वराहपुराणम्

तस्य व्रतान्ते भगवान् नारसिंहस्तुतोष ह । चक्रं प्रादाच्च शत्रूणां विध्वंसनकरं परम् ।। ४२.

त्या व्रताच्या शेवटी भगवान नरसिंह प्रसन्न झाले आणि शत्रूंचा नाश करणारे चक्र त्याला दिलं.

तेनास्त्रेण स्वकं राज्यं जितवान् स नृपोत्तमः । राज्ये स्थित्वाऽश्वमेधानां सहस्त्रमकरोद् विभुः । अन्ते च विष्णुलोकाख्यं पदमाप च सत्तम ।। ४२.

त्या अस्त्राच्या साहाय्याने त्या श्रेष्ठ राजाने आपलं राज्य पुन्हा मिळवलं. राज्यात राहून त्याने हजार अश्वमेध यज्ञ केले आणि शेवटी विष्णुलोक नावाचं स्थान मिळवलं.

एषा धन्या पापहरा द्वादशी भवतो मुने । कथिता या प्रयत्नेन श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् ।। ४२.

ही पवित्र आणि पापांचा नाश करणारी द्वादशी तुझ्यासाठी सांगितली आहे, हे मुनी. ती काळजीपूर्वक ऐकून, तुला हवं ते कर.

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ।। ४३.

दुर्वासा म्हणाले: 'अगदी याचप्रमाणे, हे मुनी, चैत्र महिन्यात द्वादशीचं संकल्प करून उपवास करावा आणि नंतर देवदेव जनार्दनाची पूजा करावी.'

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेति जठरमुरः संपूर्णकाय च ।। ४३.

पायांची पूजा वामन म्हणून, कंबरेची विष्णू म्हणून, पोट, छाती आणि संपूर्ण शरीराची वासुदेव म्हणून करावी.

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शंखचक्रकौ ।। ४३.

गळ्याची पूजा विश्वकृत म्हणून, डोक्याची आकाशस्वरूप म्हणून, बाहूंची विश्वजित म्हणून, आणि शंख-चक्र यांची त्यांच्या नावांनी पूजा करावी.

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ।। ४३.

या पद्धतीने सनातन देवदेवाची पूजा करून, पूर्वेला आणि उत्तरेला प्रत्येकी एक असे दोन कलश समोर ठेवावेत.

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ।। ४३.

आधी सांगितलेल्या पात्रात, आपल्या शक्तीनुसार लहान आणि पांढऱ्या यज्ञोपवीताने सुशोभित असं सोन्याचं वामनमूर्ती ठेवावी.

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षमालां च संस्थाप्य वृसिकां च विशेषतः ।। ४३.

बाजूला एक कुंडी, छत्री, पादुका, अक्षयमाळ आणि विशेषतः एक दंड ठेवावा.

एतैरुपस्करैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीत्युदीरयेत् ।। ४३.

या सर्व वस्तूंनी युक्त करून, सकाळी त्या द्विजाला द्याव्यात आणि म्हणावं, 'विष्णू, या लहान रूपात, प्रसन्न होवो.'

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ।। ४३.

मासाच्या नावासह आणि प्रादुर्भाव विधीने युक्त करून, 'प्रसन्न होवो' असं म्हणत सर्वत्र हा विधी सांगितला आहे.

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ।। ४३.

पूर्वी एक हर्यश्व नावाचा पृथ्वीचा राजा होता, असं ऐकायला येतं. तो पुत्र नसल्याने, पुत्रप्राप्तीसाठी तप करीत होता, हे श्रेष्ठ मुनी.

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । आजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ।। ४३.

त्याने पुत्रासाठी रात्रभर जागरण करत असताना, प्रभू हरि स्वतः द्विजरूप धारण करून प्रथम त्याच्याकडे आले.

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ।। ४३.

त्याने विचारले, "राजा, तुझ्या तपस्येमुळे काय साध्य करायचे आहेस?" त्यावर तो ऋषी म्हणाला, "माझ्या मुलासाठीच हे सर्व आहे."

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ।। ४३.

त्याने सांगितले, "हेच विधी आहे, राजा, तू असेच कर." असे म्हणून तो प्रभू क्षणात अदृश्य झाला.

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ।। ४३.

राजाने लगेचच मंत्रांसह विधी केला आणि तो गरीबांना तसेच ज्ञानी ज्योतिरगर्ग यांना दिला.

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ।। ४३.

जसा दुसऱ्याचा मुलगा स्वतःच पुत्र झाला, प्रभु, त्या सत्याच्या जोरावर मलाही उत्तम पुत्र लाभो.

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ।। ४३.

या विधीने दिल्यावर त्याला पुत्र झाला, हे मुनी, आणि तो कुबलाश्व नावाने प्रसिद्ध, बलवान सम्राट झाला.

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ।। ४३.

ज्याला मुलगा नाही त्याला मुलगा मिळतो, गरीबाला धन मिळते, राज्य गमावलेल्याला राज्य मिळते, आणि मृतांना विष्णूचे लोक मिळतात.

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद् धीमान् ययातिरिव नाहुषः ।। ४३.

तेथे फार काळ गौरव मिळाल्यावर तो या मर्त्य लोकांत आला आणि ययातीसारखा, नाहुषाचा पुत्र, बुद्धिमान सम्राट झाला.

दुर्वास उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ।। ४४.

दुर्वासा म्हणाले: वैशाख महिन्यातही, माणसाने याच पद्धतीने संकल्प करावा; स्नान वगैरे करून मग देवळात जावे.

तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ।। ४४.

तेथे भक्तीने हरिची पूजा करून, जाणकाराने हे मंत्र म्हणावेत: 'जमदग्नीला पाय, सर्वांना धारण करणाऱ्याला पोट, मधुसूदनाला कंबर व छाती, श्रीवत्सधारीला.'

क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ।। ४४.

'क्षत्रियांना नष्ट करणाऱ्याला हात, मणिमाळ असलेल्या गळ्याला गळा, स्वतःच्या नावाने शंख व चक्र, ब्रह्मांड धारण करणाऱ्याला डोके.'

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ।। ४४.

अशा प्रकारे पूजा करून, बुद्धिमान माणसाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या समोर घट ठेवावा, झाकून, दोन वस्त्रांनी गुंडाळून.

वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ।। ४४.

बांबूच्या पात्रात त्या घटात हरिला स्थापित करावे, जो 'जमदग्नी' या नावाने प्रसिद्ध आहे आणि दुःखांचा नाश करणारा आहे.

दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च संपूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ।। ४४.

त्या देवाच्या उजव्या हातात परशू द्यावा; सर्व प्रकारच्या सुवासिक द्रव्यांनी आणि सुंदर फुलांनी पूजा करावी.

ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ।। ४४.

मग भक्तीने त्या देवासमोर जागरण करावे; सकाळी स्वच्छ सूर्य उगवल्यावर ते ब्राह्मणाला अर्पण करावे. अशा नियमाने केलेल्या या विधीचे फळ मी सांगतो.

आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ।। ४४.

पूर्वी एक मोठ्या भाग्याचा, बलवान राजा होता, वीरसेन नावाचा. त्याला मुलगा नव्हता आणि त्याने मोठ्या ओजाने कठोर तप केले.

चरतस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ।। ४४.

तो ती कठोर तपश्चर्या करत असताना, महान योगी आणि ऋषी याज्ञवल्क्य त्याच्याकडे आले आणि जवळच त्याला पाहिले.