वराहपुराणम्

महातपा उवाच । सोऽन्यजन्मनि पुत्रोऽभूत् त्वष्टुर्बलभृतां वरः । अवध्यः सर्वशस्त्रेषु अपां फेनेन नाशितः ।। २८.

महातप म्हणाले: पूर्वजन्मी त्याचा मुलगा त्वष्टा होता, जो बलवानांचा प्रमुख होता, सर्व शस्त्रांनी ज्याचा नाश होऊ शकत नव्हता, पण पाण्याच्या फेसाने त्याचा विनाश झाला.

जलफेनेन निहतस्तस्मिँल्लयमवाप्नुयात् । पुनर्ब्रह्मान्वयाज्जातः सिन्धुद्वीपेति संज्ञितः । स तेपे परमं तीव्रं शक्रवैरमनुस्मरन् ।। २८.

पाण्याच्या फेसाने मारला गेल्यावर तो तिथेच नष्ट झाला; पण ब्रह्माच्या वंशातून पुन्हा जन्म घेऊन त्याला सिंधुद्वीप असं नाव पडलं. इंद्राशी असलेली शत्रुत्वाची आठवण ठेवून त्याने फार कठोर तपश्चर्या केली.

ततः कालेन महता नदी वेत्रवती शुभा । मानुषं रूपमास्थाय सालंकारं मनोरमम् । आजगाम यतो राजा तेपे परमकं तपः ।। २८.

खूप काळानंतर शुभ अशी वेत्रवती नदी सुंदर अलंकार घालून, मनमोहक स्त्रीरूप धारण करून, ज्या ठिकाणी राजा कठोर तप करत होता तिथे आली.

तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां स राजा क्रुद्धमानसः । उवाच काऽसि सुश्रोणि सत्यं कथय भामिनि ।। २८.

ती अत्यंत सुंदर रूपात दिसल्यावर, राजाचा मन रागाने भरून गेला आणि त्याने विचारले, 'सुंदर कंबरेच्या स्त्री, तू कोण आहेस? हे सत्या, खरं खरं सांग.'

नद्युवाच । अहं जलपतेः पत्नी वरुणस्य महात्मनः । नाम्ना वेत्रवती पुण्या त्वामिच्छन्तीहमागता ।। २८.

ती नदी म्हणाली, 'मी पाण्याच्या अधिपतीची, म्हणजेच महात्मा वरुणाची पत्नी आहे. माझं नाव पुण्यवती वेत्रवती आहे, आणि मी तुला इच्छून इथे आले आहे.'

साभिलाषां परस्त्रीं च भजमानां विसर्ज्जयेत् । स पापः पुरुषो ज्ञेयो ब्रह्महत्यां च विन्दति । एवं ज्ञात्वा महाराज भजमानां भजस्व माम् ।। २८.

जो पुरुष दुसऱ्याच्या स्त्रीला इच्छून तिचा उपभोग घेतो, त्याला सोडून द्यावं; तो पापी मानला जातो आणि ब्राह्मणहत्येचं पाप त्याला लागतं. हे महाराज, हे जाणून, मी तुझ्याकडे आले आहे, मला स्वीकार.

एवमुक्तस्तया राजा साभिलाषोपभुक्तवान् । तस्य सद्योऽभवत् पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः ।। २८.

तिने असं सांगितल्यावर, राजा इच्छेने तिच्या संगतीत गेला. लगेचच त्यांना एक पुत्र झाला, जो बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी होता.

वेत्रवत्युदरे जातो नाम्ना वैत्रासुरोऽभवत् । बलवानतितेजस्वी प्राग्ज्योतिषपतिर्भवत् ।। २८.

वेत्रवतीच्या उदरात जन्मलेला तो पुत्र वैत्रासुर नावाने ओळखला गेला. तो अत्यंत बलवान आणि तेजस्वी होता आणि प्राग्ज्योतिषाचा स्वामी बनला.

स कालेन युवा जातो बलवान् दृढविक्रमः । महायोगेन संयुक्तो जिगायेमां वसुंधराम् ।। २८.

काळानुसार तो तरुण, बलवान आणि दृढनिश्चयी झाला. मोठ्या योगशक्तीने युक्त होऊन त्याने ही संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.

सप्तद्वीपवतीं पश्चान्मेरुपर्वतमारुहत् । तत्रेन्द्रं प्रथमं जिग्ये पश्चादग्निं यमं ततः । निर्ऋतिं वरुणं वायुं धनदश्चेश्वरं ततः ।। २८.

