वराहपुराणम्

इह जन्मनि सौभाग्यं श्रीः कान्तिस्तुष्टिरेव च । दरिद्रो वित्तवान् सद्यः अपुत्रो लभते सुतम् । अलक्ष्मीर्नश्यते सद्यो लक्ष्मीः संविशते क्षणात् ।। ४१.

या जन्मातच मनुष्याला भाग्य, संपत्ती, सौंदर्य आणि समाधान मिळते; गरीब माणूस लगेच श्रीमंत होतो, ज्याला मूल नाही त्याला पुत्र मिळतो, दुर्दैव त्वरित नाहीसे होते आणि लक्ष्मी क्षणात घरात येते.

इह जन्मनि सौभाग्यं परलोके निशामय । अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् ।। ४१.

या जन्मात भाग्य मिळतेच, पण पुढच्या जन्मात काय घडते तेही ऐक. यासंदर्भात मी तुला एक जुनी गोष्ट सांगतो.

इह लोकेऽभवद् राजा वीरधन्वेति विश्रुतः । स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगहेतोः परंतपः ।। ४१.

या जगात वीरधन्वा नावाचा एक प्रसिद्ध राजा होता. एकदा तो शिकार करण्यासाठी जंगलात गेला.

व्यापादयन् मृगगणान् तत्रर्षिवनमध्यगः । जघान मृगरूपान् सोऽज्ञानतो ब्राह्मणान् नृपः ।। ४१.

तो तिथे हरणांच्या कळपांचा पाठलाग करत असताना, ऋषींच्या जंगलात गेला आणि अज्ञानाने हरणाच्या रूपात असलेल्या ब्राह्मणांना मारले.

भ्रातरस्तत्र पञ्चाशन्मृगरूपेण संस्थिताः । संवर्तस्य सुता ब्रह्मन् वेदाध्ययनतत्पराः ।। ४१.

तेथे, हे ब्राह्मण, संवर्‍ताचे पन्नास पुत्र वेदाध्ययनात मग्न होते आणि हरणाच्या रूपात राहात होते.

सत्यतपा उवाच । कारणं किं समाश्रित्य ते चक्रुर्मृगरूपताम् । एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन् प्रणतस्य प्रसीद मे ।। ४१.

सत्यतप म्हणाले: 'ते हरणाच्या रूपात का होते, हे कारण मला सांग. हे ब्राह्मण, मला हे जाणून घ्यायची उत्सुकता आहे. मी तुझ्या पाया पडतो, कृपा कर.'

दुर्वासा उवाच । ते कदाचिद् वनं याता दृष्ट्वा हरिणपोतकान् । जातमात्रान् स्वमात्रा तु विहीनान् दृश्य सत्तम । एकैकं जगृहुस्ते हि ते मृताः स्कन्धसंस्थिताः ।। ४१.

दुर्वासा म्हणाले: 'क ведा ते जंगलात गेले आणि तिथे त्यांनी नुकतेच जन्मलेले, आईपासून वेगळे झालेले हरणाचे पिल्लू पाहिले. प्रत्येकाने एकेक पिल्लू उचलले आणि खांद्यावर घेतले, पण त्यामुळे ते सर्व मरण पावले.'

ततस्ते दुःखिताः सर्वे ययुः पितरमन्तिकम् । ऊचुश्च वचनं चेदं मृगहिंसामृते मुने ।। ४१.

मग ते सर्व दुःखी होऊन आपल्या वडिलांकडे गेले आणि हरणहत्येबद्दल त्यांनी ऋषीला आपली व्यथा सांगितली.

ऋषिपुत्रका ऊचुः । जातमात्रा मृगाः पञ्च अस्माभिर्निहता मुने । अकामतस्ततोऽस्माकं प्रायश्चित्तं विधीयताम् ।। ४१.

ऋषीपुत्र म्हणाले: 'गुरुवर्य, आम्ही पाच नुकतेच जन्मलेली हरणं मारली; हे आमच्या इच्छेविरुद्ध घडले, त्यामुळे आमच्यासाठी प्रायश्चित्त ठरवा.'

संवर्त्त उवाच । मत्पिता हिंसकस्त्वासीदहं तस्माद् विशेषतः । भवन्तः पापकर्माणः संजाता मम पुत्रकाः ।। ४१.

