वराहपुराणम्

तूष्णींभूता मृतकल्पा इवासन् नृपोऽप्यसौ तद्वनं संविवेश । तस्मिन् प्रविष्टे सर्व एते विविशु- र्भयादैक्यं गतवन्तः क्षणेन ।। ५१.

ते सर्व जण गप्प झाले, जणू काही मृतवत झाले; आणि तो राजा त्या जंगलात शिरला; तो आत गेल्यावर, ते सगळेही आत गेले आणि भीतीमुळे क्षणात एकरूप झाले.

तैः सर्पैः स नृपो दुर्विनीतैः संवेष्टितो दस्युभिश्चिन्तयानः । कथं चैतेन भविष्यन्ति येन कथं चैते संसृताः संभवेयुः ।। ५१.

त्या बेजबाबदार सापांनी आणि दरोडेखोरांनी वेढलेला राजा विचार करू लागला: 'हे सर्व कसं घडणार? आणि हे जीव एकमेकांत कसे गुंतले गेले?'

एवं राज्ञश्चिन्तयतस्त्रिवर्णः पुरुषः परः । श्वेतं रक्तं तथा कृष्णं त्रिवर्णं धारयन्नरः ।। ५१.

राजा असं विचार करत असताना, तिथे एक परम पुरुष प्रकट झाला, ज्याच्या अंगावर पांढरा, लाल आणि काळा—असे तीन रंग होते.

स संज्ञां कृतवान् मह्यमपरोऽथ क्व यास्यसि । एवं तस्य ब्रुवाणस्य महन्नाम व्यजायत ।। ५१.

त्याने मला एक खूण केली आणि विचारलं, "तू आता कुठे जाणार?" असं तो बोलत असताना, एक मोठं नाव प्रकट झालं.

तेनापि राजा संवीतः स बुध्यस्वेति चाब्रवीत् । एवमुक्ते ततः स्त्री तु तं राजानं रुरोध ह ।। ५१.

त्याच्यामुळे राजा वेढला गेला आणि त्याने सांगितलं, "जागे हो." असं म्हटल्यावर त्या स्त्रीने राजाला थांबवलं.

मायाततं तं मा भैष्ट ततोऽन्यः पुरुषो नृपम् । संवेष्ट्य स्थितवान् वीरस्ततः सर्वेश्वरेश्वरः ।। ५१.

मोहाने वेढलेल्या त्या राजाला दुसऱ्या एका पुरुषाने सांगितलं, "घाबरू नकोस." मग एक शूर पुरुष राजाभोवती उभा राहिला — तो सर्वांच्या प्रभूचा प्रभू होता.

ततोऽन्ये पञ्च पुरुषा आगत्य नृपसत्तमम् । संविष्ट्य संस्थिताः सर्वे ततो राजा विरोधितः ।। ५१.

मग आणखी पाच पुरुष त्या श्रेष्ठ राजाजवळ आले; त्यांनी त्याला वेढून उभं राहिलं आणि अशा रीतीने राजा रोखला गेला.

रुद्धे राजनि ते सर्वे एकीभूतास्तु दस्यवः । मथितुं शस्त्रमादाय लीनाऽन्योऽन्यं ततो भयात् ।। ५१.

राजा अडवला गेल्यावर ते सर्व दरोडे एकत्र झाले; त्यांनी शस्त्र उचलली आणि भीतीमुळे एकमेकांपासून लपले.

तैर्लीनैर्नृपर्तेर्वेश्म बभौ परमशोभनम् । अन्येषामपि पापानां कोटिः साग्राभवन्नृप ।। ५१.

त्या पुरुषांनी लपल्यावर राजाचा महाल अत्यंत सुंदर दिसू लागला; आणि तिथे आणखी कोटीभर वाईट लोक होते, हे राजन.

गृहे भूसलिलं वह्निः सुखशीतश्च मारुतः । सावकाशानि शुभ्राणि पञ्चैकोनगुणानि च ।। ५१.

