वराहपुराणम्

मोहः स्वयंभूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः ।। २७.

मोह म्हणजे स्वयंभू, कौमारी म्हणजे मत्सर, इंद्रजा म्हणजे मत्सर, यमाचा दंड धारण करणारी देवी म्हणजे कपट, आणि असूया म्हणजे वराहा — अशा या देवी मोजल्या जातात.

कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । जग्राह मूर्त्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया ।। २७.

कामादिकांचा हा समूह देहात असा सांगितला आहे; प्रत्येकाने जशी मूर्ती घेतली, तशी मी त्यांची माहिती तुला दिली.

एताभिर्देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । क्षयं गताऽऽसुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् । एतत् ते सर्वमाख्यातमात्मविद्याऽमृतं मया ।। २७.

या देवींमुळे जेव्हा त्याचे रक्त खूपच आटले, तेव्हा असुराची माया नष्ट झाली आणि अंधक सिद्ध झाला; हे सर्व मी तुला सांगितले, हे आत्मविद्येचे अमृत आहे.

य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणामुद्भवं शुभम् । तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप ।। २७.

जो कोणी दररोज या मातृकांचा शुभ उत्पत्तीचा कथा ऐकतो, त्याची त्या सर्व बाजूंनी रोजच रक्षण करतात, राजन्.

यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति ।। २७.

जो कोणी या मातृकांचा जन्म वाचतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा, तो नेहमीच या जगात धन्य होतो आणि शिवलोकाला जातो.

तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । एताः संपूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च ।। २७.

या देवींना ब्रह्म्याने आठवी तिथी श्रेष्ठ म्हणून दिली; जो मनुष्य नेहमी बिल्वपत्र खाऊन भक्तीने त्यांची पूजा करतो, त्याच्यावर त्या प्रसन्न होऊन त्याला कल्याण आणि आरोग्य देतात.

प्रजापाल उवाच । कथं माया समुत्पन्ना दुर्गा कात्यायनी शुभा । आदिक्षेत्रे स्थिता सूक्ष्मा पृथग्मूर्त्ता व्यजायत ।। २८.

प्रजापाल म्हणाले: माया कशी उत्पन्न झाली? शुभ दुर्गा आणि कात्यायनी, जी आदिकाळच्या क्षेत्रात सूक्ष्म स्वरूपात वेगवेगळ्या रूपात वसलेली आहे, ती कशी प्रकट झाली?

महातपा उवाच । आसीद् राजा पुरा राजन् सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । वरुणांशो महाराज सोऽरण्ये तपसि स्थितः ।। २८.

महातप म्हणाले: पूर्वी एक राजा होता, राजन्, त्याचे नाव सिंधुद्वीप, तो फार पराक्रमी होता, वरुणाचा अंश होता आणि तो अरण्यात तपश्चर्या करत होता.

पुत्रो मे शक्रनाशाय भवेदिति नारधिपः । एवं कृतमतिः सोऽथ महता तपसा स्वकम् । कलेवरं स्थितो भूत्वा शोषयामास सुव्रत ।। २८.

त्याने ठरवले होते की, माझा मुलगा इंद्राचा नाश करण्यासाठी जन्माला यावा; म्हणून त्याने मोठ्या तपाने आपले शरीर शोषून, दृढ व्रत धारण केले.

प्रजापाल उवाच । कथं तस्य द्विजश्रेष्ठ शक्रेणापकृतं भवेत् । येनासौ तद्विनाशाय पुत्रमिच्छन् व्रते स्थितः ।। २८.

प्रजापाल म्हणाले: त्या राजावर इंद्राने काय अन्याय केला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, की त्याने इंद्राचा नाश व्हावा म्हणून असे व्रत घेतले?

महातपा उवाच । सोऽन्यजन्मनि पुत्रोऽभूत् त्वष्टुर्बलभृतां वरः । अवध्यः सर्वशस्त्रेषु अपां फेनेन नाशितः ।। २८.

महातप म्हणाले: पूर्वजन्मी त्याचा मुलगा त्वष्टा होता, जो बलवानांचा प्रमुख होता, सर्व शस्त्रांनी ज्याचा नाश होऊ शकत नव्हता, पण पाण्याच्या फेसाने त्याचा विनाश झाला.

