वराहपुराणम्

यथाविभवसारेण प्रभाते विमले तथा । चतुर्णां ब्राह्मणानां च चतुरो दापयेद् घटान् ।। ३९.

सकाळी, आपल्या सामर्थ्यानुसार, चार ब्राह्मणांना चार कलश द्यावेत.

पूर्वं तु बह्वृचे दद्याच्छन्दोगे दक्षिणं तथा । यजुःशाखान्विते दद्यात् पश्चिमं घटमुत्तमम् । उत्तरं कामतो तद्यादेष एव विधिः स्मृतः ।। ३९.

पूर्वेकडील कलश बहृच वेद जाणणाऱ्याला, दक्षिणेकडील छांदोग्य वेद जाणणाऱ्याला, पश्चिमेकडील यजुर्वेद पंडिताला आणि उत्तरेकडील आपल्या इच्छेनुसार द्यावा. हीच ठरलेली पद्धत आहे.

ऋग्वेदः प्रीयतां पूर्वे सामवेदस्तु दक्षिणे । यजुर्वेदः पश्चिमतो अथर्वश्चोत्तरेण तु ।। ३९.

पूर्वेला ऋग्वेद प्रसन्न होवो, दक्षिणेला सामवेद, पश्चिमेला यजुर्वेद आणि उत्तरेला अथर्ववेद प्रसन्न होवो.

अनेन क्रमयोगेन प्रीयतामिति वाचयेत् । मत्स्यरूपं च सौवर्णमाचार्याय निवेदयेत् ।। ३९.

‘या क्रमाने सर्व प्रसन्न होवोत’ असं म्हणावं आणि सोन्याचा मत्स्यरूप देवाचार्याला अर्पण करावा.

गन्धधूपादिवस्त्रैश्च संपूज्य विधिवत् क्रमात् । यस्त्विमं सरहस्यं च मन्त्रं चैवोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्त्वा फलं कोटिगुणोत्तरम् ।। ३९.

गंध, धूप, वस्त्र इत्यादींनी योग्य रीतीने पूजा करून, जो हा गुप्त मंत्र आणि विधी सांगतो, त्याला कोटीपटीने अधिक फळ मिळतं.

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः । विधानस्य प्रदाता यो गुरुरित्युच्यते बुधैः ।। ३९.

जो गुरु स्वीकारूनही अज्ञानानं उलट वागतो, तो अधम पुरुष कोटी जन्म नरकात खितपत राहतो. विधी सांगणाऱ्याला ज्ञानी लोक गुरु म्हणतात.

एवं दत्त्वा विधानेन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ।। ३९.

अशा प्रकारे विधीने दान करून, द्वादशीला विष्णूची पूजा करावी आणि आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना भोजन व दक्षिणा द्यावी.

ताम्रपात्रैश्च सतिलैः स्थगितान् कारयेद् घटान् । तत्र सज्जलपात्रस्थं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ।। ३९.

तांब्याच्या पात्रांत तिळांसह कलश तयार करावेत. त्यातलं पाण्याचं पात्र गृहस्थ ब्राह्मणाला द्यावं.

देवं दद्यान्महाभागस्ततो विप्रांश्च भोजयेत् । भूरिणा परमान्नेन ततः पश्चात् स्वयं नरः । भुञ्जीत सहितो बालैर्वाग्यतः संयतेन्द्रियः ।। ३९.

हे महाभागा, देव त्याला द्यावा आणि मग ब्राह्मणांना उत्तम, भरपूर अन्नाने जेवू घालावं. त्यानंतर स्वतः, मुलांसह, मौन आणि इंद्रियसंयम ठेवून जेवावं.

अनेन विधिना यस्तु धरणीव्रतकृन्नरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यं श्रृणु बुद्धिमतां वर ।। ३९.

जो हा पृथ्वीव्रत या पद्धतीने करतो, त्याला मिळणारं श्रेष्ठ पुण्यफळ, हे बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ऐक.

यदि वक्त्रसहस्त्राणि भवन्ति मम सुव्रत । आयुश्च ब्रह्मणस्तुल्यं भवेद् यदि महाव्रत ।। ३९.

सुव्रते, जरी मला हजारो तोंडं असली आणि आयुष्य ब्रह्मदेवाइतकं असलं,

तदानीमस्य धर्मस्य फलं कथयितुं भवेत् । तथाप्युद्देशतो ब्रह्मन् कथयामि श्रृणुष्व तत् ।। ३९.

तरीही या धर्माचं फळ सांगता येणार नाही. तरीही, ब्राह्मणा, मी तुला थोडक्यात सांगतो, ऐक.

दश सप्त दश द्वे च अष्टौ चत्वार एव च । लक्षायुतानि चत्वारि एकस्थं स्याच्चतुर्युगम् ।। ३९.

दहा, सात, दहा, दोन, आठ आणि चार — ही संख्या; चार लक्ष आणि दहा हजार मिळून एक चतुर्व्युह बनतो.

तैरेकसप्ततियुगं भवेन्मन्वन्तरं मुने । चतुर्दशाहो ब्राह्मस्तु तावती रात्रिरिष्यते ।। ३९.

मुनिवर, एक्काहत्तर युगांचा एक मन्वंतर होतो. असे चौदा मन्वंतर म्हणजे ब्रह्मदेवाचा एक दिवस, आणि तितकीच रात्र असते.

एवं त्रिंशद्दिनो मासस्ते द्वादश समा स्मृता । तेषां शतं ब्रह्मणस्तु आयुर्नास्त्यत्र संशयः ।। ३९.

