ജഗൃഹുര്യജ്ഞഭാഗാന് സ്വാന് യാവത് തേ ഹവിഷോര്പിതാന് । താവത്കാലം ജലാത് സദ്യ ഉത്തസ്ഥൌ ബ്രഹ്മണഃ പുനഃ ।। ൨൧.
ഹവിസ്സുകൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുവരെ അവർ അവരവരുടെ യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയിർന്നു.
രുദ്രഃ കോപോദ്ഭവോ യസ്തു പൂര്വം മഗ്നോ മഹാജലേ । സ സഹസ്ത്രാര്കസംകാശോ നിശ്ചക്രാമ ജലാത് തതഃ ।। ൨൧.
കോപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രുദ്രൻ, മുമ്പ് മഹാ ജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നതാണ്; അവൻ അന്നു ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
സര്വജ്ഞാനമയോ ദേവഃ സര്വദേവമയോഽമലഃ । പ്രത്യക്ഷദര്ശീ സര്വസ്യ ജഗതസ്തപസാ ബഭൌ ।। ൨൧.
സർവ്വജ്ഞതയാൽ നിറഞ്ഞ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, നിർമ്മലനായ ആ ദേവൻ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ലോകം മുഴുവൻ നേരിട്ട് കാണുന്നവനായി പ്രത്യക്ഷമായി.
തസ്മിംസ്തു കാലേ പഞ്ചാനാം ജാതഃ സര്ഗോ നരോത്തമ । ദിവ്യാനാം പൃഥിവീസ്ഥാനാം ചതുര്ണാമരജാതിനാമ് ।। ൨൧.
അന്നേരം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ദൈവികരായവരും ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന നാലു വർണ്ണങ്ങളായവരും ചേർന്ന് അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള സൃഷ്ടി ഉദിച്ചുവന്നു.
രൌദ്രസര്ഗസ്യ സംഭൂതിസ്തദാ സദ്യോഽപി ജായതേ । ഇദാനീം രുദ്രസര്ഗം ത്വം ശ്രൃണു പാര്ഥിവസത്തമ ।। ൨൧.
രൗദ്രസൃഷ്ടിയുടെ ഉദയം അപ്പോൾ തന്നെ സംഭവിച്ചു; ഇപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, രുദ്രന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ കഥ നീ കേൾക്കുക.
ദശവര്ഷസഹസ്ത്രാണി തപശ്ചീര്ത്വാ മഹജ്ജലേ । പ്രതിബുദ്ധോ യദാ രുദ്രസ്തദാ ചോര്വോം സകാനനാമ് । ദൃഷ്ട്വാ സസ്യവതീം രമ്യാം മനുഷ്യപശുസംകുലാമ് ।। ൨൧.
പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ മഹാ ജലത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം, രുദ്രൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, വനങ്ങളോടുകൂടിയ, ധാന്യസമൃദ്ധിയും മനോഹാരിതയും നിറഞ്ഞ, മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭൂമിയെ കണ്ടു.
ശുശ്രാവ ച തദാ ശബ്ദാനൃത്വിജാം ദക്ഷസദ്മനി । ആശ്രമേ യജ്ഞിനാം ചോച്ചൈര്യോഗസ്ഥൈരിതി കീര്ത്തിതമ് ।। ൨൧.
അപ്പോൾ രുദ്രൻ ദക്ഷന്റെ ഭവനത്തിൽ യജ്ഞം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ ശബ്ദങ്ങളും, യജ്ഞകർ ആശ്രമത്തിൽ യോഗധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്ന ശബ്ദങ്ങളും കേട്ടു.
തതഃ ശ്രുത്വാ മഹാതേജാഃ സര്വജ്ഞഃ പരമേശ്വരഃ । ചുകോപ സുഭൃശം ദേവോ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।। ൨൧.
അത് കേട്ട മഹാതേജസ്സുള്ള സർവ്വജ്ഞനായ പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ദൈവം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹം പൂര്വം തു കവിനാ സൃഷ്ടഃ സര്വാത്മനാ വിഭുഃ । പ്രജാഃ സൃജസ്വേതി തദാ വാക്യമേതത് തഥോക്തവാന് ।। ൨൧.
എന്നെ മുമ്പ് കവി സർവ്വാത്മാവായവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; 'നീ പ്രജകൾ സൃഷ്ടിക്കണം' എന്നായിരുന്നു അപ്പോൾ പറഞ്ഞത്.
ഇദാനീം കേന തത്കര്മ കൃതം സൃഷ്ട്യാദിവര്ണനമ് । ഏവമുക്ത്വാ ഭൃശം കോപാന്നനാദ പരമേശ്വരഃ ।। ൨൧.
ഇപ്പോൾ ഈ സൃഷ്ടിയുടെ കാര്യവും തുടക്കവും ആരാണ് നിർവഹിച്ചത്? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഗർജിച്ചു.
തസ്യ നാനദതോ ജ്വാലാഃ ശ്രോത്രേഭ്യോ നിര്യയുസ്തദാ । തത്ര ഭൂതാനി വേതാലാ ഉച്ഛ്രുഷ്മാഃ പ്രേതപൂതനാഃ ।। ൨൧.
