वराहपुराणम्

सर्वेषां चैव देवानां यद् वित्तं फलमेव च । तत्सर्वं पाहि येनोक्तं तस्माद् धनपतिर्भवत् ।। ३०.

सर्व देवतांचे जे धन आणि फळ आहे, ते सर्व जप, असे सांगितल्यामुळे तू धनाचा स्वामी होशील.

तस्य ब्रह्मा ददौ तुष्टस्तिथिमेकादशीं प्रभुः । तस्यामनग्निपक्वाशी यो भवेन्नियतः शुचिः ।। ३०.

त्यावर प्रसन्न होऊन ब्रह्मदेवाने त्याला एकादशीचे व्रत दिले; त्या दिवशी जो कोणी अग्निपाक न केलेले अन्न शुद्धपणे आणि संयमाने खातो—

तस्याशु धनदो देवस्तुष्टः सर्वं प्रयच्छति । एषा धनपतेर्मूर्तिः सर्वकिल्बिषनाशिनी ।। ३०.

त्याला धन देणारा देव प्रसन्न होऊन सर्व काही लवकर देतो; ही धनपतीची मूर्ती सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.

य एतां श्रृणुयाद् भक्त्या पुरुषः पठतेऽपि वा । सर्वकाममवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ।। ३०.

जो पुरुष भक्तीने हे ऐकतो किंवा पठण करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि तो स्वर्गलोकात जातो.

महातपा उवाच । मनोर्नाम मनुत्वं च यदेतत् पठ्यते किल । प्रयोजनवशाद् विष्णुरसावेव तु मूर्त्तिमान् ।। ३१.

महातपा म्हणाले: जे 'मनु' आणि 'मनुत्व' म्हणून वाचले जाते, ते प्रत्यक्ष गरजेनुसार विष्णूच मूर्तिमंत झाले होते.

योऽसौ नारायणो देवः परात् परतरो नृप । तस्य चिन्ता समुत्पन्ना सृष्टिं प्रति नरोत्तम ।। ३१.

जो नारायण देव सर्वांत श्रेष्ठ आहे, राजन, त्याच्या मनात सृष्टीबद्दल विचार उत्पन्न झाला, हे नरश्रेष्ठ.

सृष्टा चेयं मया सृष्टिः पालनीया मयैव ह । कर्मकाण्डं त्वमूर्त्तेन कर्तुं नैवेह शक्यते । तस्मान्मूर्त्तिं सृजाम्येकां यया पाल्यमिदं जगत् ।। ३१.

ही सृष्टी मी निर्माण केली आहे; तिला मीच सांभाळले पाहिजे. पण शरीराशिवाय कर्मकांड करता येत नाही, म्हणून मी एक मूर्त रूप निर्माण करतो, ज्यामुळे हे जग सांभाळता येईल.

एवं चिन्तयतस्तस्य सत्याभिध्यायिनो नृप । प्राक्सृष्टिजातं राजन् वै मूर्त्तिमत् तत्पुरो बभौ ।। ३१.

असा खरा संकल्प करत असताना, राजन, त्याच्या समोर सृष्टीपूर्वी जन्मलेले एक मूर्तिमंत रूप प्रकट झाले.

पुरोभूते ततस्तस्मिन् देवो नारायणः स्वयम् । प्रविशन्तं ददर्शाथ त्रैलोक्यं तस्य देहतः ।। ३१.

ते रूप समोर उभे राहिल्यावर, नारायण देवाने पाहिले की, तो स्वतःच्या देहातून त्रैलोक्यात प्रवेश करत आहे.

ततः सस्मार भगवान् वरदानं पुरातनम् । वागादीनां ततस्तुष्टः प्रादात् तस्य पुनर्वरम् ।। ३१.

मग भगवंताने प्राचीन वर आठवला; त्याच्या वाणीवर आणि इतर गुणांवर प्रसन्न होऊन त्याला पुन्हा वर दिला.

सर्वज्ञः सर्वकर्ता त्वं सर्वलोकनमस्कृतः । त्रैलोक्यविशनाच्च त्वं भव विष्णुः सनातनः ।। ३१.

