माझ्या प्रिय द्विजांनो, आता मी तुम्हाला सिद्ध पुरुषांनी वर्णन केलेल्या त्या विश्व-पद्माच्या विस्ताराचे सविस्तर आणि क्रमशः वर्णन सांगतो. त्या विश्व-पद्मामध्ये चार महान विभाग स्थापन केलेले आहेत आणि त्यांच्या मध्यभागी मेरू नावाचा प्रचंड पर्वत उभा आहे. या मेरू पर्वताच्या बाजू वेगवेगळ्या रंगांच्या आहेत—पूर्वेला तो शुभ्र, दक्षिणेला पिवळा, पश्चिमेला मधमाशीच्या रंगाचा, आणि उत्तरेकडे तो लाल रंगाचा आहे. मेरू हा तेजस्वी आणि शुभ्र असून, राजवंशांमध्ये प्रतिष्ठित आहे. तो उदयोन्मुख सूर्याप्रमाणे आणि धूररहित अग्निप्रमाणे चमकतो. त्याची उंची चौर्यासी हजार योजन आहे. हा पर्वत पृष्ठभागाखाली सोळा योजन खोल जातो आणि तितक्याच रुंदीचा आहे; त्याच्या शिखरावर, जे ताटासारखे सपाट आहे, तो बत्तीस योजन विस्तारतो. सर्व बाजूंनी त्याची रुंदी परिघाच्या तिप्पट आहे; हेच त्याचे गोलाकार मोजमाप मानले जाते. एकूण परिघ नव्वद हजार योजन आहे, आणि चौकोनी मोजणीने तो सर्वत्र छप्पन्न हजार योजन आहे. हा दिव्य आणि महान पर्वत स्वर्गीय औषधींनी परिपूर्ण आहे आणि सुंदर सुवर्ण पठारांनी वेढलेला आहे. येथे सर्व देव, गंधर्व, नाग, राक्षस आणि अप्सरांचा समूह या पर्वतराजावर आनंद घेतात. मेरूच्या सभोवताली जीवांचे पालन करणारी अनेक वसाहती आहेत, आणि त्याच्या विविध बाजूंना चार विभाग स्थापन आहेत—पूर्वेला भद्राश्व व भारत, पश्चिमेला केतुमाल, आणि उत्तरेला पुण्यवानांसाठी कुरु. त्या कमळाच्या मध्यभागी असलेल्या कर्णिकेचा परिघ पूर्णपणे गोलाकार असून, तो हजारो योजन विस्तारतो. त्यास नऊ आणि सहा अशा एकूण पंधरा केशर आहेत, त्यांची उंची चौर्यासी योजन आहे, आणि हे केशर मध्ये मध्ये स्पष्ट दिसतात. त्यांची लांबी एक लाख योजन असून, रुंदी ऐंशी योजन आहे; चार पाकळ्या असून, प्रत्येक पाकळी चौदा योजनांची आहे. आता मी तुम्हाला ज्या कर्णिकेचे वर्णन केले, ते लक्षपूर्वक ऐका: ती शेकडो रत्नजडित पाकळ्यांनी अलंकृत आहे, विविध रंग व तेजाने उजळलेली आहे. तिच्याकडे असंख्य पाकळ्यांचे समूह आहेत—सोन्यासारख्या आणि लालसर छटा, सुंदर, हजार विभाग, हजार अंतर्गत गुहा आणि हजार शंभर पाकळ्या—एक अद्वितीय, गोलाकार पर्वत. त्याच्या दऱ्या मौल्यवान रत्नांनी सजलेल्या आहेत, त्याच्या मचाणांवर रत्नांची सजावट आहे, वैशिष्ट्ये सुवर्ण आणि रत्नांनी अलंकृत आहेत, आणि प्रवेशद्वार रत्नमंडित कमानांनी शोभिवंत आहेत. येथेच ब्रह्मदेवांची रमणीय सभा आहे, ब्रह्मर्षी आणि ऋषींनी गजबजलेली, ‘मनव्रती’ म्हणून सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध. याच ठिकाणी भगवान ईशान यांचे तेज नेहमी प्रकट असते, जे हजार सूर्यांच्या तेजाने झळाळते आणि एका महान दिव्य प्रासादात वास करते. येथे सर्व देवगण स्वतः चतुर्मुख ब्रह्मदेवाजवळ येतात आणि त्यांची विधिपूर्वक