തതസ്താവശ്വിനൌ ദേവൌ മാര്ത്തണ്ഡമുപതസ്ഥതുഃ । ഊചതുഃ സ്വരുചിം താവത് കിം കര്ത്തവ്യമഥാവയോഃ ।। ൨൦.
അശ്വിനിദേവന്മാർ മാര്ത്താണ്ഡനെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: 'പ്രഭയുള്ളവനേ, ഇനി ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?'
മാര്ത്തണ്ഡ ഉവാച । പുത്രൌ പ്രജാപതിം ദേവം ഭക്ത്യാരാധയതാം വരമ് । നാരായണം സ വോ ദാതാ വരം നൂനം ഭവിഷ്യതി ।। ൨൦.
മാര്ത്താണ്ഡൻ പറഞ്ഞു: 'മക്കളേ, ഭക്തിയോടെ പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുവിൻ; നാരായണൻ നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തീർച്ചയായും നൽകും.'
ഏവം താവശ്വിനൌ പ്രോക്തൌ മാര്ത്തണ്ഡേന മഹാത്മനാ । തേപതുസ്തീവ്രതപസൌ തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । ബ്രഹ്മപാരമയം സ്തോത്രം ജപന്തൌ തു സമാഹിതൌ ।। ൨൦.
മഹാത്മാവായ മാര്ത്താണ്ഡന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അശ്വിനികൾ കടുത്ത തപസ്സു ചെയ്തു, അത്യന്തം ദുർഘടമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു, ബ്രഹ്മസൂക്തം ഏകാഗ്രതയോടെ ജപിച്ചു.
തയോഃ കാലേന മഹതാ ബ്രഹ്മാ നാരായണാത്മകഃ । തുതോഷ പരമപ്രീത്യാ വരം ചൈതം ദദൌ തയോഃ ।। ൨൦.
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, നാരായണസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മാവ് അതീവ സന്തോഷത്തോടെ അവരെ അനുഗ്രഹിച്ചു, ആ വരം നൽകി.
പ്രജാപാല ഉവാച । അശ്വിഭ്യാമീരിതം സ്തോത്രം ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ । ശ്രോതുമിച്ഛാമ്യഹം ബ്രഹ്മംസ്ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാമുനേ ।। ൨൦.
പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു: 'അശ്വിനികൾ പാരായണ ചെയ്ത, അവ്യക്തജനനായ ബ്രഹ്മാവിന് അർപ്പിച്ച സ്തോത്രം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാമുനിവേ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ.'
മഹാതപാ ഉവാച । ശ്രൃണു രാജന് യഥാ സ്തോത്രമശ്വിഭ്യാം ബ്രഹ്മണഃ കൃതമ് । ഈദൃശം ച ഫലം പ്രാപ്തം തയോഃ സ്തോത്രസ്യ ചാനഘ ।। ൨൦.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, അശ്വിനികൾ ബ്രഹ്മാവിനെ എങ്ങനെ സ്തുതിച്ചു, ആ സ്തോത്രത്തിന്റെ ഫലം അവർക്ക് എന്തായിരുന്നു എന്നതും ഞാൻ പറയാം, പാപരഹിതനേ, കേൾക്കൂ.'
വരം വരയതാം ശീഘ്രം ദേവൈഃ പരമദുര്ലഭമ് । യേന മേ വരദാനേന ചരതസ്ത്രിദിവം സുഖമ് ।। ൨൦.
ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഒരു വരം നിങ്ങൾക്ക് ഉടൻ തിരഞ്ഞെടുക്കാം. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയട്ടെ.
അശ്വിനാവൂചതുഃ । ആവയോര്യജ്ഞഭാഗം തു ദേഹി ദേവ പ്രജാപതേ । സോമപത്വം ച ദേവാനാം സാമാന്യത്വം ച ശാശ്വതമ് ।। ൨൦.
അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞു: പ്രജാപതിയായ ദേവനേ, ഞങ്ങൾക്കും യാഗത്തിൽ ഒരു പങ്ക് നൽകണം. ദേവന്മാരോടൊപ്പം സോമപാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും, അവരോടൊപ്പം എന്നും തുല്യതയും ഞങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണം.
ബ്രഹ്മോവാച । രൂപം കാന്തിരനൌപമ്യം ഭിഷക്ത്വം സര്വവസ്തുഷു । സോമപത്വം ച ലോകേഷു സര്വമേതദ് ഭവിഷ്യതി ।। ൨൦.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്ക് ഉപമയില്ലാത്ത രൂപവും ഭംഗിയും, എല്ലാത്തിനെയും സുഖപ്പെടുത്താനുള്ള വൈദ്യശക്തിയും, ലോകങ്ങളിൽ എവിടെയും സോമപാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും ലഭിക്കും. ഇതൊക്കെയും തീർച്ചയായും ലഭിക്കും.
ഏതത് സര്വം ദ്വിതീയായാമശ്വിഭ്യാം ബ്രഹ്മണാ പുരാ । ദത്തം യസ്മാദതസ്തേഷാം തിഥീനാമുത്തമാ തിഥിഃ ।। ൨൦.
ഇത് എല്ലാം അശ്വിനികൾക്ക് ബ്രഹ്മാവ് പണ്ടേ തന്നതാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് തിഥികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തിഥി അവർക്കുള്ളതായത്.
ഏതസ്യാം രൂപകാമസ്തു പുഷ്പാഹാരോ ഭവേന്നരഃ । സംവത്സരം ശുചിര്നിത്യം സുസ്വരൂപീ ഭവേന്നരഃ । അശ്വിഭ്യാം യേ ഗുണാഃ പ്രോക്താസ്തേ തസ്യാപി ഭവന്തി ച ।। ൨൦.
