या पवित्र व विस्तृत पुराणकथेत, ऋषी सांगतात की, या भारतभूमीचा उपभोग तिच्या वंशजांनी घेतला आहे. युगांच्या क्रमाने—कृत, त्रेता आणि इतर युगे—अशा एकूण एकाहत्तर युगचक्रांची माळ येथे घडते. या जगाच्या संदर्भात, या शुभ मन्वंतराची आणि स्वयंभुव मन्वंतराची माहिती दिली गेली आहे. आता, मनुंच्या द्वीपांची, विशेषतः जंबूद्वीपाची, कथा ऐका. रुद्र म्हणतात, "आता मी तुम्हाला जंबूद्वीपाचे सत्य वर्णन करतो, तसेच समुद्र व द्वीपांची संख्या व विस्तार देखील सांगतो. या द्वीपात किती प्रदेश आहेत, कोणत्या नद्या येथे स्मरणात आहेत, पंचमहाभूतांचे माप, तसेच चंद्रसूर्यांचे स्वतंत्र मार्ग यांचेही वर्णन करतो. सात द्वीपांतील हजारो विभागांमुळे जग विस्तारले आहे, परंतु त्यांची सर्व तपशीलवार मांडणी येथे शक्य नाही. मी सातही द्वीपांचे वर्णन करतो, तसेच चंद्र, सूर्य आणि ग्रहांचेही, ज्यांचे माप लोकांनी तर्काने ठरवले आहे. परंतु जे अगम्य आहे, ते तर्काने जाणता येत नाही; जे निसर्गाच्या पलीकडे आहे, ते अगम्य समजावे. आता मी जंबूद्वीपाचे नऊ प्रदेश, त्यांचा विस्तार व गोलाकार रूप, योजनेनुसार सांगतो—हे नीट ऐका. जंबूद्वीपाचा परिघ एक लाख योजनेचा आहे, विविध लोकांनी भरलेला, आणि शुभ अशा अनेक योजनेने चिन्हांकित आहे. येथे सिद्ध, चारण, पर्वत, विविध खनिजसंपदा, आणि पर्वतांमधून उगम पावणाऱ्या नद्यांनी द्वीप सर्व बाजूंनी वेढलेला आहे. हा जंबूद्वीप विशाल, तेजस्वी, पूर्णपणे गोलाकार, नऊ प्रदेशांनी वेढलेला, सर्व प्राण्यांचा मूळ आहे. त्याच्या चारही बाजूंनी क्षारसागर आहे, जो जंबूद्वीपाएवढ्याच विस्ताराचा आहे. जंबूद्वीपातून सहा लांब पर्वतरांगा पूर्वेकडे पसरतात, ज्यांना वर्षपर्वत म्हणतात; त्यांच्या दोन्ही बाजूंना, पूर्व आणि पश्चिम समुद्र खोलवर प्रवेश करतात. हिमवत पर्वत प्रामुख्याने हिमाच्छादित आहे; हेमकूट पर्वत सुवर्णमय आहे; आणि निशध पर्वत सर्वत्र रमणीय आहे. मेरू पर्वत चार रंगांचा आहे—तो सुवर्णाचा व स्फटिकाचा बनलेला आहे, गोलाकार व उंच आहे, काही ठिकाणी चौरसही आहे. त्याच्या बाजू विविध रंगांच्या आहेत, आणि तो प्रजापतीच्या गुणांनी संपन्न आहे; तो ब्रह्मदेवाच्या नाभिमंडलातून प्रकट झाला आहे. मेरूच्या पूर्वेस तो पांढऱ्या रंगाचा आहे, जो ब्राह्मणत्वाशी संबंधित आहे; दक्षिणेस तो पिवळा आहे, जो वैश्यत्व दर्शवतो; पश्चिमेस तो मधमाशीच्या पंखासारखा रंगाचा आहे, ज्यामुळे तो शूद्रत्व दर्शवतो; उत्तरेस तो लाल आहे, जो क्षत्रियत्व दर्शवतो—अशा रीतीने मेरूचे रंग सांगितले आहेत. हा मेरू पर्वत नैसर्गिकरित्या गोल आहे, रंग व आकारानेही तसाच; तो निळा, वैडूर्याचा, पांढरा, तेजस्वी, सुवर्ण, मोरपिसासारखा रंगाचा, आणि सुवर्णशिखरांनी युक्त आहे. हे पर्वतराज सिद्ध आणि चारण यांच्याकडून