सर्व देवांमध्ये "विश्" या मूळात "ष्णु" प्रत्यय लावल्यावर जो अर्थ येतो, तो म्हणजेच विष्णु—हा परमात्मा, सनातन, आणि सर्वश्रेष्ठ आहे. हा विष्णु दहा प्रकारांनी आणि एक प्रकारानेही स्तुत्य आहे, हे द्विजश्रेष्ठा; तो तेजस्वी आदित्य आहे, योगशक्ती आणि ऐश्वर्याने परिपूर्ण. तो परमेश्वर, प्रत्येक युगात, मानव रूप धारण करून, दैवी कार्ये सतत करतो. प्रत्येक युगात तो माझी स्तुती करतो—विश्वाची नीती प्रस्थापित करण्यासाठी आणि दैवी हेतू पूर्ण करण्यासाठी. प्रत्येक द्वापर युगात मी त्याला वर देणारा असतो, आणि कृतयुगात, श्वेतद्वीपात, मी नेहमी त्याची स्तुती करतो. सृष्टीच्या प्रारंभी मी चतुर्मुख ब्रह्माची स्तुती करतो आणि स्वतः काळ होतो. कृतयुगात, ब्रह्मा, देवता आणि दैत्य नेहमीच माझी स्तुती करतात; आणि स्वर्गसुखाची इच्छा असणारे देवता माझ्या लिंगरूपाची पूजा करतात. मुक्तीच्या इच्छेने, ज्ञानी जन आपल्या मनाने त्या सहस्त्रशीर्ष परमेश्वराची उपासना करतात; तो सर्वांचा आत्मा आहे, तोच नारायण आहे. जे श्रेष्ठ द्विज ब्रह्मयज्ञाने नेहमी पूजा करतात, ते ब्रह्माला संतुष्ट करतात; वेदच ब्रह्मा म्हणून घोषित केला आहे. नारायण, शिव, विष्णु, शंकर आणि पुरुषोत्तम—या नावांनी ते परम, सनातन ब्रह्म प्रसिद्ध आहे; ज्ञानी लोक त्याला ध्यानयोग म्हणतात. यज्ञातील पशुशांती आणि हवि अर्पण करण्याची क्रिया, हे सर्व "ॐ" म्हणून ओळखले जाते; त्यात मीच स्थित आहे. ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वर हे कर्मवेदासोबत एकरूप आहेत; आम्ही तिघेही मंत्र आहोत—यात शंका नाही. मीच विष्णु आहे, मीच वेद, ब्रह्मा आणि कर्मही, हे स्थिरचित्त असलेल्या; हे तिघे खरेतर एकच आहेत, ज्ञानी लोक त्यांना वेगळे मानू नयेत. जो कोणी त्यांना वेगळे मानतो, पक्षपाताने विचार करतो, तो पापी रौरव या भयंकर नरकात जातो. मीच ब्रह्मा, विष्णु आणि ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आहे; यात कोणतीही विभागणी नाही, हे द्विजश्रेष्ठा. रुद्र म्हणाले: हे द्विजश्रेष्ठा, आता मी तुला एक अद्भुत घटना सांगतो, जी पाण्यात निमग्न असताना घडली. पूर्वी, ब्रह्माने मला निर्माण करून सांगितले—"सृष्टी कर." पण योग्य ज्ञान नसल्याने मी पाण्यात बुडून गेलो. तेथे एक क्षणभर, मी एकाग्रचित्ताने, अंगुष्ठप्रमाणे लहान असलेल्या परमेश्वराचे ध्यान केले. तेव्हा त्या पाण्यातून दहा पुरुष आणि एक, प्रलयाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, प्रखर किरणांनी पाणी तापवत वर आले. मी त्यांना विचारले, "तुम्ही कोण? हे पाणी तापवत उजळून वर येता, कुठे जाणार आहात?" पण त्या उत्तम पुरुषांनी काहीच बोलले नाही; आणि तसेच, मौनाने ते निघून गेले. त्यांनंतर, एक अत्यंत तेजस्वी, मेघासारखा, कमळासारख्या डोळ्यांचा एक महान पुरुष प्रकट झाला. मी त्याला विचारले, "तुम्ही कोण? हे पुरुष कोण होते? तुमचा हेतू काय आहे?" त्या पुरुषाने सांगितले, "हे भवा, जे तेजस्वी पुरुष गेले, ते आदित्य