वराहपुराणम्

देवदेव त्रिलोकेश त्वदर्थोऽयं समुद्यमः । प्राग्जन्माराधितो भर्त्ता भवान् देवो महेश्वरः ।। २२.

'देवांचा देव, त्रिलोकांचा स्वामी, हा सगळा प्रयत्न तुझ्यासाठीच आहे. मागील जन्मी मी तुलाच पती म्हणून उपासले होते, हे महेश्वरा.'

इदानीं मे भवान् देवः पतिर्नान्यो भविष्यति । किन्तु स्वामी पिता मह्यं शैलेन्द्रो मे व्रजामि तम् । अनुज्ञाप्य विधानेन ततः पाणिं गृहीष्यसि ।। २२.

'देवा, आता तूच माझा पती होशील, दुसरा कोणी नाही. पण माझे वडील, पर्वतराज, माझे स्वामी आहेत; मी त्यांच्याकडे जाईन. त्यांची परवानगी घेऊन, मग तू माझा हात धरू शकतोस.'

एवमुक्त्वा तदा देवी पितरं प्रति भामिनी । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ।। २२.

असे म्हणून, तेजस्विनी देवी हात जोडून आपल्या वडिलांकडे, हिमालयराजांकडे गेली आणि त्यांना संबोधले.

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद् गतिभावनः ।। २२.

'माझ्या मागील जन्मी रुद्र, जो दक्षाच्या यज्ञाचा संहार करणारा आहे, तोच माझा पती होता. आता मी तप करून त्याचाच ध्यास घेतला आहे.'

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शंकरः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ।। २२.

'तो विश्वाचा स्वामी ब्राह्मणाच्या रूपात माझ्या आश्रमात आला आणि अन्न मागितले. मी त्याला स्नान करायला जा असे सांगितले, तेव्हा तो जाह्नवी नदीकडे गेला.'

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शंकरः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रहह्मण्यमुवाच ह ।। २२.

'तेथे वृद्ध ब्राह्मणाच्या रूपात शंकराला एक मगर पटकन पकडते, आणि तो ब्राह्मणाला शोभणार नाही असे बोलू लागला.'

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शंकरः ।। २२.

'ब्रह्महत्येच्या भीतीने, बाबा, मी त्याचा हात धरला; आणि हात धरताच शंकराने आपले खरे रूप दाखवले.'

ततो मामब्रवीद् देवः पाणिग्रहणमागताम् । भवती देवि मा किंचिद् विचारय तपोधने ।। २२.

'मग देवाने मला, जी हातग्रहणासाठी आली होती, असे सांगितले — 'देवी, तपश्चर्येने संपन्न असलेल्या, काहीही शंका करू नकोस.''

एवमुक्ता त्वहं तेन शंकरेण महात्मना । तदनुज्ञाप्य देवेशं भवन्तं प्रष्टुमागता । इदानीं यत् क्षमं कार्यं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ।। २२.

'शंकर या महात्म्याने मला असे सांगितले. म्हणून, देवराज, मी तुमची परवानगी मागायला आले आहे. आता जे योग्य असेल ते लवकर करा.'

एवं श्रुत्वा तदा वाक्यं शैलराजो मुदा युतः । उवाच दुहितां धन्यां तस्मिन् काले वराननाम् ।। २२.

हे सर्व ऐकून, पर्वतराज आनंदाने भरून गेला आणि त्या क्षणी आपल्या शुभ्र मुख असलेल्या धन्य कन्येला म्हणाला.

पुत्रि धन्योऽस्म्यहं लोके यस्य रुद्रः स्वयं हरः । जामाता भविता देवि त्वयाऽपत्यवतामहम् । स्थापितो मूर्ध्नि देवानामपि पुत्रि त्वया ह्यहम् ।। २२.

'मुली, मी या जगात धन्य झालो, कारण स्वतः रुद्र, हर, माझा जावई होणार आहे. तुझ्यामुळे मला संतती मिळेल, आणि तू मला देवांपेक्षाही मोठे केलेस.'

