जंबूद्वीप हा अत्यंत विशाल, तेजस्वी आणि सर्व बाजूंनी पूर्णपणे गोलाकार असा आहे. त्याच्या आजूबाजूला नऊ प्रदेश आहेत आणि तो सर्व प्राण्यांचा मूळ स्रोत मानला जातो. या जंबूद्वीपाला सर्व बाजूंनी क्षारसमुद्र वेढून आहे, आणि या समुद्राचा विस्तार जंबूद्वीपाइतकाच आहे. या द्वीपातून सहा लांब पर्वतरांगा पूर्वेकडे पसरलेल्या आहेत, ज्यांना वर्षपर्वत म्हणतात. या पर्वतरांगांच्या दोन्ही बाजूंनी, म्हणजे पूर्व व पश्चिम दिशांना, समुद्र खोलवर घुसलेला आहे. या पर्वतरांगांमध्ये हिमवत पर्वत मुख्यतः बर्फाच्छादित आहे, हेमकूट पर्वत सुवर्णमय आहे, आणि निशध पर्वत सर्वत्र अत्यंत रम्य व सुंदर आहे. या प्रदेशाच्या मध्यभागी मेरू पर्वत आहे, जो चार रंगांचा, सुवर्णमय आणि क्रिस्टलसारखा चमकणारा आहे. मेरू पर्वत आकाराने गोल असून, त्याचे शिखर चौकोनी आणि उंच आहे. या पर्वताच्या बाजू विविध रंगांच्या आहेत आणि त्यात प्रजापतीचे गुण आहेत. हा पर्वत ब्रह्मदेवाच्या नाभीमंडलातून उत्पन्न झाला आहे. मेरू पर्वताच्या पूर्व बाजूस तो पांढऱ्या रंगाचा आहे, ज्याचा संबंध ब्राह्मणत्वाशी आहे; दक्षिण बाजूस तो पिवळसर असून, वैश्यवर्गाचे प्रतीक मानला जातो. पश्चिमेकडे तो मधमाशांच्या पंखासारखा गडद आहे, ज्यामुळे तो शूद्रवर्ग दर्शवितो. उत्तरेकडे तो लालसर रंगाचा असून, तो क्षत्रियवर्गाचे प्रतीक आहे. अशा प्रकारे मेरू पर्वताचे चारही बाजू रंगांनी आणि वर्णधर्माने दर्शविल्या आहेत. हा पर्वत नैसर्गिकरित्या गोलाकार आहे, त्याचे रंग आणि आकारही तसेच आहेत. तो निळा, वैडूर्यमणीसारखा, पांढरा, तेजस्वी, सुवर्णमय, मोराच्या पिसासारखा रंग आणि सुवर्णशिखरे असलेला आहे. या पर्वतराजांची सेवा सिद्ध आणि चारण लोक करतात. या पर्वतरांगांमधील अंतर नऊ हजार योजने इतके आहे. या सर्व पर्वतरांगांच्या मध्यभागी इलावृत नावाचा प्रदेश आहे, जो मेरू पर्वताभोवती पसरलेला आहे आणि प्रत्येक दिशेला नऊ हजार योजने विस्तारलेला आहे. या इलावृत प्रदेशाच्या मध्यभागी मेरू पर्वत उभा आहे, तो धुररहित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे. मेरू पर्वताचा अर्धा भाग दक्षिणेला, तर अर्धा भाग उत्तरेला आहे. येथे सहा वर्षप्रदेश आहेत, हेच वर्षपर्वत होत. प्रत्येक प्रदेशाच्या शिखराची उंची एक योजने इतकी आहे. प्रत्येक प्रदेश दोन हजार योजने उंच उठलेला आहे, हाच जंबूद्वीपाचा विस्तार मानला जातो. पर्वतरांगांची लांबी दोन लाख योजने आहे. नील आणि निशध पर्वत यापेक्षा कमी लांबीचे आहेत; श्वेत, हेमकूट, हिमवत आणि इतर शिखर असलेले पर्वत यामध्ये येतात. निशध पर्वताचा विस्तार जंबूद्वीपाएवढा आहे, हेमकूट यापेक्षा बारा भागांनी कमी आहे, आणि हिमवत पर्वत हेमकूटपेक्षा वीस भागांनी कमी आहे. हेमकूट पर्वताची लांबी अठ्ठ्याऐंशी हजार योजने आहे, तर हिमवत पर्वताची लांबी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे ऐंशी हजार योजने आहे. द्वीपाचा आकार गोल असल्यामुळे, प्रदेश आणि पर्वतरांगांच्या विस्तारात वाढ-घट होते, हेच उत्तरेकडील पर्वतांनाही लागू आहे. या पर्वतरांगांमध्ये