അവൻ ഗർജിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ ചെവികളിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ പുറത്ത് വന്നു; അവിടെ നിന്ന് വേതാളന്മാർ, ഉഗ്രശക്തിയുള്ള ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ എന്നിവ ജനിച്ചു.
കൂഷ്മാണ്ഡാ യാതുധാനാശ്ച സര്വേ പ്രജ്വലിതാനനാഃ । ഉത്തസ്ഥുഃ കോടിശസ്തത്ര നാനാപ്രഹരണാവൃതാഃ ।। ൨൧.
കൂഷ്മാണ്ഡന്മാരും യാതുധാനന്മാരും, എല്ലാവരും ജ്വലിക്കുന്ന മുഖങ്ങളോടെ, അനേകം ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് കോടിക്കണക്കിന് അവിടെ ഉദിച്ചു.
തേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൂതസംഘാതാ വിവിധായുധപാണയഃ । സസര്ജ വേദവിദ്യാങ്ഗം രഥം പരമശോഭനമ് ।। ൨൧.
വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ആ ഭൂതസമൂഹങ്ങളെ കണ്ടു, വേദവിദ്യയുടെ അവയവങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അത്യന്തം മനോഹരമായ ഒരു രഥം അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്മിന്നൃഗാദയസ്ത്വശ്വാസ്ത്രിതത്ത്വം ച ത്രിവേണുകമ് । ത്രിപൂജകം ത്രിഷവണം ധര്മാക്ഷം മാരുതധ്വനിമ് ।। ൨൧.
ആ രഥത്തിൽ ഋഗ്വേദം മുതലായ വേദങ്ങൾ, കുതിരകൾ, മൂന്നു തത്ത്വം, ത്രിവേണു, ത്രിപൂജ, ത്രിശവണം, ധർമ്മം അനുസരിച്ചുള്ള പാശ, വായുവിന്റെ ശബ്ദം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഹോരാത്രേ പതാകേ ദ്വേ ധര്മാധര്മേ തു ദണ്ഡകേ । ശകടം സര്വവിദ്യാശ്ച സ്വയം ബ്രഹ്മാദിസാരഥിഃ ।। ൨൧.
പകലും രാത്രിയും അവന്റെ രണ്ട് പതാകകളാണ്, ധർമ്മവും അധർമ്മവും രണ്ട് ദണ്ഡങ്ങൾ. സർവ്വവിദ്യകൾ ആനവണ്ടായാണ്, ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവതകളും തന്നെ സർത്ഥികളാണ്.
ഗായത്രീ ച ധനുസ്തസ്യ ഓങ്കാരോ ഗുണ ഏവ ച । സ്വരാഃ സപ്ത ശരാസ്തസ്യ ദേവദേവസ്യ സുവ്രത ।। ൨൧.
ഗായത്രീ അവന്റെ വില്ലാണ്, ഓം എന്നത് വില്ലിന്റെ നൂലാണ്, ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ ആ ദേവദേവന്റെ അമ്പുകളാണ്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.
ഏവം കൃത്വാ സ സാമഗ്രീം ദേവദേവഃ പ്രതാപവാന് । ജഗാമ ദക്ഷയജ്ഞായ കോപാദ് രുദ്രഃ പ്രതാപവാന് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഒരുക്കിയ ശേഷം, മഹാതേജസ്സുള്ള ദേവദേവൻ കോപത്തോടെ ദക്ഷന്റെ യാഗശാലയിലേക്ക് പോയി.
ഗച്ഛതസ്തസ്യ ദേവസ്യ അമ്ബരാങ്ഗിരസം നയത് । ഋത്വിജാം മന്ത്രനിചയോ നഷ്ടോ രുദ്രാഗമേ തദാ ।। ൨൧.
ആ ദേവൻ ആകാശത്തിലൂടെ അങ്കിരസന്മാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, രുദ്രൻ എത്തിയപ്പോൾ യാഗികന്മാരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായി.
വിപരീതമിദം ദൃഷ്ട്വാ തദാ സര്വേ ച ഋത്വിജഃ । ഊചുഃ സംനഹ്യതാം ദേവാ മഹദ് വോ ഭയമാഗതമ് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചതു കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ യാഗികന്മാരും പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, ആയുധങ്ങൾ എടുക്കൂ, വലിയ ഭയം നിങ്ങളെ എത്തിച്ചേർന്നു.'
കശ്ചിദായാതി ബലവാനസുരോ ബ്രഹ്മനിര്മിതഃ । യജ്ഞഭാഗാര്ഥമേതസ്മിന് ക്രതൌ പരമദുര്ലഭമ് ।। ൨൧.
'ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു ശക്തനായ അസുരൻ യാഗഭാഗം നേടാനായി ഇവിടെ വരുന്നു. ഈ യാഗത്തിൽ അതു നേടുന്നത് വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്.'
