वराहपुराणम्

नमो रामाभिरामाय पादौ पूर्वं समर्चयेत् । त्रिविक्रमायेति कटिं धृतविश्वाय चोदरम् ।। ४५.

‘रामाभिराम’ असे म्हणत प्रथम पायांची पूजा करावी; ‘त्रिविक्रम’ असे म्हणत कंबरेची, आणि ‘विश्वधारी’ असे म्हणत पोटाची पूजा करावी.

उरः संवत्सरायेति कण्ठं संवर्त्तकाय च । सर्वास्त्रधारिणे बाहू स्वनाम्नाऽब्जरथाङ्गकौ ।। ४५.

‘संवत्सर’ असे म्हणत छातीची, ‘संवर्तक’ असे म्हणत गळ्याची, ‘सर्वास्त्रधारी’ असे म्हणत बाहूंची, आणि ‘अंबरथांग’ या नावांनी दोन्ही हातांची पूजा करावी.

सहस्त्रशिरसेऽभ्यर्च्य शिरस्तस्य महात्मनः । एवमभ्यर्च्य विधिवत् प्रागुक्तं कुम्भं विन्यसेत् ।। ४५.

‘सहस्त्रशिरा’ असे म्हणत त्या महात्म्याच्या डोक्याची पूजा करावी. अशा प्रकारे, विधीपूर्वक पूजा करून, आधी सांगितलेला कलश ठेवावा.

प्राग्वद् वस्त्रयुगच्छन्नौ सौवर्णौ रामलक्ष्मणौ । अर्चयित्वा विधानेन प्रभाते ब्राह्मणाय तौ । दातव्यौ मनसा काममीहता पुरुषेण तु ।। ४५.

पूर्वीप्रमाणे, दोन वस्त्रांनी झाकून, सुवर्णाचे राम आणि लक्ष्मण यांच्या मूर्ती विधीने पूजावून, सकाळी मनापासून इच्छा असलेल्या पुरुषाने त्या ब्राह्मणाला द्याव्यात.

अपुत्रेण पुरा पृष्टो राज्ञा दशरथेन च । पुत्रकामपरः पश्चाद् वसिष्ठः परमार्चितः ।। ४५.

पूर्वी, पुत्र नसलेल्या दशरथ राजाने हे विचारले होते आणि नंतर पुत्राची इच्छा धरून त्याने विशेषतः वसिष्ठांची पूजा केली.

इदमेव विधानं तु कथयामास स द्विजः । प्राग्रहस्यं विदित्वा तु स राजा कृतवानिदम् ।। ४५.

त्या द्विजाने हेच व्रत सांगितले आणि योग्य पद्धत समजून घेतल्यावर त्या राजाने ते व्रत केले.

तस्य पुत्रः स्वयं जज्ञे रामनामा सुतो बली । चतुर्द्धा सोऽव्ययो विष्णुः परितुष्टो महामुने । एतदैहिकमाख्यातं पारत्रिकमतः श्रृणु ।। ४५.

त्याला स्वतःहून राम नावाचा बलवान मुलगा झाला. अविनाशी विष्णू चार रूपांनी प्रसन्न झाला, हे महर्षी. हे या जन्मातील फळ सांगितले; आता पुढच्या जन्मातील फळ ऐक.

तावद् भोगान् भुञ्जते स्वर्गसंस्थो यावदिन्द्रा दश च द्विद्विसंख्या । अतीतकाले पुनरेत्य मर्त्त्यो भवेत राजा शतयज्ञयाजी । नश्यन्ति पापानि च तस्य पुंसः प्राप्नोति निर्वाणमलं च शाश्वतम् ।। ४५.

तो स्वर्गात, दहा इंद्र आणि त्याच्या दुप्पट काळापर्यंत, सुख उपभोगतो. त्या काळानंतर, पुन्हा मनुष्य जन्म घेऊन, शतयज्ञ करणारा राजा होतो. त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो शाश्वत मुक्ती प्राप्त करतो.

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ।। ४६.

दुर्वासा म्हणाले: आषाढ महिन्यातही, याच प्रकारे, नियमाने संकल्प करून, पुरुषाने अनेकदा सुवासिक फुलांनी परमेश्वराची पूजा करावी.

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ।। ४६.

वासुदेवांना पाय, संकर्षणाला कंबर, प्रद्युम्नाला पोट आणि अनिरुद्धाला छाती अर्पण करावी.

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ।। ४६.

चक्रधारीस हात, भूमिपतीस मान, त्याच्या नावांनी शंख व चक्र, आणि पुरुषाला डोके अर्पण करावे.

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ।। ४६.

