वराहपुराणम्

तां दृष्ट्वा देवकार्यं च सिद्धं मत्वा पितामहः । भविष्यं कार्यमुद्दिश्य ततो वचनमब्रवीत् ।। २८.

ती देवी आणि देवकार्य सिद्ध झाल्याचे पाहून पितामहाने भविष्यातील कार्य सांगण्यासाठी तिच्याशी संवाद साधला.

ब्रह्मोवाच । इयं देवी वरारोहा यातु शैलं हिमोद्भवम् । तत्र यूयं सुराः सर्वे गत्वा नन्दत माचिरम् ।। २८.

ब्रह्मा म्हणाले: 'ही सुंदर रूपाची देवी हिमालयातून उत्पन्न झालेल्या पर्वतावर जावी. तेथे सर्व देवांनी लवकर जाऊन आनंद साजरा करावा.'

नवम्यां च सदा पूज्या इयं देवी समाधिना । वरदा सर्वलोकानां भविष्यति न संशयः ।। २८.

'नवमीत तिची नेहमी एकाग्रतेने पूजा करावी. ती सर्व लोकांना वर देणारी होईल, यात शंका नाही.'

नवम्यां यश्च पिष्टाशी भविष्यति हि मानवः । नारी वा तस्य संपन्नं भविष्यति मनोगतम् ।। २८.

'जो पुरुष किंवा स्त्री नवमीच्या दिवशी पिठाचे अन्न खाईल, त्यांची मनोकामना पूर्ण होईल.'

यश्च सायं तथा प्रातरिदं स्तोत्रं पठिष्यति । त्वयेरितं महादेव तस्य देव्या समं भवान् ।। २८.

'जो कोणी हे स्तोत्र, हे महादेव, तुझ्या सांगण्यावरून सकाळी आणि संध्याकाळी वाचेल, त्याला देवीची कृपा लाभेल.'

वरदो देव सर्वासु आपत्स्वप्युद्धरस्व तम् । एवमुक्त्वा भवं ब्रह्मा पुनर्देवीं स चाब्रवीत् ।। २८.

'देवा, सर्व संकटांतून त्याचे रक्षण कर. असे म्हणून ब्रह्माने पुन्हा देवीला संबोधले.'

त्वया देवि महत्कार्यं कर्तव्यं चान्यदस्ति नः । भविष्यं महिषाख्यस्य असुरस्य विनाशनम् ।। २८.

'देवी, आमच्यासाठी अजून एक मोठे कार्य बाकी आहे. भविष्यात महिष नावाच्या असुराचा नाश करणे तुझ्या हातून व्हावे.'

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा सर्वे देवाश्च पार्थिव । यथागतं ततो जग्मुर्द्देवीं स्थाप्य हिमे गिरौ । संस्थाप्य नन्दिता यस्मात् तस्मान्नन्दाऽभवत् तु सा ।। २८.

राजा, असे म्हणून ब्रह्मा आणि सर्व देवांनी हिमालयावर देवीला स्थापन करून, ज्या मार्गाने आले होते त्याच मार्गाने परत गेले. तिला आनंदाने स्थापन केल्यामुळे तिचे नाव 'नंदा' पडले.

यश्चेदं श्रृणुयाज्जन्म देव्या यश्च स्वयं पठेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ।। २८.

जो कोणी देवीच्या जन्माची ही कथा ऐकतो किंवा स्वतः वाचतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि परम मुक्तीला पोहोचतो.

महातपा उवाच । श्रृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ।। २९.

महातपा म्हणाली: राजन, प्रजांचे रक्षण करणाऱ्या, ही कथा लक्षपूर्वक ऐक. पृथ्वीच्या कानांनी दिशा निर्माण झाल्या, त्याची गोष्ट सांगते.

ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ।। २९.

ब्रह्मा जेव्हा सृष्टीची सुरुवात करत होता, तेव्हा त्याच्या मनात मोठी चिंता आली—'माझ्या निर्माण केलेल्या प्रजांमध्ये कोण त्यांना टिकवून ठेवेल?'

एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ।। २९.

तो असे विचार करत असताना, त्याच्या कानांतून दहा तेजस्वी कन्या प्रकट झाल्या, ज्यांनी या जगात प्रजांसाठी जागा निर्माण केली.

पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाऽधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ।। २९.

त्यात पूर्व, दक्षिण, पश्चिम आणि उत्तर या दिशा, तसेच वरची आणि खालची—या सहा कन्या त्या वेळी मुख्य होत्या, राजन.

अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ।। २९.

त्यांच्यातील उर्वरित चार कन्या अतिशय सुंदर, रूपवती, भाग्यशाली आणि गंभीर स्वभावाच्या होत्या.

ता ऊचुः प्रणयाद् देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ।। २९.

त्या कन्यांनी प्रेमाने निष्कलंक प्रजापतीला म्हटले, 'देवाधिदेव, प्रजापती, आम्हाला राहण्यासाठी जागा द्या.'

यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसंभव ।। २९.

'जिथे आम्ही सर्वजणी आमच्या पतींसह सुखाने राहू शकू; आणि आम्हाला, सर्वांच्या मूळ असलेल्या, थोर पतीही द्या.'

ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रोण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ।। २९.

ब्रह्मा म्हणाला: 'सुंदर कंबरेच्या कन्यांनो, हे ब्रह्मांड शंभर कोटी विस्तारले आहे. त्याच्या शेवटी, ज्या ठिकाणी हवे तिथे राहा, विलंब करू नका.'

भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ।। २९.

'मी तुम्हाला रूपवान, निष्पाप पती निर्माण करून देईन. प्रत्येक जणीला जिथे आवडेल तिथे जा.'

एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ।। २९.

असे सांगितल्यावर त्या सर्व कन्या ज्या ज्या ठिकाणी हवे तिथे गेल्या, आणि ब्रह्माने लगेचच शक्तिशाली लोकपाल निर्माण केले.

सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ।। २९.

लोकपाल निर्माण केल्यावर ब्रह्माने त्या कन्यांना पुन्हा बोलावले आणि सर्वांचे विवाह लावून दिले.

एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निर्ऋताय च देवाय वरुणाय महात्मने ।। २९.

त्याने एक कन्या इंद्राला, दुसरी अग्निला, एक यमाला, एक निरृतिला आणि एक महान आत्मा असलेल्या वरुणाला दिली.

वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्द्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ।। २९.

वायू, कुबेर आणि ईशान यांना इतर कन्या दिल्या; ब्रह्मा स्वतः वरच्या दिशेला अधिष्ठान दिले, आणि शेषाला खालील दिशा दिली.

एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद् दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नस्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ।। २९.

अशा प्रकारे कन्यांचे विभाजन केल्यावर, ब्रह्माने दिशांना पुन्हा एक तिथी दिली—दशमी, जी त्यांच्या पतींच्या नावाने ओळखली जाऊ लागली, आणि दहीभात हे त्यांच्या अन्न म्हणून ठरवले.

ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ।। २९.

त्या वेळेपासून, त्या देवी आणि इंद्रादी देव प्रसिद्ध झाले, आणि दशमी तिथी त्यांना विशेष प्रिय झाली.

तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्षयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ।। २९.

जो कोणी त्या दिवशी नियमाने दहीभात खातो, राजन, त्या देवी त्याचे पाप दिवसेंदिवस दूर करतात.

यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ।। २९.

जो कोणी या दिशांच्या जन्माची ही कथा एकाग्र मनाने ऐकतो, त्याला ब्रह्मलोकात अढळ स्थान मिळते—याबद्दल काहीच शंका नाही.

महातपा उवाच । श्रृणु चान्यां वसुपतेरुत्पत्तिं पापनाशिनीम् । यथा वायुः शरीरस्थो धनदः संबभूव ह ।। ३०.

महातपा म्हणाले: आता तू धनाधिपतीच्या दुसऱ्या जन्माचीही, पापांचा नाश करणारी कथा ऐक. कसा वायू शरीरात राहून धन देणारा झाला, ते मी सांगतो.

आद्यं शरीरं यत् तस्मिन् वायुरन्तः स्थितोऽभवत् । प्रयोजनान्मूर्त्तिमत्त्वमादिष्टं क्षेत्रदेवता ।। ३०.

ते पहिले शरीर, ज्यात वायू आत राहिला, त्या हेतूने त्याला मूर्तिमंत रूप देऊन क्षेत्राचे देवत्व दिले गेले.

तत्र मूर्त्तस्य वायोस्तु उत्पत्तिः कीर्त्त्यये मया । तां श्रृणुष्व महाभाग कथ्यमानां मयानघ ।। ३०.

त्या ठिकाणी वायूच्या मूर्त रूपाचा जन्म मी प्रसिद्धीसाठी सांगतो आहे; हे महाभाग, पापरहित, मी सांगतो ते तू ऐक.