त्या घरात माती, पाणी, अग्नी आणि सुखद गार वारा होता; जागा स्वच्छ होत्या आणि पाच गुण प्रत्येकात एकच विशेषता होती.

एकैव तेषां सुचिरं संवेष्ट्यासज्यसंस्थिता । एवं स पशुपालोऽसौ कृतवानञ्जसा नृप ।। ५१.

त्यांच्यातील एकच जण बराच काळ वेढून आणि चिकटून राहिली; अशा प्रकारे त्या गवळ्याने हे सहजपणे केलं, हे राजन.

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा रूपं च नृपतेर्मृधे । त्रिवर्णः पुरुषो राजन्नब्रवीद् राजसत्तमम् ।। ५१.

राजाच्या युद्धातील वेग आणि रूप पाहून, तीन रंगांचा एक पुरुष त्या श्रेष्ठ राजाशी बोलला.

त्वत्पुत्रोऽस्मि महाराज ब्रूहि किं करवाणि ते । अस्माभिर्बन्धुमिच्छद्भिर्भवन्तं निश्चयः कृतः ।। ५१.

"मी तुझा पुत्र आहे, हे महराजा. मला सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू? आम्ही नातेसंबंधाची इच्छा धरून तुझा निर्धार केला आहे."

यदि नाम कृताः सर्वे वयं देव पराजिताः । एवमेव शरीरेषु लीनास्तिष्ठाम पार्थिव ।। ५१.

"हे प्रभु, जरी आम्ही सर्वजण पराभूत झालो असलो, तरीही आम्ही या शरीरातच मिसळून राहतो, हे राजन."

मर्य्येके तव पुत्रत्वं गते सर्वेषु संभवः । एवमुक्तस्ततो राजा तं नरं पुनरब्रवीत् ।। ५१.

"तुझ्या पुत्रांमध्ये एकच उरला आहे; सर्वजण गेले की अस्तित्व राहते." असं ऐकून, राजा त्या पुरुषाला पुन्हा बोलला.

पुत्रो भवति मे कर्त्ता अन्येषामपि सत्तम । युष्मत्सुखैर्नरैर्भावैर्नाहं लिप्ये कदाचन ।। ५१.

"तू माझा पुत्र हो, आणि इतरांचाही. तुमच्यासारख्या पुरुषांच्या सुखांनी किंवा स्वभावांनी मी कधीच लागण होत नाही."

एवमुक्त्वा स नृपतिस्तमात्मजमथाकरोत् । तैर्विमुक्तः स्वयं तेषां मध्ये स विरराम ह ।। ५१.

असं बोलून राजाने त्याला आपला पुत्र केलं; त्यांच्या कडून मुक्त होऊन, तो त्यांच्या मध्ये विश्रांती घेत राहिला.

अगस्त्य उवाच । स त्रिवर्णो नृपोत्सृष्टः स्वतन्त्रत्वाच्च पार्थिव । अहं नामानमसृजत् पुत्रं पुत्रस्त्रिवर्णकम् ।। ५२.

अगस्त्य म्हणाले: तो तीन रंगांचा, राजाने मुक्त केलेला आणि स्वतंत्र झालेला, त्याने 'अहं' नावाचा पुत्र निर्माण केला, तोही तीन रंगांचा होता.

तस्यापि चाभवत् कन्या अवबोधस्वरूपिणी । सा तु विज्ञानदं पुत्रं मनोह्वं विससर्ज ।। ५२.

त्यालाही एक कन्या झाली, ती समजुतीचे स्वरूप होती; तिने 'मनोह्व' नावाचा, ज्ञान देणारा पुत्र जन्माला घातला.

तस्यापि सर्वरूपाः स्युस्तनयाः पञ्चभोगिनः । यथासंख्येन पुत्रास्तु तेषामक्षाभिधानकाः ।। ५२.