अशा प्रकारे पूजा करून, ज्ञानी माणसाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या समोर वस्त्राने झाकलेला कलश ठेवावा आणि त्यावर वासुदेवाचा चतुर्व्यूह, म्हणजेच सनातन सुवर्णमूर्ती ठेवावी.

तमभ्यर्च्य विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ।। ४६.

त्याची विधिपूर्वक, गंध, फुले इत्यादींनी पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे वेदपाठी, सदाचरणी ब्राह्मणाला ती अर्पण करावी. अशा नियमाने वागणाऱ्याला जे पुण्य मिळते, ते आता माझ्याकडून ऐक.

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्द्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ।। ४६.

वासुदेव राजा झाला, यदुवंश वाढवणारा; देवकी त्याची पत्नी होती, तीही त्याच व्रताचे पालन करणारी.

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ।। ४६.

ती साध्वी, पतीधर्माला समर्पित होती, पण तिची मुले नव्हती. खूप काळानंतर नारद त्यांच्या घरी आले.

वसुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वसुदेव श्रुणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ४६.

वासुदेवाने भक्तीने त्यांची पूजा केली, तेव्हा नारद म्हणाले, 'वासुदेव, पापरहित, माझे दिव्य कार्य ऐक. ही गोष्ट ऐकून मी तुझ्याकडे लगेच आलो आहे.'

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ता ऊहितुं सुराः ।। ४६.

यदुकुळातील श्रेष्ठा, मी देवांच्या सभेत पृथ्वीला पाहिले; तिथे जाऊन देवांना तिचा भार पेलता येत नाही.

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेता मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ।। ४६.

सौभ, कंस, जरासंध, पुन्हा नरक, तसेच बलवान कुरु, पांचाळ, भोज आणि दानव—हे सर्व मिळून मला त्रास देतात; हे देवश्रेष्ठ, त्यांचा नाश करा.

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत् क्षणात् बभौ ।। ४६.

पृथ्वीने असे सांगितल्यावर, ते सर्व देव नारायणाकडे गेले; आणि देवांचा स्वामी मनानेच त्या क्षणी त्यांच्या समोर प्रकट झाला.

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ।। ४६.

मग देवश्रेष्ठ स्वतः म्हणाले, 'हे देवांनो, हे कार्य मी पूर्ण करीन; यात शंका नाही. माणसांमध्ये जाऊन, मी मानव रूप धारण करीन.'

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्त्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ।। ४६.

पण आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षात, जी स्त्री पतीसोबत उपवास करील, तिच्या पोटी मी जन्म घेईन.

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतो अपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ।। ४६.

असे सांगून देव निघून गेले, आणि मी स्वतः इथे आलो आहे; विशेषतः ज्यांना पुत्र नाही, त्यांनी हा उपवास केल्यास, पती-पत्नीला नक्कीच पुत्र प्राप्त होतो.

एतां च द्वादशीं कृत्वा वसुदेवस्तथाप्तवान् । महतीं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ।। ४६.

वासुदेवानेही ही द्वादशी करून, मोठे भाग्य मिळवले आणि त्याला मुलगे व नातवंडे लाभली.

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ।। ४६.

राज्यसंपत्ती उपभोगून, शेवटी तो परमगतीला गेला; हेच तुझ्यासाठी आषाढ महिन्यातील विधी सांगितला आहे, हे ऋषी.

दुर्वासा उवाच । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैर्जनार्नम् ।। ४७.

दुर्वासांनी सांगितले: श्रावण महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील द्वादशीला, जनार्दन परमेश्वराची गंध व फुलांनी पूजा करावी.

दामोदराय पादौ तु हृषीकेशाय वै कटिम् । सनातनेति जठरमुरः श्रीवत्सधारिणे ।। ४७.

दामोदराला पाय, हृषीकेशाला कंबर, सनातनाला पोट आणि श्रीवत्सधारीस छाती अर्पण करावी.

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं च हरये तथा । मुञ्जकेशाय च शिरो भद्रायेति शिखां तथा ।। ४७.

चक्रधारीस हात, हरिला मान, मुंजकेशाला डोके आणि भद्राला शिखा अर्पण करावी.

एवं संपूज्य संस्थाप्य कुम्भं पूर्ववदेव तु । विन्यस्य वस्त्रयुग्मं तु तस्योपरि ततो न्यसेत् ।। ४७.

मग, जसा पूर्वी केला तसा, त्या कलशाची पूजा करून तो नीट ठेवावा. त्यावर दोन वस्त्रं ठेवावीत आणि ती नीट पसरावीत.

काञ्चनं देवदेवं तु दामोदरसनामकम् । तमभ्यर्च्य विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ।। ४७.

देवतांचा देव म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या दामोदराचं सोन्याचं मूर्तिपण, योग्य पद्धतीने, गंध, फुलं आणि इतर सामग्रीने, क्रमाने पूजा करावी.