वराहपुराणम्

स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ।। ४४.

पूजा झाल्यावर ऋषी म्हणाले, "राजा, हे तप तू कशासाठी करत आहेस? धर्म जाणणारा राजा, तुला काय साध्य करायचे आहे ते सांग."

राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसंततिः । तेन मे तप आंस्थाय कृष्यते स्वतनुर्द्विज ।। ४४.

राजा म्हणाला: हे भाग्यवान, माझा एकही मुलगा नाही; माझ्या घराण्यात पुढे नेणारा कोणी नाही. म्हणूनच मी हे तप करत आहे आणि त्यामुळे माझ्या शरीराला त्रास होत आहे, हे द्विज.

याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ।। ४४.

याज्ञवल्क्य म्हणाले: राजन, इतका कष्टदायक तप करणे पुरे झाले. तुला थोड्याशा प्रयत्नानेच मुलगा होईल, यात शंका नाही.

राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रो अल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ।। ४४.

राजा म्हणाला: हे द्विज, मला थोड्या प्रयत्नाने मुलगा कसा होईल? कृपया मला हे सांग, मी तुझ्या चरणी नतमस्तक आहे, भगवन्.

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ।। ४४.

दुर्वासा म्हणाले: त्या प्रसिद्ध राजाने असे विचारल्यावर, त्या ऋषींनी वैशाख महिन्यात शुक्ल पक्षात येणाऱ्या या द्वादशीचे व्रत सांगितले.

स हि राजा विधानेन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ।। ४४.

त्या राजाने, विशेषतः मुलासाठी, नियमाप्रमाणे व्रत केले आणि त्याला नल नावाचा अत्यंत धर्मशील मुलगा झाला. तो आजही जगात पुण्यश्लोक आणि उत्तम पुरुष म्हणून प्रसिद्ध आहे.

प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद् गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान् कान्तिरुत्तमा ।। ४४.

हे महर्षी, हे व्रत करणाऱ्याला सहज मिळणारे फळ असे आहे: त्याला चांगला, संपन्न, विद्वान आणि सुंदर मुलगा होतो.

इह जन्मनि किं चित्रं परलोके श्रृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ।। ४४.

या जन्मातले फळ सांगितले, आता पुढच्या जन्मातले अद्भुत फळ ऐक: तो ब्रह्मलोकात अप्सरांच्या संगतीत एक कल्पभर राहतो.

क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्त्राणि जीवते नात्र संशयः ।। ४४.

मजा करून, पुन्हा सृष्टीच्या सुरुवातीला तो नक्कीच चक्रवर्ती राजा होतो आणि तीस हजार वर्षे जगतो—यात शंका नाही.

दुर्वासा उवाच । ज्येष्ठमासेऽप्येवमेवं संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ।। ४५.

दुर्वासा म्हणाले: ज्येष्ठ महिन्यातही, याच प्रकारे, नियमाने संकल्प करून, पुरुषाने परमेश्वराची विविध शुभ फुलांनी पूजा करावी.

नमो रामाभिरामाय पादौ पूर्वं समर्चयेत् । त्रिविक्रमायेति कटिं धृतविश्वाय चोदरम् ।। ४५.

‘रामाभिराम’ असे म्हणत प्रथम पायांची पूजा करावी; ‘त्रिविक्रम’ असे म्हणत कंबरेची, आणि ‘विश्वधारी’ असे म्हणत पोटाची पूजा करावी.

उरः संवत्सरायेति कण्ठं संवर्त्तकाय च । सर्वास्त्रधारिणे बाहू स्वनाम्नाऽब्जरथाङ्गकौ ।। ४५.

‘संवत्सर’ असे म्हणत छातीची, ‘संवर्तक’ असे म्हणत गळ्याची, ‘सर्वास्त्रधारी’ असे म्हणत बाहूंची, आणि ‘अंबरथांग’ या नावांनी दोन्ही हातांची पूजा करावी.

सहस्त्रशिरसेऽभ्यर्च्य शिरस्तस्य महात्मनः । एवमभ्यर्च्य विधिवत् प्रागुक्तं कुम्भं विन्यसेत् ।। ४५.

‘सहस्त्रशिरा’ असे म्हणत त्या महात्म्याच्या डोक्याची पूजा करावी. अशा प्रकारे, विधीपूर्वक पूजा करून, आधी सांगितलेला कलश ठेवावा.

प्राग्वद् वस्त्रयुगच्छन्नौ सौवर्णौ रामलक्ष्मणौ । अर्चयित्वा विधानेन प्रभाते ब्राह्मणाय तौ । दातव्यौ मनसा काममीहता पुरुषेण तु ।। ४५.

पूर्वीप्रमाणे, दोन वस्त्रांनी झाकून, सुवर्णाचे राम आणि लक्ष्मण यांच्या मूर्ती विधीने पूजावून, सकाळी मनापासून इच्छा असलेल्या पुरुषाने त्या ब्राह्मणाला द्याव्यात.