पूजा, अर्घ्य, वंदना करतात. याच ठिकाणी, दैवी गणनेनुसार, महान आत्म्यांनी ब्रह्मचर्याचे पालन केले, ज्यांचे मन शुद्ध होते आणि जे धर्ममार्गावर चालले. त्यांनी योग्य पूजा केली, पितर व देव यांची सेवा केली, कर्तव्यनिष्ठ गृहस्थ म्हणून नम्रतेने आणि पाहुण्यांचे स्वागत करत जीवन जगले. हे गृहस्थ शुद्ध कर्मात गुंतलेले, अनासक्त, ध्येयवंत, आणि संयम, शिस्त, दान याने सर्व पापे जाळून टाकणारे होते. त्यांचे निवासस्थान हे ब्रह्मदेवांचे शुद्ध, निष्कलंक लोक आहे—सर्व लोकांपेक्षा श्रेष्ठ, चौदा हजार योजन विस्तारलेले. त्याहूनही वर, एक सुंदर, गडद व तेजस्वी पर्वत आहे, जो तरुण सूर्याप्रमाणे झळाळतो, आणि रत्नांच्या शिरांनी अलंकृत दुसरा एक दिव्य पर्वत आहे. या पर्वतावर, रत्नजडित प्रवेशद्वारांनी सजलेल्या, सर्व बाजूंनी मेरूला वेढणाऱ्या सुंदर वसाहती आहेत. येथेच चक्रपाट नावाचा सर्वोच्च पर्वत आहे, जो तीस हजार योजन परिघाचा आहे, आणि जरुधी नावाचा पर्वतराजही आहे—हे उत्तरेतील पर्वत म्हणून ओळखले जातात. आता या उत्तरेकडील मुख्य पर्वतांमध्ये असलेल्या पठार, अंतर्गत दऱ्या आणि सरोवरे यांचे वर्णन ऐका. चक्रपाट पर्वतापासून एक नदी उगम पावते, ती दहा योजन रुंद आहे, आणि पृथ्वीवर स्थिर राहून वरच्या दिशेने वाहते. ही नदी अमरावती नगरीतून वाहते, आणि चंद्रासारखी चमकते; तिच्या आच्छादनाने सूर्य, चंद्र आणि तारकांचा समूहही लपतो. तेथे जे श्रेष्ठ द्विज सकाळी-संध्याकाळी, दिवस-रात्र संधिकाळी सेवा करतात, ते सर्व द्विज आणि आठ सर्वोच्च पर्वतांना प्रिय असतात. हे तेजस्वी, फिरणारे प्रकाशरूप रुद्र आणि इंद्र यांना अत्यंत शुभ मानले जाते. रुद्र म्हणाले—या मेरूच्या पूर्वेकडील प्रदेशात, जेथे अत्युच्च तेज आहे, पर्वतरिंगने वेढलेले आहे, विविध खनिजांनी उजळलेले आहे—त्याच ठिकाणी सर्व अमरांचे नगर आहे. हे पर्वतरिंगात उगवलेले आहे, देव, दानव, राक्षस यांच्या गर्विष्ठ बळाने अभेद्य आहे; त्या नगराच्या भिंती व भव्य प्रवेशद्वार जांबूनद सुवर्णाचे बनलेले आहेत. त्याच्या ईशान्य दिशेला, जेथे अत्युत्कृष्ट तेज आहे, तेजस्वी लोकांनी भरलेले, शेकडो विमानांनी गजबजलेले आहे. येथे मोठमोठी जलाशये आहेत, नेहमी आनंददायक व शुभ, फुलांच्या राशी व पताका-ध्वजांनी अलंकृत आहे. देव, यक्ष, अप्सरा आणि ऋषि यांनी सुंदर केलेली, रम्य आणि संपन्न अशी पुरंदराची नगरी अमरावती म्हणून ओळखली जाते. या अमरावतीच्या मध्यभागी हिरा आणि वैडूर्य यांच्या मचाणावर, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली, ‘सुधर्मा’ नावाची सभा आहे. अशा प्रकारे, या विश्वपद्माच्या मध्यभागी तेजस्वी मेरू पर्वत, त्याचे दिव्य सौंदर्य, त्याभोवती असलेल्या प्रदेश, वसाहती, देवांचे निवासस्थान, आणि अमरावती नगरीचे अद्भुत वैभव यांचे वर्णन सिद्ध पुरुषांनी सांगितले आहे.