जलफेनेन निहतस्तस्मिँल्लयमवाप्नुयात् । पुनर्ब्रह्मान्वयाज्जातः सिन्धुद्वीपेति संज्ञितः । स तेपे परमं तीव्रं शक्रवैरमनुस्मरन् ।। २८.

पाण्याच्या फेसाने मारला गेल्यावर तो तिथेच नष्ट झाला; पण ब्रह्माच्या वंशातून पुन्हा जन्म घेऊन त्याला सिंधुद्वीप असं नाव पडलं. इंद्राशी असलेली शत्रुत्वाची आठवण ठेवून त्याने फार कठोर तपश्चर्या केली.

ततः कालेन महता नदी वेत्रवती शुभा । मानुषं रूपमास्थाय सालंकारं मनोरमम् । आजगाम यतो राजा तेपे परमकं तपः ।। २८.

खूप काळानंतर शुभ अशी वेत्रवती नदी सुंदर अलंकार घालून, मनमोहक स्त्रीरूप धारण करून, ज्या ठिकाणी राजा कठोर तप करत होता तिथे आली.

तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां स राजा क्रुद्धमानसः । उवाच काऽसि सुश्रोणि सत्यं कथय भामिनि ।। २८.

ती अत्यंत सुंदर रूपात दिसल्यावर, राजाचा मन रागाने भरून गेला आणि त्याने विचारले, 'सुंदर कंबरेच्या स्त्री, तू कोण आहेस? हे सत्या, खरं खरं सांग.'

नद्युवाच । अहं जलपतेः पत्नी वरुणस्य महात्मनः । नाम्ना वेत्रवती पुण्या त्वामिच्छन्तीहमागता ।। २८.

ती नदी म्हणाली, 'मी पाण्याच्या अधिपतीची, म्हणजेच महात्मा वरुणाची पत्नी आहे. माझं नाव पुण्यवती वेत्रवती आहे, आणि मी तुला इच्छून इथे आले आहे.'

साभिलाषां परस्त्रीं च भजमानां विसर्ज्जयेत् । स पापः पुरुषो ज्ञेयो ब्रह्महत्यां च विन्दति । एवं ज्ञात्वा महाराज भजमानां भजस्व माम् ।। २८.

जो पुरुष दुसऱ्याच्या स्त्रीला इच्छून तिचा उपभोग घेतो, त्याला सोडून द्यावं; तो पापी मानला जातो आणि ब्राह्मणहत्येचं पाप त्याला लागतं. हे महाराज, हे जाणून, मी तुझ्याकडे आले आहे, मला स्वीकार.

एवमुक्तस्तया राजा साभिलाषोपभुक्तवान् । तस्य सद्योऽभवत् पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः ।। २८.

तिने असं सांगितल्यावर, राजा इच्छेने तिच्या संगतीत गेला. लगेचच त्यांना एक पुत्र झाला, जो बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी होता.

वेत्रवत्युदरे जातो नाम्ना वैत्रासुरोऽभवत् । बलवानतितेजस्वी प्राग्ज्योतिषपतिर्भवत् ।। २८.

वेत्रवतीच्या उदरात जन्मलेला तो पुत्र वैत्रासुर नावाने ओळखला गेला. तो अत्यंत बलवान आणि तेजस्वी होता आणि प्राग्ज्योतिषाचा स्वामी बनला.

स कालेन युवा जातो बलवान् दृढविक्रमः । महायोगेन संयुक्तो जिगायेमां वसुंधराम् ।। २८.

काळानुसार तो तरुण, बलवान आणि दृढनिश्चयी झाला. मोठ्या योगशक्तीने युक्त होऊन त्याने ही संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.

सप्तद्वीपवतीं पश्चान्मेरुपर्वतमारुहत् । तत्रेन्द्रं प्रथमं जिग्ये पश्चादग्निं यमं ततः । निर्ऋतिं वरुणं वायुं धनदश्चेश्वरं ततः ।। २८.

सात द्वीपांनी युक्त पृथ्वी जिंकल्यावर, तो मेरू पर्वतावर गेला. तिथे त्याने प्रथम इंद्राला, मग अग्नीला, नंतर यमाला, त्यानंतर निरृतिला, मग वरुणाला, वायूला, कुबेराला आणि शेवटी ईश्वरालाही हरवले.