तू सर्वज्ञ, सर्वकर्म करणारा, आणि सर्व लोकांचा सन्मान्य आहेस; त्रैलोक्यात प्रवेश केल्यामुळे तूच सनातन विष्णू हो.

देवानां सर्वदा कार्यं कर्त्तव्यं ब्रह्मणस्तथा । सर्वज्ञत्वं च भवतु तव देव न संशयः ।। ३१.

सर्व देवतांचे आणि ब्रह्मदेवाचे कार्य नेहमी तुलाच करावे लागेल; आणि सर्वज्ञता तुझ्या ठिकाणी असो, हे देवा—यात शंका नाही.

एवमुक्त्वा ततो देवः प्रकृतिस्थो बभूव ह । विष्णुरप्यधुना पूर्वां बुद्धिं सस्मार च प्रभुः ।। ३१.

असे म्हणून देव स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर झाला; आणि विष्णू प्रभूने आता आपला पूर्वीचा संकल्प आठवला.

तदा संचिन्त्य भगवान् योगनिद्रां महातपाः । तस्यां संस्थाप्य भगवानिन्द्रियार्थोद्भवाः प्रजाः । ध्यात्वा परेण रूपेण ततः सुष्वाप वै प्रभुः ।। ३१.

त्या वेळी, महान तपस्वी भगवान् योगनिद्रा आठवून, आपल्या योगशक्तीने सर्व इंद्रियांच्या विषयांपासून उत्पन्न झालेल्या सृष्टीला तिच्यात स्थिर करून, आपल्या परम रूपाचा ध्यान करत, प्रभू झोपेत गेले.

तस्य सुप्तस्य जठरान्महत्पद्मं विविःसृतम् । सप्तद्वीपवती पृथ्वी ससमुद्रा सकानना ।। ३१.

त्यांच्या झोपेत असताना त्यांच्या पोटातून एक मोठे कमळ उमलले, आणि त्या कमळावर सात द्वीपांनी, समुद्रांनी आणि जंगलांनी युक्त पृथ्वी प्रकट झाली.

तस्य रूपस्य विस्तारं पातालं नालसंस्थितम् । कर्णिकायां तथा मेरुस्तन्मध्ये ब्रह्मणो भवः ।। ३१.

त्या कमळाच्या रूपाचा विस्तार पाताळापर्यंत पोहोचला होता, त्याचा दांडा आधारासारखा होता; कमळाच्या मध्यभागी मेरू पर्वत उभा होता आणि त्याच्या अगदी मध्यभागी ब्रह्माचे निवासस्थान होते.

एवं दृष्ट्वा परं तस्य शरीरस्य तु संभवम् । मुमुचे तच्छरीरस्थो वायुर्वायुं समं सृजत् ।। ३१.

अशा प्रकारे त्या देहाचा परम उत्पत्ती पाहून, त्या शरीरात असलेला वायू मुक्त झाला आणि त्याने तो वायू समप्रमाणात निर्माण केला.

अविद्याविजयं चेमं शङ्खरूपेण धारय । अज्ञानच्छेदनार्थाय खङ्गं तेऽस्तु सदा करे ।। ३१.

अविद्येवर विजय मिळवण्यासाठी हे शंख धारण कर, आणि अज्ञान छेदण्यासाठी तलवार तुझ्या हातात नेहमी असो.

कालचक्रमिमं घोरं चक्रं त्वं धारयाच्युत । अधर्मगजघातार्थं गदां धारय केशव ।। ३१.

हे अच्युत, हा भयंकर काळचक्र तू धारण कर, आणि अधर्मरूपी हत्तीचा नाश करण्यासाठी गदा तुझ्या हातात असो, हे केशव.

मालेयं भूतमाता ते कण्ठे तिष्ठतु सर्वदा । श्रीवत्सकौस्तुभौ चेमौ चन्द्रादित्यच्छलेन ह ।। ३१.

ही माळ, जी सर्व भूतांची माता आहे, नेहमी तुझ्या गळ्यात राहो; श्रीवत्स आणि कौस्तुभ हे रत्न चंद्रसूर्याप्रमाणे तुझ्यावर शोभू देत.

