वराह पुराणातील या दिव्य अध्यायात, भगवंताने एका तपस्विनीच्या कठोर तपस्येने प्रसन्न होऊन तिला एक दुर्लभ वर दिला. त्या देवीने अत्यंत नम्रतेने प्रार्थना केली, “हे देवाधिदेव, जर आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल, तर मला शुद्ध करा.” त्यावर भगवंत म्हणाले, “हे पुण्यवती देवी, तुझ्या नावाने हे तीर्थक्षेत्र जगप्रसिद्ध होईल. इथे माझे दर्शन घेतल्यावर जीव शुद्ध होतो—यात संशय नाही.” पुढे, या पावन स्थळी येणारे पापी लवकरच आपल्या कर्मांचे फळ भोगतील, हेही भगवंतांनी सांगितले. कालांतराने ती देवी स्वतःच एक तीर्थक्षेत्र झाली आणि याच्याशी संबंधीत असलेले हे ‘रुरुक्षेत्र’ उत्पत्तीचे सर्वोच्च रहस्य आहे, असे स्पष्ट केले. या अध्यायाचा समारोप ‘रुरुक्षेत्र आणि ऋषिकेश यांची महिमा’ या नावाने झाला. यानंतर, गोमातेच्या गमनाचा अद्भुत इतिहास ऐकायला मिळतो, जो रुरुक्षेत्रातून उद्भवलेला आहे. याच्याशी संबंधित आणखी एक परम रहस्य आहे—एक अतिशय पवित्र क्षेत्र. श्रीवराह सांगतात, हिमालयाच्या बर्फाच्छादित शिखरांवर आणि दगडांच्या कड्यांमध्ये हे गुप्त क्षेत्र आहे, ज्याला ‘गो-गमन’ असे म्हणतात, जिथे गायींना नेले गेले होते. या पवित्र स्थळी सत्तर कल्पेपर्यंत और्व नावाचा प्रजापती तपश्चर्या करत होता. तो लाभ-हानिविषयी उदासीन होता आणि कोणताही वर मागत नव्हता. खूप काळानंतर एक ब्रह्मयती तिथे आला आणि भगवंतही त्या स्थळी आले. और्व ऋषीने समत्वाने तप केला. अखेरीस, और्व निघून गेल्याचे कळताच, सर्व तपस्वी तिथून निघून गेले. नंतर ते क्षेत्र फळे, फुले आणि समृद्धीने फुलून गेले. परंतु, महा-रुद्राच्या तेजामुळे ते क्षेत्र राख झाले. भगवंत लगेचच हिमालयात पोहोचले आणि और्व ऋषीही आपल्या आश्रमात परतले. परंतु, आश्रम राख झालेला, फुलांनी, फळांनी आणि जलाने भरलेला तो रम्य परिसर जळालेला पाहून और्व अत्यंत क्रोधित झाला. त्याच्या डोळ्यांतून ज्वाला निघाल्या आणि त्याने क्रोधाने कठोर शब्द उच्चारले. या वेदनेने तो त्रस्त होऊन सर्व लोकांमध्ये भटकू लागला. जगभर भीती पसरली आणि कोणीही त्याला थांबवू शकले नाही. या महाज्वाळेने संपूर्ण जग जळू लागले, आणि तरीही त्याच्या मनात कोणतीही इच्छा नव्हती. या संतापाने भगवंतांनी त्या आश्रमाकडे पाहिले. क्रोध व वेदनेने संतप्त होऊन, विरूपाक्ष कधीच शांतता अनुभवू शकला नाही; तो भटकत राहिला. या जळजळीतून त्रस्त होऊन, तो हलू शकत नव्हता. मग सर्वांनी ठरवले, “चला, जिथे आनंद मिळेल तिथे जाऊया. रुद्राकडे जाऊन त्यांना विनंती करूया की हा शाप मागे घ्या.” और्व म्हणाले, “मी कधीही असत्य बोललो नाही. रुद्रांचा शाप ठराविक मार्गानेच निवळू शकतो, अन्यथा नाही.” त्या जागी सत्त्याहत्तर सौरभेय नावाचे बलवान गायी होत्या. म्हणूनच या क्षेत्राला ‘गो-गमन’ किंवा ‘गायींचे गमन’ असे म्हणतात, आणि ते एक अत्यंत पवित्र तीर्थ आहे. अशा प्रकारे, या अध्यायात रुरुक्षेत्र आणि गो-गमन या तीर्थांचे दिव्य रहस्य व महिमा प्रकट होतो.