स्थीयतां क्षणमेकं तु यावदागमनं मम । एवमुक्त्वा गतो राजा शैलानां ब्रह्मणोऽन्तिकम् ।। २२.

'थोडा वेळ थांब, मी लगेच येतो.' असे म्हणून पर्वतराज ब्रह्मदेवांकडे गेले.

तत्र दृष्ट्वा महात्मानं सर्वदेवपितामहम् । उवाच प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं शैलराट् ततः ।। २२.

तेथे सर्व देवांचे पितामह, महात्मा ब्रह्मदेव यांना पाहून पर्वतराज नम्रपणे वाकून त्यांना म्हणाले.

देवोमा दुहिता मह्यं तां रुद्राय ददाम्यहम् । त्वया देव अनुज्ञातस्तत्करोमि प्रशाधि माम् ।। २२.

देवतांनो, ही माझी मुलगी आहे; मी तिला रुद्राला देणार आहे. तुमच्या अनुमतीनेच मी हे करतो, म्हणून मला तुमचं संमती द्या.

ततो ब्रह्मा प्रीतमना याहि रुद्राय तां शुभाम् । प्रयच्छोवाच देवानां तदा लोकपितामहः ।। २२.

तेव्हा ब्रह्मा अत्यंत आनंदी होऊन म्हणाले, 'जा आणि ती शुभ कन्या रुद्राला दे.' असं लोकांचे पितामह देवांना म्हणाले.

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्मागम्य सत्वरम् । देवानृषीन् सिद्धसंघान् चामन्त्रयत सत्वरम् ।। २२.

असं सांगितल्यावर पर्वतराज आपल्या घरी पटकन गेला आणि लगेच देव, ऋषी आणि सिद्धांच्या समूहाला बोलावलं.

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च । स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि ।। २२.

त्याने तुंबुरू, नारद, हाहा, हूहू यांनाही बोलावलं आणि किन्नर, असुर, राक्षस यांनाही बोलावलं.

पर्वताः सरितः शैला वृक्षा ओषधयस्तथा । आगता मूर्त्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलाः । हिमवद्दुहितुर्द्रष्टुं विवाहं शंकरेण ह ।। २२.

पर्वत, नद्या, डोंगर, झाडं, औषधी, आणि संगमाचे दगड हे सगळे सजीव रूपात आले, हिमवंताच्या मुलीचं शंकराशी लग्न पाहायला.

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीत् कलशाः सप्त सागराः । सूर्यो दीपस्तथा सोमः सरितो ववहुर्जलम् ।। २२.

तेथे पृथ्वीच वेदी होती, सात समुद्र कलश होते, सूर्य दिवा होता, चंद्र उपस्थित होता आणि नद्यांनी विधीसाठी पाणी आणलं.

एवं विवाहसामग्रीं कृत्वा शैलवराधिपः । प्रेषयामास रुद्राय समीपं मन्दरं गिरिम् ।। २२.

अशा प्रकारे सर्व लग्नाची तयारी करून पर्वतराजाने मंदार पर्वताला रुद्राजवळ पाठवलं.

स तदा मन्दरोक्तस्तु शंकरो द्रुतमाययौ । विधिना सोमया पाणिं जग्राह परमेश्वरः ।। २२.

मंदाराने सांगितल्यावर शंकर त्वरित आला आणि विधीप्रमाणे परमेश्वराने सोमाच्या साक्षीने पार्वतीचा हात धरला.

तत्रोत्सवे पर्वतनारदौ द्वौ जगुश्च सिद्धा ननृतुर्वनस्पतीः । पुष्पाण्यनेकानि विचिक्षिपुः शुभाः ननर्तुरुच्चैः सुरयोषितो भृशम् ।। २२.

त्या उत्सवात पर्वत आणि नारद गात होते, सिद्ध लोक नाचत होते, झाडांनी अनेक शुभ फुलं उधळली आणि देवांगना आनंदाने नाचत होत्या.

