त्या रम्य प्रदेशात विविध रंगीबेरंगी कमळांनी व शिरीषांनी आच्छादित असलेली सुंदर सरोवरे होती. त्या सरोवरांमध्ये अनेक प्रकारचे पक्षी विहरत होते, आणि कमळाच्या पानांवर बसलेल्या मधमाशांचा गूंजणारा आवाज अनेक सुरांनी गात असल्यासारखा भासत होता. त्या सरोवरांच्या काठावर कैलास शिखरासारखी भव्य घरे उभी होती, जी अनेक मौल्यवान कमळांनी सजलेली होती. या घरांमध्ये पुण्यवान आणि धन्य लोक वास करत होते, आणि त्या ठिकाणी द्विज ऋषी आणि देवताही आदराने वावरत होते. त्या काठावरच्या घरांच्या खांबांवर सोन्याचे आणि रत्नांचे अलंकार होते, जमिनीवरही रत्नांची मखमली झळाळी होती आणि सर्वत्र पारिजातक फुलांचा सडा पडलेला होता. यक्ष आणि किन्नरांसारख्या दिव्य प्रजाती तिथे नेहमी वावरत असत. त्या सरोवरांमध्ये मधमाशांच्या ओझ्याने वाकलेल्या कमळांचे मंद डोलणं सुरूच असे. जलाशयात द्विजजन मधुर स्वरांनी वेदातील अद्भुत मंत्रांचा जप करत होते. त्यांच्या शरीरावर शुभ्र कमळांच्या माळा होत्या, त्यांच्या वरच्या वस्त्रात सौम्यता होती, आणि प्रचंड पक्ष्यांचे थवे सर्वत्र भरलेले होते. अशा असंख्य सरोवरांच्या काठावर द्विजजन प्राचीन यज्ञकर्माचे पठण करत होते. मी त्या रम्य सरोवरांमध्ये फिरत असताना मला अनेक दिव्य अप्सरांचे आणि विद्याधरांच्या कन्यांचे समूह स्नानासाठी आलेले दिसले. पुन्हा एकदा, राजन, मी फिरत असताना मला आणखी एक सुंदर, निर्मळ जलाचे सरोवर दिसले. त्याच्या काठावर, जशी मी पूर्वी पाहिली होती तशीच एक झोपडी दिसली. राजन, मी त्या झोपडीत प्रवेश केला आणि तिथे एक तपस्वी उभा असल्याचे पाहिले. मी त्याला नमस्कार केला. तो स्मितहास्य करत बोलला, त्याची महिमा अपरंपार होती. तो म्हणाला, “श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी तुला पूर्वी दिसलो असूनही ओळखत नाहीस का? तू या विश्वाकडे मोहाने का पाहतोस? हे विश्व, जे देवतांनाही दिसलेले नाही, मी तुझ्यासाठी आणि प्रेमापोटी तुला दाखवले आहे, श्रेष्ठ द्विजा. हे महान ऋषी, माझ्या या जगातील संपत्ती पाहा—दही आणि दूधाने वाहणाऱ्या नद्या, तुपाने भरलेली सरोवरे, सोन्या-रत्नांचे खांब असलेली घरे, पद्मरागासारख्या तेजस्वी रत्नांनी सजलेली भूमी, पारिजातक फुलांची समृद्धी, यक्ष-किन्नरांचा वावर!” त्याच्या या वचनांनी, राजन, माझ्या मनात विलक्षण आश्चर्य निर्माण झाले आणि मी त्याला अधिक विचारले, “महोदय, तुमचे हे जग सर्व जगांमध्ये श्रेष्ठ आहे; मी ब्रह्मा, इंद्र आणि इतरांचीही लोकं पाहिली आहेत. पण हे जग मला अगदी नवीन, अद्भुत, वैभवसंपन्न, तेजस्वी आणि रत्नमहालांनी परिपूर्ण वाटते. पवित्र सरोवरे, निर्मळ जलाशय, आणि विशेषतः कमळांनी युक्त हे जग मी पाहिले आहे, हे ऋषिवर, आणि ते खरोखरच आश्चर्यकारक आहे. असे जग कसे निर्माण झाले? तुम्ही येथे अशा प्रकारे कसे स्थिर झाला आहात? हे सर्व कशामुळे घडले? आणि तुम्ही कोण आहात, श्रेष्ठ ऋषिवर?” “माझ्या या जगात, इलावृत प्रदेशातील त्या सरोवराच्या काठावर मी तुम्हाला