वराहपुराणम्

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ।। ४६.

चक्रधारीस हात, भूमिपतीस मान, त्याच्या नावांनी शंख व चक्र, आणि पुरुषाला डोके अर्पण करावे.

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ।। ४६.

अशा प्रकारे पूजा करून, ज्ञानी माणसाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या समोर वस्त्राने झाकलेला कलश ठेवावा आणि त्यावर वासुदेवाचा चतुर्व्यूह, म्हणजेच सनातन सुवर्णमूर्ती ठेवावी.

तमभ्यर्च्य विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ।। ४६.

त्याची विधिपूर्वक, गंध, फुले इत्यादींनी पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे वेदपाठी, सदाचरणी ब्राह्मणाला ती अर्पण करावी. अशा नियमाने वागणाऱ्याला जे पुण्य मिळते, ते आता माझ्याकडून ऐक.

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्द्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ।। ४६.

वासुदेव राजा झाला, यदुवंश वाढवणारा; देवकी त्याची पत्नी होती, तीही त्याच व्रताचे पालन करणारी.

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ।। ४६.

ती साध्वी, पतीधर्माला समर्पित होती, पण तिची मुले नव्हती. खूप काळानंतर नारद त्यांच्या घरी आले.

वसुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वसुदेव श्रुणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ४६.

वासुदेवाने भक्तीने त्यांची पूजा केली, तेव्हा नारद म्हणाले, 'वासुदेव, पापरहित, माझे दिव्य कार्य ऐक. ही गोष्ट ऐकून मी तुझ्याकडे लगेच आलो आहे.'

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ता ऊहितुं सुराः ।। ४६.

यदुकुळातील श्रेष्ठा, मी देवांच्या सभेत पृथ्वीला पाहिले; तिथे जाऊन देवांना तिचा भार पेलता येत नाही.

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेता मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ।। ४६.

सौभ, कंस, जरासंध, पुन्हा नरक, तसेच बलवान कुरु, पांचाळ, भोज आणि दानव—हे सर्व मिळून मला त्रास देतात; हे देवश्रेष्ठ, त्यांचा नाश करा.

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत् क्षणात् बभौ ।। ४६.

पृथ्वीने असे सांगितल्यावर, ते सर्व देव नारायणाकडे गेले; आणि देवांचा स्वामी मनानेच त्या क्षणी त्यांच्या समोर प्रकट झाला.

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ।। ४६.

मग देवश्रेष्ठ स्वतः म्हणाले, 'हे देवांनो, हे कार्य मी पूर्ण करीन; यात शंका नाही. माणसांमध्ये जाऊन, मी मानव रूप धारण करीन.'

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्त्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ।। ४६.

पण आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षात, जी स्त्री पतीसोबत उपवास करील, तिच्या पोटी मी जन्म घेईन.

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतो अपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ।। ४६.

असे सांगून देव निघून गेले, आणि मी स्वतः इथे आलो आहे; विशेषतः ज्यांना पुत्र नाही, त्यांनी हा उपवास केल्यास, पती-पत्नीला नक्कीच पुत्र प्राप्त होतो.

एतां च द्वादशीं कृत्वा वसुदेवस्तथाप्तवान् । महतीं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ।। ४६.

वासुदेवानेही ही द्वादशी करून, मोठे भाग्य मिळवले आणि त्याला मुलगे व नातवंडे लाभली.

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ।। ४६.

राज्यसंपत्ती उपभोगून, शेवटी तो परमगतीला गेला; हेच तुझ्यासाठी आषाढ महिन्यातील विधी सांगितला आहे, हे ऋषी.

दुर्वासा उवाच । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैर्जनार्नम् ।। ४७.

दुर्वासांनी सांगितले: श्रावण महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील द्वादशीला, जनार्दन परमेश्वराची गंध व फुलांनी पूजा करावी.

दामोदराय पादौ तु हृषीकेशाय वै कटिम् । सनातनेति जठरमुरः श्रीवत्सधारिणे ।। ४७.

दामोदराला पाय, हृषीकेशाला कंबर, सनातनाला पोट आणि श्रीवत्सधारीस छाती अर्पण करावी.

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं च हरये तथा । मुञ्जकेशाय च शिरो भद्रायेति शिखां तथा ।। ४७.

चक्रधारीस हात, हरिला मान, मुंजकेशाला डोके आणि भद्राला शिखा अर्पण करावी.

एवं संपूज्य संस्थाप्य कुम्भं पूर्ववदेव तु । विन्यस्य वस्त्रयुग्मं तु तस्योपरि ततो न्यसेत् ।। ४७.