अशा प्रकारे तीस दिवसांचा एक महिना होतो, आणि बारा महिने म्हणजे एक वर्ष. अशी शंभर वर्षे म्हणजे ब्रह्मदेवाचे आयुष्य, यात काहीच शंका नाही.

यः सकृद् द्वादशीमेतामनेन विधिना क्षिपेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति तत्कालं चैव तिष्ठति ।। ३९.

जो कोणी हा द्वादशी व्रत या पद्धतीने एकदाच पाळतो, तो ब्रह्मलोकाला पोहोचतो आणि तेवढ्या काळासाठी तिथे राहतो.

ततो ब्रह्मोपसंहारे तल्लयं तिष्ठते चिरम् । पुनः सृष्टौ भवेद् देवो वैराजानां महातपाः ।। ३९.

नंतर ब्रह्मदेवाचा संहार झाला की तो खूप काळ तिथेच विलीन राहतो. पुढच्या सृष्टीमध्ये तो वैराज नावाच्या मोठ्या तपस्वी देवांमध्ये जन्म घेतो.

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोककृतान्यपि । अकामे कामतो वापि तानि नश्यन्ति तत्क्षणात् ।। ३९.

ब्रह्महत्या वगैरे मोठ्या पापे, किंवा या जगात केलेली कोणतीही पापे, ती जाणीवपूर्वक असो वा नकळत, हे व्रत केल्याने क्षणात नष्ट होतात.

इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथ वा नृपः । उपोष्य तां विधानेन स राजा जायते ध्रुवम् ।। ३९.

या जगात जो कोणी गरीब असेल किंवा ज्याचा राज्य गेला असेल, तो हा व्रत नीट पाळला तर तो नक्कीच पुन्हा राजा होतो.

वन्ध्या नारी भवेद् या तु अनेन विधिना शुभा । उपोष्यति भवेत् तस्याः पुत्रः परमधार्मिकः ।। ३९.

कोणतीही स्त्री जर वंध्या असेल आणि तिने हा शुभ व्रत नीट पाळला, तर तिला अत्यंत धर्मशील पुत्र होतो.

अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः । स इमं विधिमासाद्य तस्मात् पापाद् विमुच्यते ।। ३९.

कोणत्याही पुरुषाने जर अयोग्य स्त्रीशी संबंध ठेवला असेल, आणि त्याने हा नियम पाळला, तर त्या पापातून तो मुक्त होतो.

ब्रह्मक्रियाया लोपेन बहुवर्षकृतेन च । उपोष्येमां सकृद् भक्त्या वेदसंस्कारमाप्नुयात् ।। ३९.

ब्रह्मकर्मे अनेक वर्षे सोडली असली तरी, हा व्रत एकदाच भक्तीने केल्याने वेदसंस्कार मिळतो.

किमत्र बहुनोक्तेन न तदस्ति महामुने । अप्राप्यं प्राप्यते नैव पापं वा यन्न नश्यति ।। ३९.

महामुने, याबद्दल जास्त सांगण्याची गरज नाही. या व्रताने काहीच अशक्य राहत नाही आणि कोणतेही पाप उरलेले राहत नाही.

अनेन विधिना ब्रह्मन् स्वयमेव ह्युपोषिता । धरण्या मग्नया तात नात्र कार्या विचारणा ।। ३९.

ब्रह्मन्, पृथ्वीनेसुद्धा पाण्यात बुडाल्यावर हा नियम स्वतः पाळला होता. म्हणून यावर अजून विचार करण्याची काहीच गरज नाही.

अदीक्षिताय नो देयं विधानं नास्तिकाय च । देवब्रह्मद्विषे वाऽपि न श्राव्यं तु कदाचन । गुरुभक्ताय दातव्यं सद्यः पापप्रणाशनम् ।। ३९.

हा नियम न दिक्षित किंवा नास्तिकाला देऊ नये, देव किंवा ब्राह्मणद्वेष्ट्याला कधीच सांगू नये. जो गुरुभक्त आहे त्यालाच सांगावा, कारण हे व्रत लगेच पाप नष्ट करते.

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः । भवन्ति विविधा यस्तु उपोष्य विधिना ततः ।। ३९.

या जन्मातच, जो हा व्रत नीट पाळतो त्याला सौभाग्य, धन, धान्य आणि उत्तम स्त्रिया मिळतात.

य इमं श्रावयेद् भक्त्या द्वादशीकल्पमुत्तमम् । श्रृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते ।। ३९.

जो कोणी भक्तीने हा उत्तम द्वादशीव्रताचा नियम ऐकतो किंवा इतरांना ऐकवतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

दुर्वासा उवाच । तथैव पौषमासे तु अमृतं मथितं सुरैः । तत्र कूर्मो भवेद् देवः स्वयमेव जनार्दनः ।। ४०.

दुर्वासा म्हणाले: त्याचप्रमाणे पौष महिन्यात देवांनी अमृत मथले, तेव्हा जनार्दन स्वतः कूर्म म्हणजे कासव झाला.

तस्येयं तिथिरुद्दिष्टा हरेर्वै कूर्मरूपिणः । पुष्यमासस्य या शुद्धा द्वादशी शुक्लपक्षतः ।। ४०.

कूर्मरूप हरिला समर्पित म्हणून, पुष्य महिन्यातील शुद्ध शुक्ल द्वादशी ही तिथी पवित्र मानली आहे.