പുനഃ സിസൃക്ഷുര്ഭഗവാനസൃജത് സപ്ത മാനസാന് । ദക്ഷം ച തേഷാമാരഭ്യ പ്രജാഃ സമ്യഗ് വ്യവര്ദ്ധിതാഃ ।। ൨൧.
പിന്നീട് വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭഗവാൻ ഡക്ഷനെ ആരംഭിച്ച് ഏഴു മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരിലൂടെ സകല ജീവികളും വളർന്നു.
തത്ര ദാക്ഷായണീപുത്രാഃ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ । വസവോഽഷ്ടൌ ച രുദ്രാശ്ച ആദിത്യാ മരുതസ്തഥാ ।। ൨൧.
അവിടെ ഡക്ഷന്റെ പുത്രന്മാർ, ഇന്ദ്രനോടു കൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാർ, എട്ട് വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, മരുത് ദേവന്മാർ എന്നിവരും ജനിച്ചു.
സാഽപി ദക്ഷായ സുശ്രോണീ ഗൌരീ ദത്താഥ ബ്രഹ്മണാ । ദുഹിതൃത്വേ പുരാ യാ ഹി രുദ്രേണോഢാ മഹാത്മനാ ।। ൨൧.
ഭംഗിയുള്ള കമരങ്ങൾ ഉള്ള ഗൗരിയെ ബ്രഹ്മാവ് ഡക്ഷന് മകളായി നൽകി. അവൾ മുൻപൊക്കെ മഹാത്മാവായ രുദ്രന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു.
സാ ച ദാക്ഷായണീ ദേവീ പുനര്ഭൂതാ നൃപോത്തമ । തതോ ദക്ഷഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ദൌഹിത്രാന് സ്വാന് സ വൃദ്ധികൃത് । ദൃഷ്ട്വാ യജ്ഞമഥാരേഭേ പ്രീണനായ പ്രജാപതിഃ ।। ൨൧.
ആ ദേവിയായ ഡക്ഷായണി വീണ്ടും ജനിച്ചു, രാജാവേ. അതിനുശേഷം സന്താനങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നതും യാഗം നടക്കുന്നതും കണ്ട ഡക്ഷൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രജാപതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ യാഗം ആരംഭിച്ചു.
തത്ര ബ്രഹ്മസുതാഃ സര്വേ മരീച്യാദയ ഏവ ച । ചക്രുരാര്ത്ത്വിജ്യകം കര്മ്മ സ്വേ സ്വേ മാര്ഗേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും, മരീചിമുതലായവർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ മാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, യാഗത്തിൽ പുരോഹിതപ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
ബ്രഹ്മാ സ്വയം മരീച്യസ്തു ബഭൂവാഽന്യേ തഥാപരേ । അത്രിസ്തു യജ്ഞകര്മസ്ഥ ആഗ്നീധ്രസ്ത്വങ്ഗിരാ ഭവത് ।। ൨൧.
ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം, മരീചിയും മറ്റു ചിലരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അത്രി യാഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; അഗ്നീധ്രൻ അങ്കിരസായി.
ഹോതാ പുലസ്ത്യസ്ത്വഭവദുദ്ഗാതാ പുലഹോഽഭവത് । ക്രതൌ ക്രതുസ്തു പ്രസ്തോതാ തദാ യജ്ഞേ മഹാതപാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ ഹോതാവായി പുലസ്ത്യനും ഉദ്ഗാതാവായി പുലഹനും, പ്രസ്തോതാവായി കൃതുവും, ആ യജ്ഞത്തിൽ മഹാതപസ്സായ കൃതുവാണ് പ്രസ്തോതാവായിരുന്നത്.
പ്രതിഹര്താ പ്രചേതാസ്തു തസ്മിന് ക്രതുവരേ ബഭൌ । സുബ്രഹ്മണ്യോ വസിഷ്ഠസ്തു സനകാദ്യാഃ സഭാസദഃ । തത്ര യാജ്യഃ സ്വയം ബ്രഹ്മാ സ ച ഇജ്യസ്തു പൂജ്യതേ ।। ൨൧.