मग, जसा पूर्वी केला तसा, त्या कलशाची पूजा करून तो नीट ठेवावा. त्यावर दोन वस्त्रं ठेवावीत आणि ती नीट पसरावीत.

काञ्चनं देवदेवं तु दामोदरसनामकम् । तमभ्यर्च्य विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।। ४७.

देवतांचा देव म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या दामोदराचं सोन्याचं मूर्तिपण, योग्य पद्धतीने, गंध, फुलं आणि इतर सामग्रीने, क्रमाने पूजा करावी.

प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवेदाङ्गपारगे । एवं नियमयुक्तस्य प्रभावं तच्छृणुष्व मे ।। ४७.

मग, जसा पूर्वी केला तसा, वेद आणि वेदांग शिकलेल्या ब्राह्मणाला ती मूर्ती द्यावी. आता या नियमाचं महत्त्व मी सांगतो, ते ऐक.

एष ते विधिरुद्दिष्टः श्रावणे मासि वै विभो । एतस्याश्च प्रभावं यत् श्रृणु पापप्रणाशनम् ।। ४७.

हे महाबळा, श्रावण महिन्यातील हा विधी तुला सांगितला आहे. याचा जो प्रभाव आहे, तो पापांचा नाश करणारा आहे, तो ऐक.

पुरा कृतयुगे राजा नृगो नाम महाबलः । बभ्राम स वनं घोरं मृगयासक्तमानसः ।। ४७.

पूर्वी कृतयुगात, नृग नावाचा एक अत्यंत बलवान राजा होता. तो शिकार करण्यात मन गुंतवून, एका भयंकर जंगलात भटकत होता.

स कदाचित् तुरङ्गेण हृतो दूरं महद्वनम् । व्याघ्रसिंहगजाकीर्णं दस्युसर्पनिषेवितम् ।। ४७.

एकदा, घोड्यावर बसून तो राजा दूरवर एका मोठ्या जंगलात गेला. तिथे वाघ, सिंह, हत्ती भरपूर होते आणि दरोडेखोर व साप तिथे वावरत असत.

एकाकी तत्र राजा तु अश्वं मुच्य तरोरधः । स्वयं कुशमथास्तीर्य सुप्तो दुःखसमन्वितः ।। ४७.

त्या जंगलात, राजा एकटाच होता. त्याने घोडा झाडाखाली बांधला, स्वतः कुशाचं आसन घातलं आणि कष्टाने थकून झोपला.

तावत् तत्रैव लुब्धानां सहस्त्राणि चतुर्दश । आगतानि मृगान् हन्तुं रात्रौ राज्ञः समन्ततः ।। ४७.

तेवढ्यात, तिथे चौदा हजार शिकारी रात्रीच्या वेळी आले. त्यांनी राजाला चौफेर वेढलं आणि प्राण्यांची शिकार करण्यासाठी जमले.

तत्रापश्यन्त ते सुप्तं हेमरत्नविभूषितम् । नृगं राजानमत्युग्रं श्रिया परमया युतम् ।। ४७.

तिथे त्यांनी झोपलेल्या नृग राजाला पाहिलं, जो सोनं आणि रत्नांनी सजलेला होता, अतिशय तेजस्वी आणि भयंकर असा दिसत होता.

ते गत्वा त्वरितं व्याधाः स्वभर्त्रे संन्यवेदयन् । सोऽपि रत्नसुवर्णार्थं राजानं हन्तुमुद्यतः ।। ४७.

शिकारी पटकन आपल्या नायकाकडे गेले आणि ही बातमी दिली. तो नायक रत्नं आणि सोन्यासाठी राजाला मारायला सज्ज झाला.

तुरगस्य च हेतोस्तु निस्त्रिंशा वनचारिणः । राजानं सुप्तमासाद्य निगृहीतुं प्रचक्रमुः ।। ४७.

त्या घोड्यामुळे, वनात राहणारे लोक तलवारी घेऊन आले. त्यांनी झोपलेल्या राजाला पकडण्यासाठी तयारी केली.

तावद् राज्ञः शरीरात् तु श्वेताभरणभूषिता । नारी काचित् समुत्तस्थौ स्त्रक्चन्दनविभूषिता । उत्थाय चक्रमादाय ते म्लेच्छा विनिपातिताः ।। ४७.

तेवढ्यात, राजाच्या शरीरातून पांढऱ्या दागिन्यांनी, हारांनी आणि चंदनाने सजलेली एक स्त्री उठली. तिने चक्र उचलून त्या म्लेच्छांना ठार केलं.