वराहपुराणम्

ऊरुयुग्मं नृसिंहाय उरः श्रीवत्सधारिणे । कण्ठं कौस्तुभनाथाय वक्षः श्रीपतये तथा ।। ३९.

दोन्ही मांड्यांना 'नृसिंहाय', छातीला 'श्रीवत्सधारीणेला', गळ्याला 'कौस्तुभनाथाय', आणि उराशी 'श्रीपतयेला' नमस्कार करावा.

त्रैलोक्यविजयायेति बाहू सर्वात्मने शिरः । रथाङ्गधारिणे चक्रं शंकरायेति वारिजम् ।। ३९.

बाहूंना 'त्रैलोक्यविजयाय', डोक्याला 'सर्वात्मने', चक्राला 'रथांगधारिणे', आणि कमळाला 'शंकराय' असे म्हणावे.

गम्भीरायेति च गदामम्भोजं शान्तिमूर्त्तये । एवमभ्यर्च्य देवेशं देवं नारायणं प्रभुम् ।। ३९.

गदेला 'गंभीराय', कमळाला 'शांतिमूर्तये' असे म्हणावे. अशा प्रकारे देवाधिदेव प्रभू नारायणाची पूजा करावी.

पुनस्तस्याग्रतः कुम्भान् चतुरः स्थापयेद् बुधः । जलपूर्णान् समाल्यांश्च सितचन्दनलेपितान् ।। ३९.

पुन्हा त्याच्या समोर, ज्ञानी माणसाने चार कलश ठेवावेत. ते पाण्याने भरलेले, फुलांच्या माळांनी सजवलेले आणि पांढऱ्या चंदनाने लेपलेले असावेत.

चूतपल्लवसग्रीवान् सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थगितान् ताम्रपात्रैश्च तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः ।। ३९.

त्यांच्या गळ्यात आंब्याची कोवळी पाने असावीत, पांढऱ्या वस्त्राने झाकलेले असावेत, तांब्याच्या पात्रावर ठेवलेले असावेत आणि त्या पात्रात तीळ व सोने भरलेले असावे.

चत्वारस्ते समुद्रास्तु कलशाः परिकीर्तिताः । तेषां मध्ये शुभं पीठं स्थापयेद् वस्त्रगर्भितम् ।। ३९.

चार कलश समुद्रांप्रमाणे मांडावेत. त्यांच्या मध्ये एक शुभ आसन, वस्त्रात गुंडाळलेलं, ठेवावं.

तस्मिन् सौवर्णरौप्यं वा ताम्रं वा दारवं तथा । अलाभे सर्वपात्राणां पालाशं पात्रमिष्यते ।। ३९.

त्या आसनावर सोन्याचं, चांदीचं, तांब्याचं किंवा लाकडाचं पात्र ठेवावं. ही पात्रं न मिळाल्यास पळसाच्या लाकडाचं पात्र चालतं.

तोयपूर्णं तु तत्कृत्वा तस्मिन् पात्रे ततो न्यसेत् । सौवर्णं मत्स्य्रूपेण कृत्वा देवं जनार्दम् । वेदवेदाङ्गसंयुक्तं श्रुतिस्मृतिविभूषितम् ।। ३९.

ते पात्र पाण्यानं भरून त्यात सोन्यानं बनवलेला, मत्स्याच्या रूपातला जनार्दन ठेवावा. तो वेद, वेदांग आणि श्रुतीस्मृतींनी सुशोभित असावा.

तत्रानेकविधैर्भक्षैः फलैः पुष्पैश्च शोभितम् । गन्धधूपैश्च वस्त्रैश्च अर्चयित्वा यथाविधि ।। ३९.

त्या ठिकाणी विविध प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तू, फळं, फुलं, सुगंध, धूप आणि वस्त्रांनी सजवून, योग्य पद्धतीने पूजा करावी.

रसातलगता वेदा यथा देव त्वयाहृताः । मत्स्यरूपेण तद्वन्मां भवानुद्धर केशव । एवमुच्चार्य तस्याग्रे जागरं तत्र कारयेत् ।। ३९.

देवा, जसा तू मत्स्यरूपानं रसातळातून वेद परत आणलेस, तसंच तू मला उध्दरावं, असं म्हणून त्या समोर जागरण करावं.

यथाविभवसारेण प्रभाते विमले तथा । चतुर्णां ब्राह्मणानां च चतुरो दापयेद् घटान् ।। ३९.

सकाळी, आपल्या सामर्थ्यानुसार, चार ब्राह्मणांना चार कलश द्यावेत.

पूर्वं तु बह्वृचे दद्याच्छन्दोगे दक्षिणं तथा । यजुःशाखान्विते दद्यात् पश्चिमं घटमुत्तमम् । उत्तरं कामतो तद्यादेष एव विधिः स्मृतः ।। ३९.

पूर्वेकडील कलश बहृच वेद जाणणाऱ्याला, दक्षिणेकडील छांदोग्य वेद जाणणाऱ्याला, पश्चिमेकडील यजुर्वेद पंडिताला आणि उत्तरेकडील आपल्या इच्छेनुसार द्यावा. हीच ठरलेली पद्धत आहे.

ऋग्वेदः प्रीयतां पूर्वे सामवेदस्तु दक्षिणे । यजुर्वेदः पश्चिमतो अथर्वश्चोत्तरेण तु ।। ३९.

पूर्वेला ऋग्वेद प्रसन्न होवो, दक्षिणेला सामवेद, पश्चिमेला यजुर्वेद आणि उत्तरेला अथर्ववेद प्रसन्न होवो.

अनेन क्रमयोगेन प्रीयतामिति वाचयेत् । मत्स्यरूपं च सौवर्णमाचार्याय निवेदयेत् ।। ३९.