ആ മഹായജ്ഞത്തിൽ പ്രതിഹർത്താവായി പ്രചേതാസും, സുബ്രഹ്മണ്യനായി വസിഷ്ഠനും, സഭാസദസ്സായി സനകാദിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ യജമാനനായി ബ്രഹ്മാവാണ് സ്വയം ഇരുന്നത്; അവനെയാണ് എല്ലാവരും ആദരിച്ച് പൂജിച്ചത്.
പൂജ്യാ ദക്ഷസ്യ ദൌഹിത്രാ രുദ്രാദിത്യാങ്ഗിരാദയഃ । പ്രത്യക്ഷപിതരസ്തേ ഹി തൈഃ പ്രീതൈഃ പ്രീയതേ ജഗത് ।। ൨൧.
ദക്ഷന്റെ മക്കളായ രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അങ്കിരസാദിമാർ എന്നിവരെയാണ് അവിടെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കേണ്ടത്. ഇവരാണ് ദൃശ്യമായ പിതാക്കന്മാർ; ഇവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ ലോകം മുഴുവൻ സന്തുഷ്ടമാകും.
തത്ര ഭാഗാര്ഥിനോ ദേവാ ആദിത്യാ വസവസ്തഥാ । വിശ്വേദേവാഃ സപിതരോ ഗന്ധര്വാദ്യാ മരുദ്ഗണാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ യജ്ഞഭാഗം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാർ ആയിരുന്നു ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, വിശ്വദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, മറ്റു ദേവതകളും മരുത്ഗണങ്ങളും.
ജഗൃഹുര്യജ്ഞഭാഗാന് സ്വാന് യാവത് തേ ഹവിഷോര്പിതാന് । താവത്കാലം ജലാത് സദ്യ ഉത്തസ്ഥൌ ബ്രഹ്മണഃ പുനഃ ।। ൨൧.
ഹവിസ്സുകൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുവരെ അവർ അവരവരുടെ യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയിർന്നു.
രുദ്രഃ കോപോദ്ഭവോ യസ്തു പൂര്വം മഗ്നോ മഹാജലേ । സ സഹസ്ത്രാര്കസംകാശോ നിശ്ചക്രാമ ജലാത് തതഃ ।। ൨൧.
കോപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രുദ്രൻ, മുമ്പ് മഹാ ജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നതാണ്; അവൻ അന്നു ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
സര്വജ്ഞാനമയോ ദേവഃ സര്വദേവമയോഽമലഃ । പ്രത്യക്ഷദര്ശീ സര്വസ്യ ജഗതസ്തപസാ ബഭൌ ।। ൨൧.
സർവ്വജ്ഞതയാൽ നിറഞ്ഞ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, നിർമ്മലനായ ആ ദേവൻ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ലോകം മുഴുവൻ നേരിട്ട് കാണുന്നവനായി പ്രത്യക്ഷമായി.
തസ്മിംസ്തു കാലേ പഞ്ചാനാം ജാതഃ സര്ഗോ നരോത്തമ । ദിവ്യാനാം പൃഥിവീസ്ഥാനാം ചതുര്ണാമരജാതിനാമ് ।। ൨൧.
അന്നേരം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ദൈവികരായവരും ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന നാലു വർണ്ണങ്ങളായവരും ചേർന്ന് അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള സൃഷ്ടി ഉദിച്ചുവന്നു.
രൌദ്രസര്ഗസ്യ സംഭൂതിസ്തദാ സദ്യോഽപി ജായതേ । ഇദാനീം രുദ്രസര്ഗം ത്വം ശ്രൃണു പാര്ഥിവസത്തമ ।। ൨൧.
രൗദ്രസൃഷ്ടിയുടെ ഉദയം അപ്പോൾ തന്നെ സംഭവിച്ചു; ഇപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, രുദ്രന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ കഥ നീ കേൾക്കുക.
