वराहपुराणम्

अब्रह्मण्यं गतं कन्ये धावस्वानय मां रुषः । यावन्नायाति विकृतिं तावन्मां त्रातुमर्हसि ।। २२.

'कन्ये, मी आता ब्राह्मण राहिलो नाही, लवकर धाव घे आणि मला वाचव, जास्त काही घडायच्या आधी तू मला वाचवलंच पाहिजे.'

एवमुक्ता तदा कन्या चिन्तयामास पार्वती । पितृभावेन शैलेन्द्रं भर्तृभावेन शंकरम् । स्पृशामि तपसा पूता कथं विप्रं स्पृशाम्यहम् ।। २२.

असं ऐकून पार्वतीने मनात विचार केला, 'हिमालय माझे वडील, शंकर माझे पती, मी तपाने शुद्ध झाले आहे, मग मी ब्राह्मणाला कसा स्पर्श करू?'

यद्येनं नापकर्षामि मकरेण जले धृतम् । तदानीं ब्रह्मवध्या मे भवतीति न संशयः ।। २२.

'जर मी त्या मकराने पाण्यात धरलेल्या ब्राह्मणाला बाहेर काढलं नाही, तर माझ्यावर ब्राह्मणहत्येचा दोष येईल, यात काहीच शंका नाही.'

अन्यव्यतिक्रमे धर्ममपनेतुं च शक्यते । ब्रह्मवध्या पुनर्नैवमेवमुक्तवा गता त्वरम् ।। २२.

'इतर पापांसाठी प्रायश्चित्त करता येतं, पण ब्राह्मणहत्येसाठी नाही.' असं म्हणत ती पटकन निघून गेली.

सा गत्वा त्वरितं भीरुर्गृहीत्वा पाणिना द्विजम् । चकर्षान्तर्जलात् तावत् स्वयं भूतपतिर्हरः ।। २२.

ती घाबरली असली तरी पटकन गेली, हाताने त्या ब्राह्मणाला पकडलं आणि पाण्यातून ओढून बाहेर काढलं; तेव्हा स्वतः भूतांचे स्वामी हराने आपलं रूप दाखवलं.

यमाराध्य तपश्चर्त्तुमारब्धं शैलपुत्राया । स एव भगवान् रुद्रस्तस्याः पाणौ विलम्बत ।। २२.

जिला पर्वतराजांची कन्या उपासना करत होती, आणि जिच्यासाठी तिने कठोर तप केला, तोच भगवान रुद्र आता तिचा हात धरून उभा आहे.

तं दृष्ट्वा लज्जिता देवी पूर्वत्यागमनुस्मरन् । न किंचिदुत्तरं सुभ्रूर्वदति स्म सुलज्जिता ।। २२.

त्याला पाहून देवीला लाज वाटली, आणि तिने आपला पूर्वीचा त्याग आठवला. सुंदर भुवया असलेली ती अत्यंत संकोचली आणि काहीच बोलली नाही.

तूष्णींभूतां तु तां दृष्ट्वा गौरीं रुद्रो हसन्निव । पाणौ गृहीत्वा मां भद्रे कथं त्यक्तुमिहार्हसि ।। २२.

गौरी शांत उभी आहे हे पाहून रुद्र जणू हसत तिचा हात धरून म्हणाला, 'भद्रे, तू मला इथे कसा सोडून जाऊ शकतेस?''

मत्पाणिग्रहणं भद्रे वृथा यदि करिष्यसि । तदानीं ब्रह्मणः पुत्र्यामाहारार्थं ब्रवीम्यहम् ।। २२.

'भद्रे, जर तू माझा हात उगाचच धरशील, तर मी मग ब्रह्मदेवाच्या कन्येला विवाहासाठी मागणी घालेन.'

न भवेत् परिहासोऽयमुक्ता देवी परापरा । लज्जमाना तदा वाक्यं वदति स्मितपूर्वकम् ।। २२.

देवी, जी सर्वश्रेष्ठ आणि सर्वांपलीकडची आहे, म्हणाली, 'हे काही विनोद नको.' लाजत असूनही, तिने हसत-हसत हे शब्द उच्चारले.

देवदेव त्रिलोकेश त्वदर्थोऽयं समुद्यमः । प्राग्जन्माराधितो भर्त्ता भवान् देवो महेश्वरः ।। २२.

'देवांचा देव, त्रिलोकांचा स्वामी, हा सगळा प्रयत्न तुझ्यासाठीच आहे. मागील जन्मी मी तुलाच पती म्हणून उपासले होते, हे महेश्वरा.'

इदानीं मे भवान् देवः पतिर्नान्यो भविष्यति । किन्तु स्वामी पिता मह्यं शैलेन्द्रो मे व्रजामि तम् । अनुज्ञाप्य विधानेन ततः पाणिं गृहीष्यसि ।। २२.

'देवा, आता तूच माझा पती होशील, दुसरा कोणी नाही. पण माझे वडील, पर्वतराज, माझे स्वामी आहेत; मी त्यांच्याकडे जाईन. त्यांची परवानगी घेऊन, मग तू माझा हात धरू शकतोस.'

एवमुक्त्वा तदा देवी पितरं प्रति भामिनी । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ।। २२.

असे म्हणून, तेजस्विनी देवी हात जोडून आपल्या वडिलांकडे, हिमालयराजांकडे गेली आणि त्यांना संबोधले.

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद् गतिभावनः ।। २२.