वस्ती असलेले प्रदेश आहेत, आणि हे प्रदेश त्या उंच, कठीण पर्वतरांगांनी वेढलेले आहेत. हे प्रदेश नद्यांनी विभागलेले आहेत आणि एकमेकांना सहज उपलब्ध नाहीत. या सर्व प्रदेशांमध्ये विविध प्रकारचे प्राणी आणि अनेक जाती-प्रकारचे जीव वास करतात. हिमवत प्रदेशात भरतवंशाची वस्ती आहे. हेमकूट पर्वताच्या पलीकडे किम्पुरुष नावाचा प्रदेश आहे. निशध पर्वताच्या पलीकडे हरिवर्ष नावाचा प्रदेश आहे, आणि हरिवर्षाच्या पलीकडे मेरूच्या बाजूला इलावृत प्रदेश आहे. इलावृतच्या पलीकडे नील नावाचा प्रसिद्ध प्रदेश आहे, त्यानंतर राम्यक नावाचा प्रसिद्ध प्रदेश येतो; राम्यकच्या पलीकडे श्वेत, ज्याला हिरण्मय असेही म्हणतात, आणि हिरण्मयाच्या पलीकडे शृंगवान आहे, जो कुरु म्हणून ओळखला जातो. या कमानासारख्या भूमीवर दोन प्रदेश आहेत, त्यांना दक्षिण आणि उत्तर असे म्हणतात. आणि खरोखरच, चार द्वीपे आहेत, त्यात इलावृत मध्यभागी आहे, आणि हे चारही चौरसाकार आहेत. निशधच्या दक्षिणेला यज्ञवेदिकेचा दक्षिण भाग मानला जातो; शृंगवानच्या पलीकडे तो उत्तर भाग मानला जातो. या वेदिकेच्या दक्षिण भागात तीन प्रदेश आहेत, तसेच उत्तरेकडेही तीन प्रदेश आहेत. या दोघांच्या मध्ये इलावृत प्रदेश आहे, जिथे मेरू पर्वत स्थित आहे. नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निशधच्या उत्तरेला मल्यवत नावाचा महान पर्वत आहे, जो उत्तरेकडे पसरलेला आहे. या पर्वताची रुंदी आणि उंची प्रत्येकी दोन हजार योजने आहे, आणि त्याची लांबी चौतीस हजार योजने आहे. या मल्यवत पर्वताच्या पश्चिमेला गंधमादन नावाचा पर्वत आहे, जो लांबी, उंची आणि रुंदीमध्ये मल्यवत पर्वतासारखाच आहे. या दोन पर्वतांच्या मध्ये मेरू हा सुवर्णमय, गोलाकार, चार रंगांचा, चौकोनी आणि उंच पर्वत आहे. सर्व तत्त्वे, अदृश्य स्वरूपात, म्हणजेच पाणी वगैरे, उत्पन्न झाली. त्या अदृश्यातून पृथ्वीचे कमळ प्रकट झाले, आणि मेरू हे त्या कमळाचे बीज किंवा परिकर्प आहे. चार पाकळ्यांचे, पाच गुणांनी युक्त, प्रकट झालेले एक महान कमळ उत्पन्न झाले. त्यातून सृष्टीच्या विविध नद्या आणि प्रवाह सर्वत्र पसरले. असंख्या कल्पांमध्ये अनेक जीव, पुण्यकर्म करणारे, संयमी आणि महान आत्म्यांनी, सर्वोच्च पुरुषाला प्राप्त केले आहे. तो महान योगी, महान देव, जनार्दन, ज्याचे ध्यान संपूर्ण जग करते, जो सर्वत्र व्यापून आहे, अनंत, सर्वव्यापी, देहधारी आणि अविनाशी आहे. त्याचा देह हा स्थूल, मांस, मेद किंवा हाडांचा नाही; आपल्या योगशक्तीने आणि प्रभुत्वाने, तो महान पुरुष शुद्ध सत्त्वमय रूप धारण करतो. त्याच्याच हेतूसाठी, या जगात शाश्वत कमळ उत्पन्न झाले; कल्पाच्या शेष भागाच्या प्रारंभाला, काळाचा असा प्रवाह असतो. त्या कमळावर देवांचा देव, चार मुखांचा ब्रह्मदेव, प्रजापतींचा स्वामी, ईशान, जगाचा अधिपती प्रकट झाला. त्या कमळाच्या बीजाचा आणि सर्व सृष्टीच्या उत्पत्तीचा तपशीलवार वर्णन केला आहे, जसा खरोखर घडला. त्या पाण्याचे रूप विष्णूचे देह झाले, जे रत्नांनी अलंकृत होते; आणि त्यातूनच कमळासारखी, वनांनी वेढलेली पृथ्वी उत्पन्न झाली.