ദശവര്ഷസഹസ്ത്രാണി തപശ്ചീര്ത്വാ മഹജ്ജലേ । പ്രതിബുദ്ധോ യദാ രുദ്രസ്തദാ ചോര്വോം സകാനനാമ് । ദൃഷ്ട്വാ സസ്യവതീം രമ്യാം മനുഷ്യപശുസംകുലാമ് ।। ൨൧.
പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ മഹാ ജലത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം, രുദ്രൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, വനങ്ങളോടുകൂടിയ, ധാന്യസമൃദ്ധിയും മനോഹാരിതയും നിറഞ്ഞ, മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭൂമിയെ കണ്ടു.
ശുശ്രാവ ച തദാ ശബ്ദാനൃത്വിജാം ദക്ഷസദ്മനി । ആശ്രമേ യജ്ഞിനാം ചോച്ചൈര്യോഗസ്ഥൈരിതി കീര്ത്തിതമ് ।। ൨൧.
അപ്പോൾ രുദ്രൻ ദക്ഷന്റെ ഭവനത്തിൽ യജ്ഞം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ ശബ്ദങ്ങളും, യജ്ഞകർ ആശ്രമത്തിൽ യോഗധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്ന ശബ്ദങ്ങളും കേട്ടു.
തതഃ ശ്രുത്വാ മഹാതേജാഃ സര്വജ്ഞഃ പരമേശ്വരഃ । ചുകോപ സുഭൃശം ദേവോ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।। ൨൧.
അത് കേട്ട മഹാതേജസ്സുള്ള സർവ്വജ്ഞനായ പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ദൈവം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹം പൂര്വം തു കവിനാ സൃഷ്ടഃ സര്വാത്മനാ വിഭുഃ । പ്രജാഃ സൃജസ്വേതി തദാ വാക്യമേതത് തഥോക്തവാന് ।। ൨൧.
എന്നെ മുമ്പ് കവി സർവ്വാത്മാവായവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; 'നീ പ്രജകൾ സൃഷ്ടിക്കണം' എന്നായിരുന്നു അപ്പോൾ പറഞ്ഞത്.
ഇദാനീം കേന തത്കര്മ കൃതം സൃഷ്ട്യാദിവര്ണനമ് । ഏവമുക്ത്വാ ഭൃശം കോപാന്നനാദ പരമേശ്വരഃ ।। ൨൧.
ഇപ്പോൾ ഈ സൃഷ്ടിയുടെ കാര്യവും തുടക്കവും ആരാണ് നിർവഹിച്ചത്? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരമേശ്വരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഗർജിച്ചു.
തസ്യ നാനദതോ ജ്വാലാഃ ശ്രോത്രേഭ്യോ നിര്യയുസ്തദാ । തത്ര ഭൂതാനി വേതാലാ ഉച്ഛ്രുഷ്മാഃ പ്രേതപൂതനാഃ ।। ൨൧.
അവൻ ഗർജിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ ചെവികളിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ പുറത്ത് വന്നു; അവിടെ നിന്ന് വേതാളന്മാർ, ഉഗ്രശക്തിയുള്ള ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ എന്നിവ ജനിച്ചു.
കൂഷ്മാണ്ഡാ യാതുധാനാശ്ച സര്വേ പ്രജ്വലിതാനനാഃ । ഉത്തസ്ഥുഃ കോടിശസ്തത്ര നാനാപ്രഹരണാവൃതാഃ ।। ൨൧.
കൂഷ്മാണ്ഡന്മാരും യാതുധാനന്മാരും, എല്ലാവരും ജ്വലിക്കുന്ന മുഖങ്ങളോടെ, അനേകം ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് കോടിക്കണക്കിന് അവിടെ ഉദിച്ചു.
തേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൂതസംഘാതാ വിവിധായുധപാണയഃ । സസര്ജ വേദവിദ്യാങ്ഗം രഥം പരമശോഭനമ് ।। ൨൧.
വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ആ ഭൂതസമൂഹങ്ങളെ കണ്ടു, വേദവിദ്യയുടെ അവയവങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അത്യന്തം മനോഹരമായ ഒരു രഥം അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്മിന്നൃഗാദയസ്ത്വശ്വാസ്ത്രിതത്ത്വം ച ത്രിവേണുകമ് । ത്രിപൂജകം ത്രിഷവണം ധര്മാക്ഷം മാരുതധ്വനിമ് ।। ൨൧.
ആ രഥത്തിൽ ഋഗ്വേദം മുതലായ വേദങ്ങൾ, കുതിരകൾ, മൂന്നു തത്ത്വം, ത്രിവേണു, ത്രിപൂജ, ത്രിശവണം, ധർമ്മം അനുസരിച്ചുള്ള പാശ, വായുവിന്റെ ശബ്ദം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഹോരാത്രേ പതാകേ ദ്വേ ധര്മാധര്മേ തു ദണ്ഡകേ । ശകടം സര്വവിദ്യാശ്ച സ്വയം ബ്രഹ്മാദിസാരഥിഃ ।। ൨൧.
പകലും രാത്രിയും അവന്റെ രണ്ട് പതാകകളാണ്, ധർമ്മവും അധർമ്മവും രണ്ട് ദണ്ഡങ്ങൾ. സർവ്വവിദ്യകൾ ആനവണ്ടായാണ്, ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവതകളും തന്നെ സർത്ഥികളാണ്.
ഗായത്രീ ച ധനുസ്തസ്യ ഓങ്കാരോ ഗുണ ഏവ ച । സ്വരാഃ സപ്ത ശരാസ്തസ്യ ദേവദേവസ്യ സുവ്രത ।। ൨൧.
ഗായത്രീ അവന്റെ വില്ലാണ്, ഓം എന്നത് വില്ലിന്റെ നൂലാണ്, ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ ആ ദേവദേവന്റെ അമ്പുകളാണ്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.
ഏവം കൃത്വാ സ സാമഗ്രീം ദേവദേവഃ പ്രതാപവാന് । ജഗാമ ദക്ഷയജ്ഞായ കോപാദ് രുദ്രഃ പ്രതാപവാന് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഒരുക്കിയ ശേഷം, മഹാതേജസ്സുള്ള ദേവദേവൻ കോപത്തോടെ ദക്ഷന്റെ യാഗശാലയിലേക്ക് പോയി.
ഗച്ഛതസ്തസ്യ ദേവസ്യ അമ്ബരാങ്ഗിരസം നയത് । ഋത്വിജാം മന്ത്രനിചയോ നഷ്ടോ രുദ്രാഗമേ തദാ ।। ൨൧.
ആ ദേവൻ ആകാശത്തിലൂടെ അങ്കിരസന്മാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, രുദ്രൻ എത്തിയപ്പോൾ യാഗികന്മാരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായി.
വിപരീതമിദം ദൃഷ്ട്വാ തദാ സര്വേ ച ഋത്വിജഃ । ഊചുഃ സംനഹ്യതാം ദേവാ മഹദ് വോ ഭയമാഗതമ് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചതു കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ യാഗികന്മാരും പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, ആയുധങ്ങൾ എടുക്കൂ, വലിയ ഭയം നിങ്ങളെ എത്തിച്ചേർന്നു.'
കശ്ചിദായാതി ബലവാനസുരോ ബ്രഹ്മനിര്മിതഃ । യജ്ഞഭാഗാര്ഥമേതസ്മിന് ക്രതൌ പരമദുര്ലഭമ് ।। ൨൧.
'ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു ശക്തനായ അസുരൻ യാഗഭാഗം നേടാനായി ഇവിടെ വരുന്നു. ഈ യാഗത്തിൽ അതു നേടുന്നത് വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്.'