वराहपुराणम्

दुर्वास उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ।। ४४.

दुर्वासा म्हणाले: वैशाख महिन्यातही, माणसाने याच पद्धतीने संकल्प करावा; स्नान वगैरे करून मग देवळात जावे.

तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ।। ४४.

तेथे भक्तीने हरिची पूजा करून, जाणकाराने हे मंत्र म्हणावेत: 'जमदग्नीला पाय, सर्वांना धारण करणाऱ्याला पोट, मधुसूदनाला कंबर व छाती, श्रीवत्सधारीला.'

क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ।। ४४.

'क्षत्रियांना नष्ट करणाऱ्याला हात, मणिमाळ असलेल्या गळ्याला गळा, स्वतःच्या नावाने शंख व चक्र, ब्रह्मांड धारण करणाऱ्याला डोके.'

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ।। ४४.

अशा प्रकारे पूजा करून, बुद्धिमान माणसाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या समोर घट ठेवावा, झाकून, दोन वस्त्रांनी गुंडाळून.

वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ।। ४४.

बांबूच्या पात्रात त्या घटात हरिला स्थापित करावे, जो 'जमदग्नी' या नावाने प्रसिद्ध आहे आणि दुःखांचा नाश करणारा आहे.

दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च संपूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ।। ४४.

त्या देवाच्या उजव्या हातात परशू द्यावा; सर्व प्रकारच्या सुवासिक द्रव्यांनी आणि सुंदर फुलांनी पूजा करावी.

ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ।। ४४.

मग भक्तीने त्या देवासमोर जागरण करावे; सकाळी स्वच्छ सूर्य उगवल्यावर ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे. अशा नियमाने केलेल्या या विधीचे फळ मी सांगतो.

आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ।। ४४.

पूर्वी एक मोठ्या भाग्याचा, बलवान राजा होता, वीरसेन नावाचा. त्याला मुलगा नव्हता आणि त्याने मोठ्या ओजाने कठोर तप केले.

चरतस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ।। ४४.

तो ती कठोर तपश्चर्या करत असताना, महान योगी आणि ऋषी याज्ञवल्क्य त्याच्याकडे आले आणि जवळच त्याला पाहिले.

तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरोत् ।। ४४.

तो तेजस्वी ऋषी जवळ येताना पाहून, राजा हात जोडून उभा राहिला आणि त्यांचे स्वागत केले.

स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ।। ४४.

पूजा झाल्यावर ऋषी म्हणाले, "राजा, हे तप तू कशासाठी करत आहेस? धर्म जाणणारा राजा, तुला काय साध्य करायचे आहे ते सांग."

राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसंततिः । तेन मे तप आंस्थाय कृष्यते स्वतनुर्द्विज ।। ४४.

राजा म्हणाला: हे भाग्यवान, माझा एकही मुलगा नाही; माझ्या घराण्यात पुढे नेणारा कोणी नाही. म्हणूनच मी हे तप करत आहे आणि त्यामुळे माझ्या शरीराला त्रास होत आहे, हे द्विज.

याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ।। ४४.

याज्ञवल्क्य म्हणाले: राजन, इतका कष्टदायक तप करणे पुरे झाले. तुला थोड्याशा प्रयत्नानेच मुलगा होईल, यात शंका नाही.

राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रो अल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ।। ४४.

राजा म्हणाला: हे द्विज, मला थोड्या प्रयत्नाने मुलगा कसा होईल? कृपया मला हे सांग, मी तुझ्या चरणी नतमस्तक आहे, भगवन्.

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ।। ४४.

दुर्वासा म्हणाले: त्या प्रसिद्ध राजाने असे विचारल्यावर, त्या ऋषींनी वैशाख महिन्यात शुक्ल पक्षात येणाऱ्या या द्वादशीचे व्रत सांगितले.

स हि राजा विधानेन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ।। ४४.

त्या राजाने, विशेषतः मुलासाठी, नियमाप्रमाणे व्रत केले आणि त्याला नल नावाचा अत्यंत धर्मशील मुलगा झाला. तो आजही जगात पुण्यश्लोक आणि उत्तम पुरुष म्हणून प्रसिद्ध आहे.

प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद् गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान् कान्तिरुत्तमा ।। ४४.

हे महर्षी, हे व्रत करणाऱ्याला सहज मिळणारे फळ असे आहे: त्याला चांगला, संपन्न, विद्वान आणि सुंदर मुलगा होतो.

इह जन्मनि किं चित्रं परलोके श्रृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ।। ४४.

या जन्मातले फळ सांगितले, आता पुढच्या जन्मातले अद्भुत फळ ऐक: तो ब्रह्मलोकात अप्सरांच्या संगतीत एक कल्पभर राहतो.

क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्त्राणि जीवते नात्र संशयः ।। ४४.