सात द्वीपांनी युक्त पृथ्वी जिंकल्यावर, तो मेरू पर्वतावर गेला. तिथे त्याने प्रथम इंद्राला, मग अग्नीला, नंतर यमाला, त्यानंतर निरृतिला, मग वरुणाला, वायूला, कुबेराला आणि शेवटी ईश्वरालाही हरवले.

इन्द्रो भग्नो गतः सोग्निं अग्निर्भग्नो यमं ययौ । यमो निर्ऋतिमागच्छन्निर्ऋतिर्वरुणं ययौ ।। २८.

इंद्र हरल्यावर तो अग्नीपाशी गेला; अग्नी हरल्यावर यमाकडे गेला; यम निरृतिकडे गेला आणि निरृति वरुणाकडे गेला.

इन्द्रादिभिरुपेतस्तु वरुणो वायुमन्वगात् । वायुर्धनपतिं त्वागात् सर्वैरिन्द्रादिभिः सह ।। २८.

मग वरुण इंद्रासह सर्व देवांना घेऊन वायूकडे गेला; वायू सर्वांसह कुबेराकडे गेला.

धनदोऽपि स्वकं मित्रमीशं देवसमन्वितः । इयाय गदया सोऽपि दानवो बलदर्पितः । गदामादाय दुद्राव शिवलोकं प्रति प्रभो ।। २८.

कुबेर आपल्या मित्र ईश्वरासह आणि सर्व देवांबरोबर निघाला. पण तो दैत्य, आपल्या बळाचा गर्व बाळगून, गदा घेऊन शिवलोकाकडे धावला.

शिवोऽप्यवध्यं तं मत्वा देवान् गुह्य ययौ पुरीम् । ब्रह्मणः सुरसिद्धाद्यैर्वन्दितां पुण्यकारिभिः ।। २८.

शिवाने त्याला अजिंक्य समजून, देवांसह गुप्त नगरीत गेला, जिथे ब्रह्मा आणि इतर पुण्यवान देवता, सिद्धांनी वंदन केले होते.

तत्र ब्रह्मा जगत्स्त्रष्टा विष्णुपादोद्भवे जले । नियामिताकाशगतो जपत्यन्तर्जले शुभे । क्षेत्रज्ञमायां गायत्रीं ततो देवा विचुक्रुशुः ।। २८.

तिथे, जगाचा सृष्टीकर्ता ब्रह्मा, विष्णूच्या पायातून उत्पन्न झालेल्या पवित्र पाण्यात, आकाशात स्थित होऊन, त्या शुभ पाण्यात गुप्तपणे गायत्री मंत्राचा जप करू लागला. मग सर्व देवता आक्रोश करू लागले.

त्राहि प्रजापते सर्वान् देवानृषिवरानपि । असुराद्भयमापन्नान् त्राहि त्राहीत्यचोदयन् ।। २८.

'प्रजापती, आम्हा सर्व देव, ऋषी आणि पितरांचे रक्षण कर! आम्ही असुराच्या भीतीने घाबरलो आहोत, वाचव, वाचव!'—असं त्यांनी विनवले.

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दृष्ट्वा देवांस्तदागतान् । चिन्तयामास देवस्य मायेयं विततं जगत् । नासुरा न सुराश्चात्र मायेयं कीदृशी मता ।। २८.

असं ऐकल्यावर, ब्रह्मा सर्व देवांना एकत्र पाहून विचार करू लागला, 'हे विश्व देवाच्या मायेत व्यापलेलं आहे. इथे ना असुर आहेत, ना देव; ही माया नेमकी कशी आहे?'

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रादुरासीदयोनिजा । शुक्लाम्बरधरा कन्या स्त्रक्किरीटोज्ज्वलानना । अष्टभिर्बाहुभिर्युक्ता दिव्यप्रहरणोद्यता ।। २८.

असा विचार करत असताना, त्याच्या देहातून एक कन्या प्रकट झाली, जी पांढऱ्या वस्त्रात होती, गळ्यात हार आणि डोक्यावर मुकुट घातलेला, तेजस्वी चेहरा, आठ हातांत दिव्य शस्त्र उचललेली.

चक्रं शङ्खं गदां पाशं खङ्गं घण्टां तथा धनुः । धारयन्ती तथा चान्यान् बद्धतूणा जलाद् बहिः ।। २८.

तिच्या हातात चक्र, शंख, गदा, पाश, तलवार, घंटा, धनुष्य आणि इतर शस्त्र होती, आणि कमरेला बाणांची तूण बांधलेली होती, ती पाण्याबाहेर आली.

निश्चक्राम महादेवी सिंहवाहनवेगिता । युयुधे चासुरान् सर्वानेकैव बहुधा स्थिता ।। २८.

महादेवी सिंहाच्या वेगाने बाहेर आली आणि एकटी असूनही अनेक रूपांनी सर्व असुरांशी युद्ध करू लागली.

