद्यो भविष्यतः ।। ५६.

जो कोणी हे रोज ऐकेल, आणि जो ब्राह्मण भक्तीने हे पठण करील, त्या दोघांनाही या जगात लगेचच मोठं भाग्य लाभेल.

श्रूयते च व्रतं चैतच्चीर्णमासीन्महात्मना । धनदेन पुरा कल्पे शूद्रयोनौ स्थितेन तु ।। ५६.

हे व्रत पूर्वी धनदाने, म्हणजे कुबेराने, एका जुन्या युगात शूद्र जन्मात असताना केले होते, असं ऐकायला मिळतं.

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कान्तिव्रतमनुत्तमम् । यत्कृत्वा तु पुरा सोमः कान्तिमानभवत् पुनः ।। ५७.

अगस्त्य म्हणाले: आता मी तुला उत्तम कांतीव्रत सांगतो, जे केल्यावर सोमाने पुन्हा आपली तेजस्विता मिळवली होती.

यक्ष्मणा दक्षशापेन पुराक्रान्तो निशाकरः । एतच्चीर्त्वा व्रतं सद्यः कान्तिमानभवत् किल ।। ५७.

पूर्वी दक्षाच्या शापामुळे चंद्राला क्षयरोग झाला होता; हे व्रत केल्यावर त्याने लगेचच आपली कांती परत मिळवली.

द्वितीयायां तु राजेन्द्र कार्त्तिकस्य सिते दिने । नक्तं कुर्वीत यत्नेन अर्चयन् बलकेशवम् ।। ५७.

राजा, कार्तिक महिन्यातल्या शुद्ध द्वितीयेला, मन लावून उपवास करावा आणि बलकेशवाची भक्तीपूर्वक पूजा करावी.

बलदेवाय पादौ तु केशवाय शिरोऽर्चयेत् । एवमभ्यर्च्य मेधावी वैष्णवं रूपमुत्तमम् ।। ५७.

बलदेवाच्या पायांची आणि केशवाच्या डोक्याची पूजा करावी; अशा प्रकारे बुद्धिमान माणसाने श्रेष्ठ वैष्णव रूपाची भक्ती करावी.

परस्वरूपं सोमाख्यं द्विकलं तद्दिने हि यत् । तस्यार्घं दापयेद् धीमान् मन्त्रेण परमेष्ठिनः ।। ५७.

त्या दिवशी, सोम नावाच्या द्वैतरूपाला, म्हणजे परमेश्वराला, मंत्राने अर्घ्य अर्पण करावा.

नमोऽस्त्वमृतरूपाय सर्वौषधिनृपाय च । यज्ञलोकाधिपतये सोमाय परमात्मने ।। ५७.

"अमृतरूप असलेल्या, सर्व औषधींचे अधिपती, यज्ञलोकाचे स्वामी, परमात्मा सोम, तुला माझा नमस्कार."

अनेनैव च मार्गेण दत्त्वार्घ्यं परमेष्ठिनः । रात्रौ सविप्रो भुञ्जीत यवान्नं सघृतं नरः ।। ५७.

अशाच प्रकारे परमेश्वराला अर्घ्य दिल्यावर, रात्री ब्राह्मणासोबत ज्वारीचं किंवा बार्लीचं तुपातलं अन्न खावं.

फाल्गुनादिचतुष्के तु पायसं भोजयेच्छुचिः । शालिहोमं तु कुर्वीत कार्त्तिके तु यवैस्तथा ।। ५७.

फाल्गुनपासून पुढील चार महिन्यांत शुद्ध मनाने पायस द्यावं, आणि कार्तिकात तसंच ज्वारीचं किंवा बार्लीचं शुद्ध अन्न द्यावं.

आषाढादिचतुष्के तु तिलहोमं तु कारयेत् । तद्वत् तिलान्नं भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ।। ५७.

आषाढपासून पुढील चार महिन्यांत तिळाचं हवन करावं, आणि तसंच तिळाचं अन्न खावं — हीच योग्य पद्धत आहे.

ततः संवत्सरे पूर्णे शशिनं कृतराजतम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितपुष्पानुलेपनम् । एवमेव द्विजं पूज्य ततस्तं प्रतिपादयेत् ।। ५७.

वर्ष पूर्ण झाल्यावर, चांदीचा चंद्र, पांढऱ्या वस्त्रांनी झाकलेला आणि पांढऱ्या फुलांनी सुगंधित केलेला, ब्राह्मणाला भक्तीने द्यावा.