श्री वराहपुराणातील या अध्यायांत, भगवान विष्णू आणि पृथ्वीदेवी यांच्यातील संवाद अत्यंत अर्थपूर्ण आणि मार्गदर्शक आहे. एकदा भगवान विष्णू पृथ्वीला सांगतात, “हे पृथ्वीदेवी, राजाच्या अन्नाचे सेवन हे दोषपूर्ण मानले जाते, म्हणून मी आता जे सांगणार आहे ते तू लक्ष देऊन ऐक. भक्तिभावाने भगवद्भक्तांनी मला विधिपूर्वक अर्पण केलेले अन्न, ते उरलेले अन्न शुद्ध असते.” विष्णूंचे हे वचन ऐकून, व्रतस्थ पृथ्वीदेवी म्हणाली, “हे जनार्दन, हे अन्न शुद्ध कसे होते, ते मला सांगा.” त्यावर श्री वराह म्हणाले, “राजाच्या अन्नाचे सेवन करणाऱ्यांना शुद्धी कशी मिळते? जो भक्त माझ्या पूजेच्या हेतूने सर्वोच्च सिद्धीची इच्छा करतो, त्याने एक चांद्रायण व संपूर्ण तप्तकृच्छ्र व्रत केल्यास त्याला दोष राहत नाही, हे माझे वचन आहे.” या प्रमाणे ‘राजाच्या अन्न सेवनाच्या प्रायश्चित्त’ या अध्यायाचा समारोप होतो. यानंतर, दात घासण्याचे व्रत न पाळण्याच्या प्रायश्चित्ताबद्दल भगवान विष्णू सांगतात, “जो कोणी दात घासल्याशिवाय माझ्या समीप येतो…” हे नारायणाचे वचन ऐकून, धर्मनिष्ठ पृथ्वीदेवी विचारते, “फक्त एका अपराधाने सर्व पुण्य कसे नष्ट होते?” श्री वराह उत्तर देतात, “एक अपराध पूर्वसंचित पुण्य नष्ट करतो. मनुष्य जर दात घासल्याशिवाय अन्न खात असेल, तर पाप, कफ आणि पित्त यामुळे त्याचे सर्व पुण्य बीज नष्ट होते.” पृथ्वी म्हणते, “माझा धर्म नष्ट होऊ नये यासाठी कोणते प्रायश्चित्त आहे?” श्री वराह सांगतात, “मानव शुद्ध कसा होतो ते सांगतो— दोन किंवा पाच दिवस जमिनीवर झोपल्यास दोष नष्ट होतो. यात कोणताही दोष नाही, यात शंका नाही.” या प्रमाणे ‘दंतकाष्ठ सेवनाच्या प्रायश्चित्त’ या अध्यायाचा समारोप होतो. पुढे, मृतदेहाला स्पर्श केल्यावर प्रायश्चित्ताचे वर्णन येते. भगवान विष्णू सांगतात, “संभोगानंतर स्नान न करता कोणी मृतदेहाला स्पर्श केला, तर…” नारायणाचे हे वचन ऐकून पृथ्वीने वर्षभर कठोर व्रत केले. ती विचारते, “मनुष्य अशा प्रकारे वीर्यपानास प्रवृत्त कसा होतो? हे माझे मोठे दुःख आहे, कृपया मला सांगा.” श्री विष्णू म्हणतात, “हे सुंदर देवी, हे गूढ व श्रेष्ठ ज्ञान ऐक. हा अपराध ओळखण्याचे हे लक्षण आहे. जो हा अपराध करतो, त्याला त्याचे फळ मिळते. या अपराधामुळे शुद्धी होत नाही. माझ्या कृतींना समर्पित असलेल्या गृहस्थांनी, एक दिवस फक्त वायूवर उपवास केल्यास पापमुक्त होतात. अपराध समजून घेतल्यास पाप लागत नाही. प्रायश्चित्त केल्याने पृथ्वीला सुख मिळते.” पुढे, “जो कोणी माझ्या शास्त्राशिवाय स्मशानात प्रवेश करतो, तो तिथे गिधाड किंवा श्वापद बनून मृतदेह खातो.” पृथ्वी म्हणते, “हे प्रभो, तुमच्या शरण आलेल्यांना पाप कुठे राहते? मला असे प्रायश्चित्त सांगा, ज्यामुळे पापमुक्ती मिळेल.” श्री विष्णू सांगतात, “मी आता हे उत्तम, पाप नष्ट करणारे उपाय सांगतो— पंचगव्य पिल्याने पापमुक्ती होते. प्रत्येक भगवद्भक्ताने हे टाळावे.” या प्रमाणे, या अध्यायांतून भगवान विष्णू पृथ्वीला विविध अपराधांचे स्वरूप, त्यांचे परिणाम आणि त्यावर योग्य प्रायश्चित्त याविषयी मार्गदर्शन करतात. हे संवाद भक्तांना धर्म, शुद्धी आणि प्रायश्चित्त यांचा गूढ अर्थ समजावतात.