ഏവമുക്താസ്തതോ ദേവാ ഊചുര്മാതാമഹം തദാ । ദക്ഷ താത കിമത്രാസ്മത്കാര്യം ബ്രൂഹി വിവക്ഷിതമ് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരുടെ പിതാമഹനോടു പറഞ്ഞു: 'ദക്ഷാ, മഹാനുഭാവാ, ഇവിടെ ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം? നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം പറയൂ.'
ദക്ഷ ഉവാച । ഗൃഹ്യന്താം ദ്രുതമസ്ത്രാണി സംഗ്രാമോഽത്ര വിധീയതാമ് । ഏവമുക്തേ തദാ ദേവൈര്വിവിധായുധധാരിഭിഃ । രുദ്രസ്യാനുചരൈഃ സാര്ധം മഹദ്യുദ്ധം പ്രവര്തിതമ് ।। ൨൧.
ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു: 'ഉടൻ ആയുധങ്ങൾ എടുക്കൂ, ഇവിടെ യുദ്ധം ഒരുക്കണം.' ദേവന്മാർ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, രുദ്രന്റെ അനുചിതരോടൊപ്പം മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
തത്ര വേതാലഭൂതാനി കൂഷ്മാണ്ഡാ ഗ്രഹപൂതനാഃ । യുയുധുര്ലോകപാലൈശ്ച നാനാശസ്ത്രധരാണി ച ।। ൨൧.
അവിടെ വേതാളന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, കൂഷ്മാണ്ഡന്മാർ, ഗ്രഹങ്ങൾ, പൂതനമാർ തുടങ്ങി പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചവരൊക്കെ ലോകപാലന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
ദേവാ രൌദ്രാണി ഭൂതാനി നിരസന്തോ യമാലയമ് । ചിക്ഷിപുഃ സായകാന് ഘോരാനസീംശ്ച സപരശ്വധാന് ।। ൨൧.
ദേവന്മാർ, ഭയങ്കരമായ ഭൂതങ്ങളെ യമലോകത്തേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു, ഭയാനകമായ അമ്പുകളും വാളുകളും പരശുവുകളും എറിഞ്ഞു.
ഭൂതാന്യപി മൃധേ ധോരാണ്യുല്മുകൈരസ്ഥിഭിഃ ശരൈഃ । ജഗ്മുര്ദേവാന് മൃധേ രോഷാദ് രുദ്രസ്യ പുരതോ ബലാത് ।। ൨൧.
ഭൂതങ്ങളും യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, രുദ്രന്റെ മുന്നിൽ ദേവന്മാരെ അഗ്നികടലുകൾ, അസ്ഥികൾ, അമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശക്തിയായി ആക്രമിച്ചു.
തതസ്തസ്മിന് മഹാരൌദ്രേ സംഗ്രാമേ ഭീമരൂപിണി । രുദ്രോ ഭഗസ്യ നേത്രേ തു ബിഭേദൈകേഷുണാ മൃധേ ।। ൨൧.
അങ്ങേയറ്റം ഭയാനകമായ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, രുദ്രൻ യുദ്ധത്തിനിടെ ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു.
രുദ്രസ്യ ശരപാതേന നഷ്ടനേത്രം ഭഗം തദാ । ദൃഷ്ട്വാഽസ്യ ക്രോധാത് തേജസ്വീ പൂഷാ രുദ്രമയോധയത് ।। ൨൧.
രുദ്രന്റെ അമ്പുവർഷത്തിൽ ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ നശിച്ചപ്പോൾ, പ്രകാശമുള്ള പൂഷൻ കോപത്തോടെ രുദ്രനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.
സൃജന്തമിഷുജാലാനി പൂഷണം തു മഹാമൃധേ । ദൃഷ്ട്വാ രുദ്രോഽസ്യ ദന്താംസ്തു ചകര്ഷം പരവീരഹാ ।। ൨൧.
മഹായുദ്ധത്തിൽ പൂഷൻ അമ്പുകളുടെ മഴവർഷം വീഴ്ത്തുന്നതു കണ്ട രുദ്രൻ, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, അവന്റെ പല്ലുകൾ പിഴുതെടുത്തു.
തസ്യ ദന്താംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ പൂഷ്ണോ രുദ്രേണ പാതിതാന് । ദുദ്രുവുഃ വസവോ ദിക്ഷു രുദ്രാസ്ത്വേകാദശ ദ്രുതമ് ।। ൨൧.
പൂഷന്റെ പല്ലുകൾ രുദ്രൻ തകർത്തതുകണ്ടു, വസുക്കൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ വേഗത്തിൽ അകന്നു.
താന് ഭഗ്നാന് സഹസാ ദിക്ഷു ദൃഷ്ട്വാ വിഷ്ണുഃ പ്രതാപവാന് । ആദിത്യാവരജോ വാക്യമുവാച സ്വബലം തദാ ।। ൨൧.
അവർ അപ്രത്യക്ഷരായി പല ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയത് കണ്ട മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു, സൂര്യന്റെ ഇളയൻ, തന്റെ സൈന്യത്തോടു പറഞ്ഞു.