तस्मिन् विवाहे सलिलप्रवाहे चतुर्मुखो लोकपरः स्वसंस्थः । उवाच कन्यां भव पुत्रि लोके नारी प्रभर्त्ता तव चान्यपुंसाम् । इत्येवमुक्त्वा स उमां सरुद्रां पितामहः स्वं पुरमाजगाम ।। २२.

त्या लग्नात, पाण्याचा प्रवाह असताना, चतुर्मुख ब्रह्मा आपल्या ध्यानात मग्न होऊन म्हणाले, 'मुली, तू जगात सर्वश्रेष्ठ स्त्री हो; तुझ्यामुळे इतर पुरुषांनाही पत्नी मिळो.' असं सांगून पितामह उमा आणि रुद्रासह आपल्या नगरीत परत गेले.

जामातरं पर्वतराट् सुपूज्य विसर्जयामास विभुं स सोमम् । देवांश्च दैत्यान् विविधानृषींश्च संपूज्य सर्वान् विविधैस्तु वस्तुभिः । विभूषणैर्वस्त्रवरान्नदानै - र्विसर्जयामास तदाद्रिमुख्यान् ।।२२.

पर्वतराजाने आपल्या जावयाचं, सोमाचं योग्य सन्मान करून त्याला निरोप दिला. त्याने सर्व देव, असुर, विविध ऋषी यांनाही दागिने, सुंदर वस्त्रं, उत्तम अन्न अशा अनेक भेटवस्तूंनी सन्मानित करून, त्या सर्व पर्वतश्रेष्ठांनाही निरोप दिला.

स वीतशोको विरजो विशुद्धः शुभाननां देववराय दत्त्वा । उमां महात्मा हिमवानद्रिराजः पैतामहे लोक इवाध्वरे भात् ।। २२.

दुःखमुक्त, निर्मळ आणि शांत मनाने, हिमवंत राजाने आपल्या शुभमुखी कन्या उमेला श्रेष्ठ देवाला दिलं आणि तो पितामहासारखा यज्ञात तेजस्वी दिसला.

इतीरितेयं तव राजसत्तम प्रसूतिरेषा न विदुर्यां सुरासुराः । स्वयंभुदक्षादिराजः त्रिजन्मभि- र्गौरीविवाहोऽपि मया सुकीर्तितः ।। २२.

राजसत्तम, ही तुझी श्रेष्ठ वंशपरंपरा आहे, जिला देव किंवा असुरही जाणत नाहीत. स्वयंभू दक्ष, राजाधिराज, आणि गौरीच्या तीन जन्मातील विवाह मी तुला सुंदर रीतीने सांगितला.

श्रीवराह उवाच । एवं सा गौरिनाम्ना तु कारणान्मूर्त्तिमागता । संबभूव यथा प्रोक्तं प्रजापालाय पृच्छते । ऋषिणा महता पूर्वं तपसा भावितात्मना ।। २२.

श्रीवराह म्हणाले: म्हणूनच, गौरी म्हणून जी ओळखली जाते, ती असं रूप घेऊन प्रकट झाली, जसं पूर्वी त्या महान ऋषीने तपश्चर्येने शुद्ध मनाने प्रजापतीला विचारलं होतं.

गौर्या उत्पत्तिरेषा वै कथिता परमर्षिणा । विवाहश्च यथा वृत्तस्तत्सर्वं कथितं तव ।। २२.

गौरीची उत्पत्ती आणि तिचं लग्न कसं घडलं, हे सर्व त्या महान ऋषीने तुला सांगितलं आहे.

एतत्सर्वं तु गौर्या वै संपन्नं तु तृतीयया । तस्यां तिथौ तृतीयायां लवणं वर्जयेन्नरः । यश्चोपोष्यति नारी वा सा सौभाग्यं तु विन्दति ।। २२.

हे सर्व गौरीचं कार्य तृतीयेला पूर्ण झालं; त्या दिवशी मीठ टाळावं. जो कोणी, स्त्री किंवा पुरुष, हा उपवास करतो, त्याला सौभाग्य लाभतं.