इन्द्रो भग्नो गतः सोग्निं अग्निर्भग्नो यमं ययौ । यमो निर्ऋतिमागच्छन्निर्ऋतिर्वरुणं ययौ ।। २८.

इंद्र हरल्यावर तो अग्नीपाशी गेला; अग्नी हरल्यावर यमाकडे गेला; यम निरृतिकडे गेला आणि निरृति वरुणाकडे गेला.

इन्द्रादिभिरुपेतस्तु वरुणो वायुमन्वगात् । वायुर्धनपतिं त्वागात् सर्वैरिन्द्रादिभिः सह ।। २८.

मग वरुण इंद्रासह सर्व देवांना घेऊन वायूकडे गेला; वायू सर्वांसह कुबेराकडे गेला.

धनदोऽपि स्वकं मित्रमीशं देवसमन्वितः । इयाय गदया सोऽपि दानवो बलदर्पितः । गदामादाय दुद्राव शिवलोकं प्रति प्रभो ।। २८.

कुबेर आपल्या मित्र ईश्वरासह आणि सर्व देवांबरोबर निघाला. पण तो दैत्य, आपल्या बळाचा गर्व बाळगून, गदा घेऊन शिवलोकाकडे धावला.

शिवोऽप्यवध्यं तं मत्वा देवान् गुह्य ययौ पुरीम् । ब्रह्मणः सुरसिद्धाद्यैर्वन्दितां पुण्यकारिभिः ।। २८.

शिवाने त्याला अजिंक्य समजून, देवांसह गुप्त नगरीत गेला, जिथे ब्रह्मा आणि इतर पुण्यवान देवता, सिद्धांनी वंदन केले होते.

तत्र ब्रह्मा जगत्स्त्रष्टा विष्णुपादोद्भवे जले । नियामिताकाशगतो जपत्यन्तर्जले शुभे । क्षेत्रज्ञमायां गायत्रीं ततो देवा विचुक्रुशुः ।। २८.

तिथे, जगाचा सृष्टीकर्ता ब्रह्मा, विष्णूच्या पायातून उत्पन्न झालेल्या पवित्र पाण्यात, आकाशात स्थित होऊन, त्या शुभ पाण्यात गुप्तपणे गायत्री मंत्राचा जप करू लागला. मग सर्व देवता आक्रोश करू लागले.

त्राहि प्रजापते सर्वान् देवानृषिवरानपि । असुराद्भयमापन्नान् त्राहि त्राहीत्यचोदयन् ।। २८.

'प्रजापती, आम्हा सर्व देव, ऋषी आणि पितरांचे रक्षण कर! आम्ही असुराच्या भीतीने घाबरलो आहोत, वाचव, वाचव!'—असं त्यांनी विनवले.

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दृष्ट्वा देवांस्तदागतान् । चिन्तयामास देवस्य मायेयं विततं जगत् । नासुरा न सुराश्चात्र मायेयं कीदृशी मता ।। २८.

असं ऐकल्यावर, ब्रह्मा सर्व देवांना एकत्र पाहून विचार करू लागला, 'हे विश्व देवाच्या मायेत व्यापलेलं आहे. इथे ना असुर आहेत, ना देव; ही माया नेमकी कशी आहे?'

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रादुरासीदयोनिजा । शुक्लाम्बरधरा कन्या स्त्रक्किरीटोज्ज्वलानना । अष्टभिर्बाहुभिर्युक्ता दिव्यप्रहरणोद्यता ।। २८.

असा विचार करत असताना, त्याच्या देहातून एक कन्या प्रकट झाली, जी पांढऱ्या वस्त्रात होती, गळ्यात हार आणि डोक्यावर मुकुट घातलेला, तेजस्वी चेहरा, आठ हातांत दिव्य शस्त्र उचललेली.

चक्रं शङ्खं गदां पाशं खङ्गं घण्टां तथा धनुः । धारयन्ती तथा चान्यान् बद्धतूणा जलाद् बहिः ।। २८.

तिच्या हातात चक्र, शंख, गदा, पाश, तलवार, घंटा, धनुष्य आणि इतर शस्त्र होती, आणि कमरेला बाणांची तूण बांधलेली होती, ती पाण्याबाहेर आली.