‘या क्रमाने सर्व प्रसन्न होवोत’ असं म्हणावं आणि सोन्याचा मत्स्यरूप देवाचार्याला अर्पण करावा.

गन्धधूपादिवस्त्रैश्च संपूज्य विधिवत् क्रमात् । यस्त्विमं सरहस्यं च मन्त्रं चैवोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्त्वा फलं कोटिगुणोत्तरम् ।। ३९.

गंध, धूप, वस्त्र इत्यादींनी योग्य रीतीने पूजा करून, जो हा गुप्त मंत्र आणि विधी सांगतो, त्याला कोटीपटीने अधिक फळ मिळतं.

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः । विधानस्य प्रदाता यो गुरुरित्युच्यते बुधैः ।। ३९.

जो गुरु स्वीकारूनही अज्ञानानं उलट वागतो, तो अधम पुरुष कोटी जन्म नरकात खितपत राहतो. विधी सांगणाऱ्याला ज्ञानी लोक गुरु म्हणतात.

एवं दत्त्वा विधानेन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ।। ३९.

अशा प्रकारे विधीने दान करून, द्वादशीला विष्णूची पूजा करावी आणि आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना भोजन व दक्षिणा द्यावी.

ताम्रपात्रैश्च सतिलैः स्थगितान् कारयेद् घटान् । तत्र सज्जलपात्रस्थं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ।। ३९.

तांब्याच्या पात्रांत तिळांसह कलश तयार करावेत. त्यातलं पाण्याचं पात्र गृहस्थ ब्राह्मणाला द्यावं.

देवं दद्यान्महाभागस्ततो विप्रांश्च भोजयेत् । भूरिणा परमान्नेन ततः पश्चात् स्वयं नरः । भुञ्जीत सहितो बालैर्वाग्यतः संयतेन्द्रियः ।। ३९.

हे महाभागा, देव त्याला द्यावा आणि मग ब्राह्मणांना उत्तम, भरपूर अन्नाने जेवू घालावं. त्यानंतर स्वतः, मुलांसह, मौन आणि इंद्रियसंयम ठेवून जेवावं.

अनेन विधिना यस्तु धरणीव्रतकृन्नरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यं श्रृणु बुद्धिमतां वर ।। ३९.

जो हा पृथ्वीव्रत या पद्धतीने करतो, त्याला मिळणारं श्रेष्ठ पुण्यफळ, हे बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ऐक.

यदि वक्त्रसहस्त्राणि भवन्ति मम सुव्रत । आयुश्च ब्रह्मणस्तुल्यं भवेद् यदि महाव्रत ।। ३९.

सुव्रते, जरी मला हजारो तोंडं असली आणि आयुष्य ब्रह्मदेवाइतकं असलं,

तदानीमस्य धर्मस्य फलं कथयितुं भवेत् । तथाप्युद्देशतो ब्रह्मन् कथयामि श्रृणुष्व तत् ।। ३९.

तरीही या धर्माचं फळ सांगता येणार नाही. तरीही, ब्राह्मणा, मी तुला थोडक्यात सांगतो, ऐक.

दश सप्त दश द्वे च अष्टौ चत्वार एव च । लक्षायुतानि चत्वारि एकस्थं स्याच्चतुर्युगम् ।। ३९.

दहा, सात, दहा, दोन, आठ आणि चार — ही संख्या; चार लक्ष आणि दहा हजार मिळून एक चतुर्व्युह बनतो.

तैरेकसप्ततियुगं भवेन्मन्वन्तरं मुने । चतुर्दशाहो ब्राह्मस्तु तावती रात्रिरिष्यते ।। ३९.

मुनिवर, एक्काहत्तर युगांचा एक मन्वंतर होतो. असे चौदा मन्वंतर म्हणजे ब्रह्मदेवाचा एक दिवस, आणि तितकीच रात्र असते.

एवं त्रिंशद्दिनो मासस्ते द्वादश समा स्मृता । तेषां शतं ब्रह्मणस्तु आयुर्नास्त्यत्र संशयः ।। ३९.

अशा प्रकारे तीस दिवसांचा एक महिना होतो, आणि बारा महिने म्हणजे एक वर्ष. अशी शंभर वर्षे म्हणजे ब्रह्मदेवाचे आयुष्य, यात काहीच शंका नाही.

यः सकृद् द्वादशीमेतामनेन विधिना क्षिपेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति तत्कालं चैव तिष्ठति ।। ३९.

जो कोणी हा द्वादशी व्रत या पद्धतीने एकदाच पाळतो, तो ब्रह्मलोकाला पोहोचतो आणि तेवढ्या काळासाठी तिथे राहतो.

ततो ब्रह्मोपसंहारे तल्लयं तिष्ठते चिरम् । पुनः सृष्टौ भवेद् देवो वैराजानां महातपाः ।। ३९.

नंतर ब्रह्मदेवाचा संहार झाला की तो खूप काळ तिथेच विलीन राहतो. पुढच्या सृष्टीमध्ये तो वैराज नावाच्या मोठ्या तपस्वी देवांमध्ये जन्म घेतो.

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोककृतान्यपि । अकामे कामतो वापि तानि नश्यन्ति तत्क्षणात् ।। ३९.

ब्रह्महत्या वगैरे मोठ्या पापे, किंवा या जगात केलेली कोणतीही पापे, ती जाणीवपूर्वक असो वा नकळत, हे व्रत केल्याने क्षणात नष्ट होतात.

इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथ वा नृपः । उपोष्य तां विधानेन स राजा जायते ध्रुवम् ।। ३९.

या जगात जो कोणी गरीब असेल किंवा ज्याचा राज्य गेला असेल, तो हा व्रत नीट पाळला तर तो नक्कीच पुन्हा राजा होतो.