मजा करून, पुन्हा सृष्टीच्या सुरुवातीला तो नक्कीच चक्रवर्ती राजा होतो आणि तीस हजार वर्षे जगतो—यात शंका नाही.

दुर्वासा उवाच । ज्येष्ठमासेऽप्येवमेवं संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ।। ४५.

दुर्वासा म्हणाले: ज्येष्ठ महिन्यातही, याच प्रकारे, नियमाने संकल्प करून, पुरुषाने परमेश्वराची विविध शुभ फुलांनी पूजा करावी.

नमो रामाभिरामाय पादौ पूर्वं समर्चयेत् । त्रिविक्रमायेति कटिं धृतविश्वाय चोदरम् ।। ४५.

‘रामाभिराम’ असे म्हणत प्रथम पायांची पूजा करावी; ‘त्रिविक्रम’ असे म्हणत कंबरेची, आणि ‘विश्वधारी’ असे म्हणत पोटाची पूजा करावी.

उरः संवत्सरायेति कण्ठं संवर्त्तकाय च । सर्वास्त्रधारिणे बाहू स्वनाम्नाऽब्जरथाङ्गकौ ।। ४५.

‘संवत्सर’ असे म्हणत छातीची, ‘संवर्तक’ असे म्हणत गळ्याची, ‘सर्वास्त्रधारी’ असे म्हणत बाहूंची, आणि ‘अंबरथांग’ या नावांनी दोन्ही हातांची पूजा करावी.

सहस्त्रशिरसेऽभ्यर्च्य शिरस्तस्य महात्मनः । एवमभ्यर्च्य विधिवत् प्रागुक्तं कुम्भं विन्यसेत् ।। ४५.

‘सहस्त्रशिरा’ असे म्हणत त्या महात्म्याच्या डोक्याची पूजा करावी. अशा प्रकारे, विधीपूर्वक पूजा करून, आधी सांगितलेला कलश ठेवावा.

प्राग्वद् वस्त्रयुगच्छन्नौ सौवर्णौ रामलक्ष्मणौ । अर्चयित्वा विधानेन प्रभाते ब्राह्मणाय तौ । दातव्यौ मनसा काममीहता पुरुषेण तु ।। ४५.

पूर्वीप्रमाणे, दोन वस्त्रांनी झाकून, सुवर्णाचे राम आणि लक्ष्मण यांच्या मूर्ती विधीने पूजावून, सकाळी मनापासून इच्छा असलेल्या पुरुषाने त्या ब्राह्मणाला द्याव्यात.

अपुत्रेण पुरा पृष्टो राज्ञा दशरथेन च । पुत्रकामपरः पश्चाद् वसिष्ठः परमार्चितः ।। ४५.

पूर्वी, पुत्र नसलेल्या दशरथ राजाने हे विचारले होते आणि नंतर पुत्राची इच्छा धरून त्याने विशेषतः वसिष्ठांची पूजा केली.

इदमेव विधानं तु कथयामास स द्विजः । प्राग्रहस्यं विदित्वा तु स राजा कृतवानिदम् ।। ४५.

त्या द्विजाने हेच व्रत सांगितले आणि योग्य पद्धत समजून घेतल्यावर त्या राजाने ते व्रत केले.

तस्य पुत्रः स्वयं जज्ञे रामनामा सुतो बली । चतुर्द्धा सोऽव्ययो विष्णुः परितुष्टो महामुने । एतदैहिकमाख्यातं पारत्रिकमतः श्रृणु ।। ४५.

त्याला स्वतःहून राम नावाचा बलवान मुलगा झाला. अविनाशी विष्णू चार रूपांनी प्रसन्न झाला, हे महर्षी. हे या जन्मातील फळ सांगितले; आता पुढच्या जन्मातील फळ ऐक.

तावद् भोगान् भुञ्जते स्वर्गसंस्थो यावदिन्द्रा दश च द्विद्विसंख्या । अतीतकाले पुनरेत्य मर्त्त्यो भवेत राजा शतयज्ञयाजी । नश्यन्ति पापानि च तस्य पुंसः प्राप्नोति निर्वाणमलं च शाश्वतम् ।। ४५.

तो स्वर्गात, दहा इंद्र आणि त्याच्या दुप्पट काळापर्यंत, सुख उपभोगतो. त्या काळानंतर, पुन्हा मनुष्य जन्म घेऊन, शतयज्ञ करणारा राजा होतो. त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि तो शाश्वत मुक्ती प्राप्त करतो.

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ।। ४६.

दुर्वासा म्हणाले: आषाढ महिन्यातही, याच प्रकारे, नियमाने संकल्प करून, पुरुषाने अनेकदा सुवासिक फुलांनी परमेश्वराची पूजा करावी.