दिव्यं वर्षसहस्त्रं तु दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् । युद्ध्वा कालात्यये देव्या हतो वैत्रासुरो रणे । ततः किलकिलाशब्दो देवसैन्येऽभवन्महान् ।। २८.

तिने हजार दिव्य वर्षे त्या बलाढ्य असुराशी दिव्य अस्त्रांनी युद्ध केले. योग्य वेळ येताच देवीने रणांगणात वैत्रासुराचा वध केला. मग देवांच्या सैन्यात मोठा आनंदाचा गजर झाला.

हते वैत्रासुरे भीमे तदा सर्वे दिवौकसः । प्रणेमुर्जय युद्धेति स्वयमीशः स्तुतिं जगौ ।। २८.

भीषण वैत्रासुराचा वध झाल्यावर सर्व देवांनी 'युद्धात विजय!' असे म्हणत वंदन केले आणि स्वतः प्रभूने तिची स्तुती केली.

महेश्वर उवाच । जयस्व देवि गायत्रे महामाये महाप्रभे । महादेवि महाभागे महासत्त्वे महोत्सवे ।। २८.

महेश्वर म्हणाले: 'गायत्री देवी, महामाये, महाप्रभे, महादेवी, महाभाग्यवती, महासत्त्वशाली आणि या महोत्सवात विजय तुझाच असो!'

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गि दिव्यस्त्रग्दामभूषिते । वेदमातर्नमस्तुभ्यं त्र्यक्षरस्थे महेश्वरि ।। २८.

जिच्या अंगावर दिव्य सुगंधाचा लेप आहे, जी दिव्य माळा आणि दिव्य अस्त्रांच्या दागिन्यांनी सजलेली आहे, वेदांची माता, त्र्यक्षरीमध्ये वास करणारी महेश्वरी, तुला माझा नमस्कार.

त्रिलोकस्थे त्रितत्त्वस्थे त्रिवह्निस्थे त्रिशूलिनि । त्रिनेत्रे भीमवक्त्रे च भीमनेत्रे भयानके । कमलासनजे देवि सरस्वति नमोऽस्तु ते ।। २८.

तीनही लोकांत वावरणारी, तीन तत्त्वांत स्थिर असलेली, तीन अग्नींमध्ये वसणारी, त्रिशूलधारी, तीन डोळ्यांची, भीषण मुख व भीतीदायक नेत्रांची, कमलासनावर जन्मलेली सरस्वती देवी, तुला नमस्कार.

नमः पङ्कजपत्राक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे । सर्वगे सर्वभूतेशि स्वाहाकारे स्वधेऽम्बिके ।। २८.

कमळासारख्या डोळ्यांची, महामाया, अमृतासारखी मधुरता असलेली, सर्वत्र व्यापलेली, सर्व भूतांची अधीश्वरी, 'स्वाहा' आणि 'स्वधा' या रूपात असलेली आई, तुला नमस्कार.

संपूर्णे पूर्णचन्द्राभे भास्वराङ्गे भवोद्भवे । महाविद्ये महावेद्ये महादैत्यविनाशिनि । महाबुद्ध्युद्भवे देवि वीतशोके किरातिनि ।। २८.

पूर्ण चंद्रासारखी तेजस्वी, प्रकाशमान अंगाची, सृष्टीची जननी, महान विद्या, श्रेष्ठ ज्ञान, महादैत्योंचा नाश करणारी, महान बुद्धीची उत्पत्ती करणारी, दुःखरहित आणि शिकारीण देवी, तुला नमस्कार.

त्वं नीतिस्त्वं महाभागे त्वं गीस्त्वं गौस्त्वमक्षरम् । त्वं धीस्त्वं श्रीस्त्वमोङ्कारस्तत्त्वे चापि परिस्थिता । सर्वसत्त्वाहिते देवि नमस्ते परमेश्वरि ।। २८.

महाभाग्यवती, तूच नीती आहेस, तूच गीतेस, तूच गौ आहेस, तूच अक्षर आहेस, तूच बुद्धी आहेस, तूच श्री आहेस, तूच ओंकार आहेस आणि तत्त्वात स्थिर आहेस. सर्व सत्त्वांच्या हितासाठी असलेल्या परमेेश्वरी देवी, तुला नमस्कार.

इत्येवं संस्तुता देवी भवेन परमेष्ठिना । देवैरपि जयेत्युच्चैरित्युक्ता परमेश्वरी ।। २८.

अशा प्रकारे भव या परमेेश्वराने देवीची स्तुती केली आणि देवांनीही मोठ्या आवाजात 'विजय असो' असे म्हणत तिचा गौरव केला.