त्यालाही सर्व प्रकारचे, पाच भोग घेणारे पुत्र झाले; आणि त्यांच्या संख्येनुसार त्यांच्या पुत्रांना 'अक्ष' असं नाव पडलं.

एते पूर्वं दस्यवः स्युस्ततो राज्ञा वशीकृताः । अमूर्त्ता इव ते सर्वे चक्रुरायतनं शुभम् ।। ५२.

हे पूर्वी दरोडे होते, नंतर राजाने त्यांना वश केले; ते सर्व जण जणू निराकार झाले आणि त्यांनी एक सुंदर निवास तयार केला.

नवद्बारं पुरं तस्य त्वेकस्तम्भं चतुष्पथम् । नदीसहस्त्रसंकीर्ण जलकृत्य समास्थितम् ।। ५२.

त्या नगरीला नऊ दरवाजे होते, एकच खांब होता, चार वाटा मिळत होत्या; ती नगरी हजारो नद्यांनी वेढलेली होती आणि सर्वत्र पाण्याची उत्तम सोय केली होती.

तत्पुरं ते प्रविविशुरेकीभूतास्ततो नव । पुरुषो मूर्त्तिमान् राजा पशुपालोऽभवत् क्षणात् ।। ५२.

ती नऊ जण एकत्र येऊन त्या नगरीत गेले; तेव्हा क्षणातच एक मनुष्य, जो राजा आणि गुराखी होता, प्रकट झाला.

ततस्तत्पुरसंस्थस्तु पशुपालो महानृपः । संसूच्य वाचकाञ्छब्दान् वेदान् सस्मार तत्पुरे ।। ५२.

मग तो मोठा राजा आणि गुराखी त्या नगरीत राहू लागला; तेथे वेदांचे पाठ करणाऱ्यांचे शब्द सांगून त्याने वेद आठवले.

आत्मस्वरूपिणो नित्यास्तदुक्तानि व्रतानि च । नियमान् क्रतवश्चैव सर्वान् राजा चकार ह ।। ५२.

स्वतःच्या स्वरूपाशी संबंधित, नित्य असे जे व्रत, नियम आणि यज्ञ सांगितले आहेत, ते सर्व राजा त्या नगरीत करत होता.

स कदाचिन्नृपः खिन्नः कर्मकाण्डं प्ररोचयन् । सर्वज्ञो योगनिद्रायां स्थित्वा पुत्रं ससर्ज ह ।। ५२.

कधीतरी तो राजा कर्मकांडाचे महत्त्व सांगताना थकला; सर्वज्ञ असल्याने त्याने योगनिद्रेत प्रवेश केला आणि एक पुत्र उत्पन्न केला.

चतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुं चतुर्वेदं चतुष्पथम् । तस्मादारभ्य नृपतेर्वशे पश्वादयः स्थिताः ।। ५२.

चार तोंडे, चार हात, चार वेद आणि चार वाटा असलेला तो पुत्र त्या राजापासून उत्पन्न झाला; त्याच्या अधीन गायीपासून सर्व प्राणी राहू लागले.

तस्मिन् समुद्रे स नृपो वने तस्मिंस्तथैव च । तृणादिषु नृपस्सैव हस्त्यादिषु तथैव च । समोभवत् कर्मकाण्डादनुज्ञाय महामते ।। ५२.

त्या समुद्रात, त्या वनात, गवतासारख्या वस्तूंमध्ये, तसेच हत्ती वगैरे प्राण्यांमध्ये तो राजा स्वतःच होता; कर्मकांडाची परवानगी देऊन तो सर्वत्र सारखा झाला.

भद्राश्व उवाच । मत्प्रश्नविषये ब्रह्मन् कथेयं कथिता त्वया । तस्या विभूतिरभवत् कस्य केन कृतेन ह ।। ५३.

भद्राश्व म्हणाला: ब्रह्मन्, माझ्या प्रश्नावर तू ही कथा सांगितलीस; ती महिमा कुणाचा होती आणि ती कोणी, कशामुळे साधली?