मारुतस्ते गतिर्वीर गरुत्मान् स च कीर्त्तितः । त्रैलोक्यगामिनी देवी लक्ष्मीस्तेऽस्तु सदाश्रये । द्वादशी च तिथिस्तेऽस्तु कामरूपी च जायते ।। ३१.

माऱ्याचा वेग तुझा असो, वीर, आणि गरुड तुझी वाहने असो, जसे प्रसिद्ध आहे; तीनही लोकांत फिरणारी लक्ष्मी देवी नेहमी तुझ्या आश्रयाला असो; द्वादशी तिथी तुझी असो, आणि ती इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करो.

घृताशनो भवेद्यस्तु द्वादश्यां त्वल्परायणः । स स्वर्गवासी भवतु पुमान् स्त्री वा विशेषतः ।। ३१.

जो कोणी द्वादशीच्या दिवशी तूप खातो, जरी थोड्या भक्तीने, तो पुरुष असो वा स्त्री, विशेषतः स्वर्गात वास मिळवतो.

एष विष्णुस्तवाख्यातो मूर्तयो देवदानवान् । हन्ति पाति शरीराणि सृजत्यन्यानि चात्मनः ।। ३१.

हा विष्णू, जसा तुला सांगितला, देव आणि दानव यांच्या देहांचा नाश आणि रक्षण करतो, आणि स्वतःपासून इतर रूपे निर्माण करतो.

युगे युगे सर्वगोऽयं वेदान्ते पुरुषो ह्यसौ । न हीनबुद्ध्या वक्तव्यो मनुष्योऽयं कदाचन ।। ३१.

प्रत्येक युगात, हा सर्वव्यापी पुरुष वेदांतात सांगितला आहे; कमी समज असणाऱ्यांनी त्याला कधीही फक्त मनुष्य म्हणू नये.

य एवं श्रृणुयात् सर्गं वैष्णवं पापनाशनम् । स कीर्तिमिह संप्राप्य स्वर्गलोके महीयते ।। ३१.

जो कोणी ही विष्णूच्या सृष्टीची पाप नष्ट करणारी कथा ऐकतो, त्याला या जगात कीर्ती मिळते आणि स्वर्गलोकात सन्मान मिळतो.

पूर्वं ब्रह्माऽव्ययः शुद्धः परादपरसंज्ञितः । स सिसृक्षुः प्रजास्त्वादौ पालनं च विचिन्तयत् ।। ३२.

पूर्वी, अविनाशी, शुद्ध, परात्पर ब्रह्मा, सृष्टी निर्माण करण्याची इच्छा धरून, त्यांच्या पालनाचा विचार करू लागले.

तस्य चिन्तयतस्त्वङ्गाद् दक्षिणाच्छ्वेतकुण्डलः । प्रादुर्बभूव पुरुषः श्वेतमाल्यानुलेपनः ।। ३२.

त्यांच्या मनात विचार करत असताना, त्यांच्या शरीराच्या उजव्या बाजूने, पांढरी कुंडले, पांढरी माळ आणि उटणे लावलेला एक पुरुष प्रकट झाला.

तं दृष्ट्वोवाच भगवांश्चतुष्पादं वृषाकृतिम् । पालयेमाः प्रजाः साधो त्वं ज्येष्ठो जगतो भव ।। ३२.

त्याला पाहून, भगवान म्हणाले: 'हे साधू, चार पाय असलेल्या वृषभाच्या रूपात या सृष्टीचे रक्षण कर, आणि जगात सर्वांत मोठा हो.'

इत्युक्तः समवस्थोऽसौ चतुःपद्भ्यां कृते युगे । त्रेतायां स समस्तृभ्यां द्वे चैव द्वापरेऽभवत् । कलावेकेन पादेन प्रजाः पालयते प्रभुः ।। ३२.

अशा प्रकारे सांगितल्यावर, तो कृतयुगात चारही पायांवर उभा राहिला; त्रेतायुगात तीन पायांवर, द्वापरयुगात दोन पायांवर, आणि कलियुगात प्रभू एका पायावर सृष्टीचे रक्षण करतो.