कसे पाहिले? ती झोपडी, ते सरोवर, हे सुवर्णमहलांनी भरलेले जग—तुमचे या ठिकाणी स्थान काय आहे?” असे मी विचारले असता, तो तेजस्वी ऋषी मला सत्य सांगू लागला. तो म्हणाला, “मी नारायण आहे—जलस्वरूपातील सनातन देव, ज्याने हे संपूर्ण विश्व, तिन्ही लोक, जड आणि चेतन, व्यापले आहे. तू ज्याला सर्वोच्च परमेश्ठी रूपात पाहिले आहेस, तो मीच आहे—वरुण या नावाने ओळखला जातो, पण खरेतर मीच सर्वोच्च नारायण आहे. पूर्वी सात जन्म तू माझी भक्ती केलीस, म्हणूनच तीनही लोकांचा संहार झाला तरी मी तुला निवडले आहे.” हे ऐकताच, माझ्या डोळ्यांवर झोप येऊन मी पृथ्वीवर पडलो, पण त्या क्षणीच पुन्हा उठलो. राजन, मी पाहिले की तो ऋषी आणि ती नगरी तिथेच आहेत, आणि मग मी स्वतःला मेरू पर्वताच्या शिखरावर पाहिले. मी सात समुद्र, प्रमुख पर्वतरांगा आणि सात द्वीपांनी युक्त पृथ्वी पाहिली. आजही, हे पुण्यशील राजन, मी त्या परम जगाचे ध्यान करीत आहे. ‘कधी मी त्या लोकात पोहोचेन?’ या विचारात मी मग्न झालो. अशा प्रकारे, राजन, मी तुला परमेश्वराची आणि माझ्या शरीरात घडलेल्या अद्भुत गोष्टींची कथा सांगितली आहे. आणखी तुला काय ऐकायचे आहे? भद्राश्व म्हणाला, “महोदय, त्या जगाचे दर्शन न झाल्यावर तुम्ही काय केले? कोणते व्रत, तप किंवा धर्मकृत्य केले की ज्यामुळे ते लोक तुम्हाला लाभले? भक्तिपूर्वक हरिपूजा न करता कोण बुद्धिमान पुरुष लोकांची इच्छा करील? कारण हरिपूजा केल्याने सर्व लोक मानाप्रमाणे आपल्या हातात येतात.” हे मनात ठेवून, राजन, मी शंभर वर्षे दानयुक्त यज्ञांनी सनातन विष्णूची भक्ती केली. दीर्घ काळाने, राजांचा आनंद वाढवणाऱ्या, मी यज्ञ करीत असताना, यज्ञस्वरूप भगवान जनार्दनाच्या पूजनासाठी सर्व देवता आणि इंद्र एकत्र जमले. देवता आणि इंद्र आपल्या-आपल्या स्थानी उभे असताना, त्या वेळेस बैलध्वजधारी प्रभू तेथे आले. महान, त्रिनेत्री, निळ्या आणि लाल वर्णाचे महादेव, विरूपाक्ष, परमेश्वराच्या भयानक रूपात तेथे उभे राहिले. सर्व देवता, ऋषी आणि महाभुजग एकत्र जमलेले पाहून, कमळातून उत्पन्न झालेला, पुण्यवान सनत्कुमार, तेथे आले. भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणणारा तो महान योगी, सूर्यप्रकाशासारख्या तेजस्वी, धुळीच्या कणाएवढ्या दिव्य रथात उभा होता. तो आला आणि रुद्राला वंदन केले; मीही त्रिशूलधारी प्रभूला वंदन करून जवळ उभा राहिलो. त्या सर्व देवता, नारद, सनत्कुमार, रुद्र आणि इतर ऋषी एकत्र जमलेले पाहून, माझ्या मनात विचार आला—राजन, या सर्वांमध्ये यज्ञात कोणाची पूजा करावी? कोण सर्वश्रेष्ठ आहे? ज्याची कृपा मिळेल, त्याने रुद्रासह सर्वांची तृप्ती होईल? असा विचार करून, राजन, मी रुद्राला विचारले—“पापरहित महात्मा, या उत्तम देवतांमध्ये या यज्ञात कोणााची पूजा करावी?” माझ्या या प्रश्नावर, रुद्राने देवांच्या सभेत मला उत्तर दिले. रुद्र म्हणाले, “सर्व देवता, पवित्र देवरषी, प्रसिद्ध ब्रह्मर्षी आणि तूही, महान बुद्धिमान अगस्त्य, माझे हे वचन ऐका.