आहेत; ब्रह्माने त्यांचे ध्यान केले आणि ते सृष्टीचे रक्षण करण्यासाठी निघाले आहेत. ब्रह्मा सृष्टी करतो, आणि या पुरुषांचे कार्य म्हणजे सृष्टीचे रक्षण." मी विचारले, "हे पुण्यात्मा, तुम्हाला हे कसे ठाऊक? याचे नाव काय आहे? मला सांगा." तेव्हा त्या पुरुषाने उत्तर दिले, "मी नारायण आहे, सनातन देव, जो पाण्यावर विश्रांती घेतो." "तुला दिव्यदृष्टी लाभो; मला काळजीपूर्वक पाहा." असे म्हणताच मी त्याच्याकडे पाहिले. त्या क्षणी मी त्याला अंगुष्ठाएवढ्या आकाराचा, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, नाभीमध्ये कमळ असलेला पाहिला. त्या कमळावर मी ब्रह्मा आणि स्वतःलाही पाहिले. हा महान आत्मा पाहून माझ्या मनात आनंद निर्माण झाला आणि मी त्याची स्तुती करावयास लागलो. त्यावेळी, त्या रूपाचा जन्म होताच, मी तपस्येने त्याच्या कृत्यांचे स्मरण करत, भक्तिभावाने या स्तोत्राने विश्वात्म्याची स्तुती केली. "अनंत, निर्मळ मनाचा, असंख्य रूपांचा, सहस्त्रभुज, सहस्त्रकिरणांनी तेजस्वी, विशाल देहाचा, पवित्र कर्म करणारा सृष्टीकर्ता—तुला नमस्कार. शंभू, सर्व दुःखांचा हरण करणारा, हजारो सूर्य व वायूपेक्षा तेजस्वी, चक्रधारी, सर्व ज्ञानाचा आश्रय, पापरहित, सर्व देवांनी नेहमी स्तुत्य—तुला नमस्कार. आदिम, अच्युत, शेषमुकुटधारी, सर्वत्र व्यापणारा, भूतांचा स्वामी, महेश, वायूंचा स्वामी, जगाचा अधिपती, भूमीचा स्वामी, विश्वाचा स्वामी—सदैव तुला नमस्कार. पाण्यांचा स्वामी, नारायण, विश्वाचा हितकारी, भूमीचा स्वामी, सर्वांचा स्वामी, सर्वदृष्टी असलेला; चंद्र, सूर्य, अच्युत, वीर, सर्वव्यापी, अगम्य रूपाचा, अमर, अविनाशी—तुला नमस्कार. नारायण, तुझे तेजस्वी चक्र अग्निज्वाळांना रोखते, तू रक्षक आहेस, तुझे मुख सर्वत्र आहे; देवांच्या संकटांचे हरण करणारा, अमर, अविनाशी—माझे रक्षण कर, अच्युत, मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे. सर्वव्यापी, तुझे असंख्य मुख मी पाहतो, मध्यभागी आद्य ब्रह्मा, जो विश्वांचा स्रोत आहे—तुला, प्रपितामह, नमस्कार. असंख्य सृष्टीच्या फेर्यांत, शोधकांना, ज्ञानाने शुद्ध झालेल्या मनाने, तू कधीतरी प्रकट होतोस—मग मी तुझ्या वर्णनाचा प्रयत्न का करतो? जो तुझ्या प्रकृतीपलीकडील स्वरूपाला जाणतो, तो सर्वज्ञ आहे; तुझ्या गुणांचे स्पष्ट भेद करता येत नाहीत, कारण तुझे विशाल रूप अत्यंत सूक्ष्मही आहे. तू वाणी, मन, इंद्रियांच्या पलीकडे; तू कर्मास बंधनात नाहीस, एकाच कृत्यात मर्यादित नाहीस; संसाराच्या बंधनातही नाहीस—मग, देवाधिदेवा, तुला कसे ओळखावे? तुझे प्रकट-अप्रकट, अद्वितीय रूप, शुद्ध मनाने, यज्ञाद्वारे संसारबंधन तोडणाऱ्यांना प्राप्त होते; तेव्हा तू चतुर्भुज रूपात प्रकट होतोस. ते तुझे अद्भुत परम रूप देवांनाही ज्ञात नाही; म्हणून ब्रह्मा आणि इतर तुझ्या प्राचीन अवताररूपाची पूजा करतात, जशी अवतारकथांमध्ये वर्णन केले आहे." अशा प्रकारे रुद्राने, परमेश्वराची, नारायणाची, भक्तिभावाने स्तुती केली.