'माझ्या मागील जन्मी रुद्र, जो दक्षाच्या यज्ञाचा संहार करणारा आहे, तोच माझा पती होता. आता मी तप करून त्याचाच ध्यास घेतला आहे.'

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शंकरः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ।। २२.

'तो विश्वाचा स्वामी ब्राह्मणाच्या रूपात माझ्या आश्रमात आला आणि अन्न मागितले. मी त्याला स्नान करायला जा असे सांगितले, तेव्हा तो जाह्नवी नदीकडे गेला.'

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शंकरः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रहह्मण्यमुवाच ह ।। २२.

'तेथे वृद्ध ब्राह्मणाच्या रूपात शंकराला एक मगर पटकन पकडते, आणि तो ब्राह्मणाला शोभणार नाही असे बोलू लागला.'

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शंकरः ।। २२.

'ब्रह्महत्येच्या भीतीने, बाबा, मी त्याचा हात धरला; आणि हात धरताच शंकराने आपले खरे रूप दाखवले.'

ततो मामब्रवीद् देवः पाणिग्रहणमागताम् । भवती देवि मा किंचिद् विचारय तपोधने ।। २२.

'मग देवाने मला, जी हातग्रहणासाठी आली होती, असे सांगितले — 'देवी, तपश्चर्येने संपन्न असलेल्या, काहीही शंका करू नकोस.''

एवमुक्ता त्वहं तेन शंकरेण महात्मना । तदनुज्ञाप्य देवेशं भवन्तं प्रष्टुमागता । इदानीं यत् क्षमं कार्यं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ।। २२.

'शंकर या महात्म्याने मला असे सांगितले. म्हणून, देवराज, मी तुमची परवानगी मागायला आले आहे. आता जे योग्य असेल ते लवकर करा.'

एवं श्रुत्वा तदा वाक्यं शैलराजो मुदा युतः । उवाच दुहितां धन्यां तस्मिन् काले वराननाम् ।। २२.

हे सर्व ऐकून, पर्वतराज आनंदाने भरून गेला आणि त्या क्षणी आपल्या शुभ्र मुख असलेल्या धन्य कन्येला म्हणाला.

पुत्रि धन्योऽस्म्यहं लोके यस्य रुद्रः स्वयं हरः । जामाता भविता देवि त्वयाऽपत्यवतामहम् । स्थापितो मूर्ध्नि देवानामपि पुत्रि त्वया ह्यहम् ।। २२.

'मुली, मी या जगात धन्य झालो, कारण स्वतः रुद्र, हर, माझा जावई होणार आहे. तुझ्यामुळे मला संतती मिळेल, आणि तू मला देवांपेक्षाही मोठे केलेस.'

स्थीयतां क्षणमेकं तु यावदागमनं मम । एवमुक्त्वा गतो राजा शैलानां ब्रह्मणोऽन्तिकम् ।। २२.

'थोडा वेळ थांब, मी लगेच येतो.' असे म्हणून पर्वतराज ब्रह्मदेवांकडे गेले.

तत्र दृष्ट्वा महात्मानं सर्वदेवपितामहम् । उवाच प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं शैलराट् ततः ।। २२.

तेथे सर्व देवांचे पितामह, महात्मा ब्रह्मदेव यांना पाहून पर्वतराज नम्रपणे वाकून त्यांना म्हणाले.

देवोमा दुहिता मह्यं तां रुद्राय ददाम्यहम् । त्वया देव अनुज्ञातस्तत्करोमि प्रशाधि माम् ।। २२.

देवतांनो, ही माझी मुलगी आहे; मी तिला रुद्राला देणार आहे. तुमच्या अनुमतीनेच मी हे करतो, म्हणून मला तुमचं संमती द्या.

ततो ब्रह्मा प्रीतमना याहि रुद्राय तां शुभाम् । प्रयच्छोवाच देवानां तदा लोकपितामहः ।। २२.

तेव्हा ब्रह्मा अत्यंत आनंदी होऊन म्हणाले, 'जा आणि ती शुभ कन्या रुद्राला दे.' असं लोकांचे पितामह देवांना म्हणाले.

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्मागम्य सत्वरम् । देवानृषीन् सिद्धसंघान् चामन्त्रयत सत्वरम् ।। २२.

असं सांगितल्यावर पर्वतराज आपल्या घरी पटकन गेला आणि लगेच देव, ऋषी आणि सिद्धांच्या समूहाला बोलावलं.

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च । स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि ।। २२.

त्याने तुंबुरू, नारद, हाहा, हूहू यांनाही बोलावलं आणि किन्नर, असुर, राक्षस यांनाही बोलावलं.

पर्वताः सरितः शैला वृक्षा ओषधयस्तथा । आगता मूर्त्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलाः । हिमवद्दुहितुर्द्रष्टुं विवाहं शंकरेण ह ।। २२.

पर्वत, नद्या, डोंगर, झाडं, औषधी, आणि संगमाचे दगड हे सगळे सजीव रूपात आले, हिमवंताच्या मुलीचं शंकराशी लग्न पाहायला.

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीत् कलशाः सप्त सागराः । सूर्यो दीपस्तथा सोमः सरितो ववहुर्जलम् ।। २२.

तेथे पृथ्वीच वेदी होती, सात समुद्र कलश होते, सूर्य दिवा होता, चंद्र उपस्थित होता आणि नद्यांनी विधीसाठी पाणी आणलं.