संवर्त म्हणाले: 'माझे वडील खूप क्रूर होते, आणि मीही त्यांच्या प्रभावामुळे तसाच आहे; म्हणूनच, माझ्या मुलांनो, तुम्ही पापी कर्मांनी जन्माला आला आहात.'

इदानीं मृगचर्माणि परिधाय यतव्रताः । चरघ्वं पञ्चवर्षाणि ततः शुद्धा भविष्यथ ।। ४१.

आता, हरणाची कातडी घालून आणि नियम पाळून, तुम्ही पाच वर्षे जंगलात राहा; त्यानंतर तुम्ही शुद्ध व्हाल.

एवमुक्तास्तु ते पुत्रा मृगचर्मोपवीतिनः । वनं विविशुरव्यग्रा जपन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ।। ४१.

अशी आज्ञा मिळाल्यावर, ते पुत्र हरणाची कातडी अंगावर घालून, काळजी न करता, 'ब्रह्म'चा जप करत जंगलात गेले.

तथा वर्षे व्यतिक्रान्ते वीरधन्वा महीपतिः । तत्राजगाम यस्मिंस्ते चरन्ति मृगरूपिणः ।। ४१.

अशा प्रकारे एक वर्ष गेले, तेव्हा वीरधन्वा राजा त्या ठिकाणी आला, जिथे ते हरणाच्या रूपात राहात होते.

ते चाप्येकतरोर्मूले मृगचर्म्मोपवीतिनः । जपन्तः संस्थितास्ते हि राज्ञा दृष्ट्वा मृगा इति । मत्वा विद्धास्तु युगपन्मृतास्ते ब्रह्मवादिनः ।। ४१.

ते सर्व एका झाडाच्या मुळाशी हरणाची कातडी घालून जप करत उभे होते; राजाने त्यांना पाहून ते हरण आहेत असे समजले आणि सर्वांना एकाच वेळी बाण मारून, त्या ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्यांना ठार केले.

तान् दृष्ट्वा तु मृतान् राजा ब्राह्मणान् संशितव्रतान् । भयेन वेपमानस्तु देवराताश्रमं ययौ । तत्रापृच्छद् ब्रह्मवध्या ममायाता महामुने ।। ४१.

राजाने ते व्रतस्थ ब्राह्मण मृत अवस्थेत पाहिले. भीतीने थरथरत, तो देवरात ऋषींच्या आश्रमात गेला आणि म्हणाला, 'महामुने, माझ्याकडून ब्राह्मणहत्या झाली आहे.'

आमूल्य तद् वधं वृत्तं कथयित्वा नराधिपः । भृशं शोकपरीतात्मा रुरोद भृशदुःखितः ।। ४१.

संपूर्ण घडलेली घटना सांगून, राजा खूप दुःखी झाला आणि हृदयभरून रडू लागला.

स ऋषिर्देवरातस्तु रुदन्तं नृपसत्तमम् । उवाच मा भैर्नृपते अपनेष्यामि पातकम् ।। ४१.

मग देवरात ऋषींनी रडणाऱ्या त्या श्रेष्ठ राजाला सांगितले, 'राजा, घाबरू नकोस; मी तुझे पाप दूर करीन.'

पाताले सुतलाख्ये च यथा धात्री निमज्जती । उद्धृता देवदेवेन विष्णुना क्रोडमूर्त्तिना ।। ४१.

पाताळात सुतल नावाच्या भूमीप्रमाणे, जशी पृथ्वी बुडाली आणि देवदेव विष्णूंनी वराह रूप धारण करून तिला वर काढले,

तद्वद् भवन्तं राजेन्द्र ब्रह्मवध्यापरिप्लुतम् । उद्धरिष्यति देवोऽसौ स्वयमेव जनार्दनः ।। ४१.

तसंच, राजेंद्र, ब्रह्महत्येच्या पापाने ग्रासलेला तू देखील, तोच जनार्दन देव स्वतः तुला वाचवेल.

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षितो वाक्यमब्रवीत् । कतरेण प्रकारेण स मे देवः प्रसीदति । प्रसन्ने चाशुभं सर्वं येन नश्यति सत्तम ।। ४१.