सेविले जातात; त्यांच्या दरम्यानचे अंतर नऊ हजार योजनेचे आहे. मध्यभागी इलावृत्त प्रदेश आहे, जो महान मेरूपासून उत्पन्न झाला आहे; तो प्रत्येक दिशेला नऊ हजार योजनेचा विस्ताराचा आहे. त्याच्या मध्यभागी मेरू पर्वत धूरविरहित अग्नीप्रमाणे उभा आहे; मेरूचा अर्धा भाग दक्षिणेस, आणि अर्धा उत्तरेस आहे. येथे सहा प्रदेश वर्षपर्वत आहेत; प्रत्येक प्रदेशाचे शिखर एका योजनेचे आहे. प्रत्येक प्रदेश दोन हजार योजनेने उंच आहे; हेच जंबूद्वीपाची लांबी सांगितली आहे. पर्वतांची लांबी दोन लाख योजनेची आहे; नील व निशध हे दोन्ही यापेक्षा लहान आहेत; श्वेत, हेमकूट, हिमवत आणि शिखरांनी युक्त पर्वते यात आहेत. निशध पर्वत जंबूद्वीपाएवढाच मोठा आहे; हेमकूट हा त्यापेक्षा बारा भागांनी कमी आहे, आणि हिमवत हेमकूटपेक्षा वीस भागांनी कमी आहे. हेमकूट पर्वताची लांबी अठ्ठ्याऐंशी हजार योजनेची आहे; हिमवत पर्वताची लांबी पूर्व-पश्चिम साठ हजार योजनेची आहे. द्वीपाच्या गोलाकार स्वरूपामुळे, प्रदेश व पर्वतांची वाढ-घट सांगितली आहे, आणि उत्तरेकडील पर्वतांसाठीही हेच लागू आहे. या पर्वतांमध्ये वसलेली भूमी म्हणजे हे प्रदेश; हे पर्वत उंच व कठीण आहेत. हे प्रदेश, नद्यांनी विभागलेले व एकमेकांपासून अप्राप्य, विविध प्रजातींनी आणि प्राण्यांनी वसलेले आहेत. यातील हिमवत प्रदेश म्हणजेच भारतवंशाचा देश आहे; हेमकूट पर्वताच्या पलीकडे किम्पुरुष नावाचा देश आहे. हेमकूटच्या पलीकडे निशध आहे, ज्याला हरिवर्ष म्हणतात; हरिवर्षाच्या पलीकडे मेरूच्या बाजूने इलावृत्त प्रदेश आहे. इलावृत्तच्या पलीकडे नील नावाचा प्रसिद्ध प्रदेश आहे, त्यानंतर रम्यक प्रदेश, रम्यकच्या पलीकडे श्वेत प्रदेश आहे, ज्याला हिरण्मय असेही म्हणतात, आणि हिरण्मयाच्या पलीकडे शृंगवान पर्वत आहे, जो कुरू प्रदेश म्हणून ओळखला जातो. या धनुष्याकृती भूमीवर दोन प्रदेश आहेत—दक्षिण आणि उत्तर असे; आणि चार द्वीप आहेत, इलावृत्त मध्यभागी असून, सर्व चारही चौरस आहेत. निशधच्या दक्षिणेस यज्ञवेद्याचा दक्षिण भाग मानला जातो; आणि शृंगवानच्या पलीकडे तो उत्तर भाग मानला जातो. यज्ञवेद्याच्या दक्षिण भागात तीन प्रदेश आहेत, आणि उत्तरेकडेही तीन; या दोन्हीच्या मध्ये इलावृत्त आहे, जिथे मेरू उभा आहे. नीलच्या दक्षिणेस आणि निशधच्या उत्तरेस, उत्तरेकडे पसरलेला, मोठा पर्वत आहे, ज्याला माल्यवत म्हणतात. माल्यवत पर्वताची रुंदी व उंची प्रत्येकी दोन हजार योजनेची आहे, आणि लांबी चौंतीस हजार योजनेची सांगितली आहे. त्याच्या पश्चिमेस गंधमादन पर्वत आहे, जो माल्यवतइतकाच लांबी, उंची आणि रुंदीने आहे. अशा प्रकारे, या जंबूद्वीपाचे, पर्वतांचे, प्रदेशांचे, आणि विविध भूभागांचे पवित्र आणि अद्भुत वर्णन ऋषींनी आपल्या श्रद्धाळू श्रोतांसमोर मांडले आहे.