अपुत्रेण पुरा पृष्टो राज्ञा दशरथेन च । पुत्रकामपरः पश्चाद् वसिष्ठः परमार्चितः ।। ४५.

पूर्वी, पुत्र नसलेल्या दशरथ राजाने हे विचारले होते आणि नंतर पुत्राची इच्छा धरून त्याने विशेषतः वसिष्ठांची पूजा केली.

इदमेव विधानं तु कथयामास स द्विजः । प्राग्रहस्यं विदित्वा तु स राजा कृतवानिदम् ।। ४५.

त्या द्विजाने हेच व्रत सांगितले आणि योग्य पद्धत समजून घेतल्यावर त्या राजाने ते व्रत केले.

तस्य पुत्रः स्वयं जज्ञे रामनामा सुतो बली । चतुर्द्धा सोऽव्ययो विष्णुः परितुष्टो महामुने । एतदैहिकमाख्यातं पारत्रिकमतः श्रृणु ।। ४५.

त्याला स्वतःहून राम नावाचा बलवान मुलगा झाला. अविनाशी विष्णू चार रूपांनी प्रसन्न झाला, हे महर्षी. हे या जन्मातील फळ सांगितले; आता पुढच्या जन्मातील फळ ऐक.

तावद् भोगान् भुञ्जते स्वर्गसंस्थो यावदिन्द्रा दश च द्विद्विसंख्या । अतीतकाले पुनरेत्य मर्त्त्यो भवेत राजा शतयज्ञयाजी । नश्यन्ति पापानि च तस्य पुंसः प्राप्नोति निर्वाणमलं च शाश्वतम् ।। ४५.

तो स्वर्गात, दहा इंद्र आणि त्याच्या दुप्पट काळापर्यंत, सुख उपभोगतो. त्या काळानंतर, पुन्हा मनुष्य जन्म घेऊन, शतयज्ञ करणारा राजा होतो. त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो शाश्वत मुक्ती प्राप्त करतो.

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ।। ४६.

दुर्वासा म्हणाले: आषाढ महिन्यातही, याच प्रकारे, नियमाने संकल्प करून, पुरुषाने अनेकदा सुवासिक फुलांनी परमेश्वराची पूजा करावी.

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ।। ४६.

वासुदेवांना पाय, संकर्षणाला कंबर, प्रद्युम्नाला पोट आणि अनिरुद्धाला छाती अर्पण करावी.

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ।। ४६.

चक्रधारीस हात, भूमिपतीस मान, त्याच्या नावांनी शंख व चक्र, आणि पुरुषाला डोके अर्पण करावे.

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ।। ४६.

अशा प्रकारे पूजा करून, ज्ञानी माणसाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या समोर वस्त्राने झाकलेला कलश ठेवावा आणि त्यावर वासुदेवाचा चतुर्व्यूह, म्हणजेच सनातन सुवर्णमूर्ती ठेवावी.

तमभ्यर्च्य विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ।। ४६.

त्याची विधिपूर्वक, गंध, फुले इत्यादींनी पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे वेदपाठी, सदाचरणी ब्राह्मणाला ती अर्पण करावी. अशा नियमाने वागणाऱ्याला जे पुण्य मिळते, ते आता माझ्याकडून ऐक.

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्द्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ।। ४६.

वासुदेव राजा झाला, यदुवंश वाढवणारा; देवकी त्याची पत्नी होती, तीही त्याच व्रताचे पालन करणारी.

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ।। ४६.

ती साध्वी, पतीधर्माला समर्पित होती, पण तिची मुले नव्हती. खूप काळानंतर नारद त्यांच्या घरी आले.

वसुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वसुदेव श्रुणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ।। ४६.

वासुदेवाने भक्तीने त्यांची पूजा केली, तेव्हा नारद म्हणाले, 'वासुदेव, पापरहित, माझे दिव्य कार्य ऐक. ही गोष्ट ऐकून मी तुझ्याकडे लगेच आलो आहे.'

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ता ऊहितुं सुराः ।। ४६.

यदुकुळातील श्रेष्ठा, मी देवांच्या सभेत पृथ्वीला पाहिले; तिथे जाऊन देवांना तिचा भार पेलता येत नाही.

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेता मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ।। ४६.

सौभ, कंस, जरासंध, पुन्हा नरक, तसेच बलवान कुरु, पांचाळ, भोज आणि दानव—हे सर्व मिळून मला त्रास देतात; हे देवश्रेष्ठ, त्यांचा नाश करा.

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत् क्षणात् बभौ ।। ४६.

पृथ्वीने असे सांगितल्यावर, ते सर्व देव नारायणाकडे गेले; आणि देवांचा स्वामी मनानेच त्या क्षणी त्यांच्या समोर प्रकट झाला.