असं ऐकून राजा आनंदित झाला आणि म्हणाला, "तो देव मला कृपा कशी करतो? त्याला प्रसन्न केल्यावर सर्व अशुभ कशामुळे नाहीसं होतं, हे श्रेष्ठा, सांग."

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन देवरात इमं व्रतम् । आचख्यौ सोऽपि तं कृत्वा भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान् ।। ४१.

दुर्वासा म्हणाले: असं विचारल्यावर देवतातांनी हे व्रत सांगितलं; त्याने ते व्रत केलं आणि पुष्कळ सुख उपभोगले.

मुत्युकाले मुनिश्रेष्ठ सौवर्णेन विराजता । विमानेनागमत् स्वर्गमिन्द्रलोकं स पार्थिवः ।। ४१.

मरणाच्या वेळी, हे श्रेष्ठ मुनी, तो राजा सोन्याच्या तेजस्वी विमानात बसून स्वर्गात, इंद्रलोकात गेला.

तस्येन्द्रस्त्वर्घ्यमादाय प्रत्युत्थानेन निर्ययौ । आयान्तमिन्द्रं दृष्ट्वा तु तमूचुर्विष्णुकिंकराः । न द्रष्टव्यो देवराजस्त्वद्धीनस्तपसा इति ।। ४१.

इंद्राने अर्घ्य घेतलं आणि स्वागतासाठी बाहेर आला; इंद्र येताना पाहून विष्णूचे सेवक म्हणाले, "तपश्चर्या नसलेल्या व्यक्तीने देवांचा राजा पाहू नये."

एवं सर्वे लोकपाला निर्ययुस्तस्य तेजसा । प्रत्याख्याताश्च तैर्विष्णुकिंकरैर्हीनकर्मणः । एवं स सत्यलोकान्तं गतो राजा महामुने ।। ४१.

अशा रीतीने, त्या राजाच्या तेजामुळे सर्व लोकपाल बाहेर आले; पण विष्णूच्या सेवकांनी, कमी पुण्य केलेल्यांना नाकारलं. अशा प्रकारे, तो राजा सत्यलोकापर्यंत पोहोचला, हे महा मुनी.

अपुनर्मारके लोके दाहप्रलयवर्ज्जिते । अद्यापि तिष्ठते देवैः स्तूयमानो महानृपः । प्रसन्ने यज्ञपुरुषे किं चित्रं येन तद्भवेत् ।। ४१.

मरण, जळणं आणि प्रलय नसलेल्या लोकात, आजही तो महान राजा देवांकडून स्तुती मिळवत राहतो. यज्ञपुरुष प्रसन्न झाला की, असं काही घडणं नवल नाही.

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसम्पदः । एकैका विधिनोपास्ता ददात्यमृतमुत्तमम् ।। ४१.

या जन्मात, सौभाग्य, आयुष्य, आरोग्य आणि संपत्ती—प्रत्येक गोष्ट विधीप्रमाणे पूजा केल्याने मिळते आणि उत्तम अमरत्वही मिळतं.

किं पुनर्वर्षसंपूर्णे स ददाति स्वकं पदम् । नारायणश्चतुर्मूर्त्तिः परार्ध्यं च न संशयः ।। ४१.

मग पूर्ण वर्ष झाल्यावर काय? नारायण, चार रूपांचा, सर्वोच्च आणि अनमोल, स्वतःचं स्थान देतो—यात शंका नाही.

यथैवोद्धृतवान् वेदान् मत्स्यरूपेण केशवः । क्षीराम्बुधौ मथ्यमाने मन्दरं धृतवान् प्रभुः । तद्वच्च कूर्मरूपाख्या द्वितीया पश्य वैष्णवी ।। ४१.

जसं केशवाने मत्स्य रूप घेऊन वेद वाचवले; जसं प्रभूंनी क्षीरसागर मथताना मंदार पर्वत धरला; तसंच, दुसरं वैश्णव रूप म्हणजे कूर्म, कासव, ते पाहा.

यथा रसातलात् क्ष्मां च धृतवान् पुरुषोत्तमः । वराहरूपी तद्वच्च तृतीया पश्य वैष्णवी ।। ४१.

जसा पुरुषोत्तम वराह रूप घेऊन पृथ्वी रसातळातून वर काढतो, तसंच, तिसरं वैश्णव रूप देखील पाहा.