ആ ദിവസം ആരെങ്കിലും ഭംഗി ആഗ്രഹിച്ച് പൂക്കൾ അർപ്പിച്ചാൽ, ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ശുദ്ധനായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ എപ്പോഴും മനോഹരമായ രൂപം കൈവരിക്കും. അശ്വിനികൾക്കു പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ അവനിലും ഉണ്ടാകും.
യ ഇദം ശ്രൃണുയാന്നിത്യമശ്വിഭ്യാം ജന്മ ചോത്തമമ് । സര്വപാപവിനിര്മുക്തഃ പുത്രവാന് ജായതേ നരഃ ।। ൨൦.
അശ്വിനികളുടെ ഉത്തമജന്മം സംബന്ധിച്ച ഈ കഥ ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, പുത്രസമ്പന്നനായി ജനിക്കും.
മഹാതപാ ഉവാച । പൂര്വം പ്രജാപതിര്ദേവഃ സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ । ചിന്തയാമാസ ധര്മാത്മാ യദാ താ നാധ്യഗച്ഛത ।। ൨൧.
മഹാതപാ പറഞ്ഞു: ആദിയിൽ, വിവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, പ്രജാപതി ദേവൻ ധർമ്മപരനായ് ആലോചിച്ചു. എന്നാൽ അതിനുള്ള മാർഗം അവൻ കണ്ടെത്തിയില്ല.
തദാഽസ്യ കോപാത് സംജജ്ഞേ സ ച രുദ്രഃ പ്രതാപവാന് । രോദനാത് തസ്യ രുദ്രത്വം സംജാതം പരമേഷ്ഠിനഃ ।। ൨൧.
അപ്പോൾ അവന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് ശക്തിയുള്ള രുദ്രൻ ജനിച്ചു. അവൻ കരഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ് പരമേശ്വരന് രുദ്രൻ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
തസ്യ ബ്രഹ്മാ ശുഭാം കന്യാം ഭാര്യാര്ഥം മൂര്ത്തിസംഭവാമ് । ഗൌരീ നാമ്നാ സ്വയം ദേവീ ഭാരതീ താം ദദൌ പിതാ ।। ൨൧.
അവനുവേണ്ടി ബ്രഹ്മാവ് ഭംഗിയുള്ള ഒരു മകളെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു, ഗൗരിയെന്ന പേരിൽ ദേവിയായ ഭാരതിയെ അവളുടെ അച്ഛൻ അവനു ഭാര്യയായി നൽകി.
രുദ്രായാമിതദേഹായ സ്വയം ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ । സ താം ലബ്ധ്വാ വരാരോഹാം മുദാ പരമയാ യുതഃ ।। ൨൧.
വ്യത്യസ്തമായ ശരീരമുള്ള രുദ്രനു തന്നെ ബ്രഹ്മാവ്, പ്രജാപതിയായ ദേവൻ, ആ സുന്ദരിയായവളെ നൽകി. അവളെ ലഭിച്ച രുദ്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
സര്ഗകാലേഷു തം ബ്രഹ്മാ തപസാ പ്രത്യുവാച ഹ । രുദ്ര പ്രജാഃ സൃജസ്വേതി പൌനഃപുന്യേന ചോദിതഃ । അസമര്ഥോഽഹമിതി ജലേ നിമജ്ജത മഹാബലഃ ।। ൨൧.
സൃഷ്ടിക്കാലത്ത്, ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സിലൂടെ രുദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'രുദ്രാ, ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കണം.' എന്നാൽ രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് കഴിയില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ്, മഹാശക്തിയോടെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി.
തപോര്ഥിത്വം തപോഹീനഃ സ്ത്രഷ്ടും ശക്നോതി ന പ്രജാഃ । ഏവം ചിന്ത്യ ജലേ മഗ്നസ്തതോ രുദ്രഃ പ്രതാപവാന് ।। ൨൧.
തപസ്സിന്റെ ശക്തിയില്ലാതെ ആരും ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച്, തപസ്സില്ലായ്മ കാരണം രുദ്രൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി.
തസ്മിന് നിമഗ്നേ ദേവേശേ താം ബ്രഹ്മാ കന്യകാം പുനഃ । അന്തഃശരീരഗാം കൃത്വാ ഗൌരീം പരമശോഭനാമ് ।। ൨൧.
ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ രുദ്രൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ആ ഗൗരിയെ അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ളവളെ അവന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
പുനഃ സിസൃക്ഷുര്ഭഗവാനസൃജത് സപ്ത മാനസാന് । ദക്ഷം ച തേഷാമാരഭ്യ പ്രജാഃ സമ്യഗ് വ്യവര്ദ്ധിതാഃ ।। ൨൧.
പിന്നീട് വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭഗവാൻ ഡക്ഷനെ ആരംഭിച്ച് ഏഴു മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരിലൂടെ സകല ജീവികളും വളർന്നു.
തത്ര ദാക്ഷായണീപുത്രാഃ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ । വസവോഽഷ്ടൌ ച രുദ്രാശ്ച ആദിത്യാ മരുതസ്തഥാ ।। ൨൧.
അവിടെ ഡക്ഷന്റെ പുത്രന്മാർ, ഇന്ദ്രനോടു കൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാർ, എട്ട് വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, മരുത് ദേവന്മാർ എന്നിവരും ജനിച്ചു.
സാഽപി ദക്ഷായ സുശ്രോണീ ഗൌരീ ദത്താഥ ബ്രഹ്മണാ । ദുഹിതൃത്വേ പുരാ യാ ഹി രുദ്രേണോഢാ മഹാത്മനാ ।। ൨൧.
ഭംഗിയുള്ള കമരങ്ങൾ ഉള്ള ഗൗരിയെ ബ്രഹ്മാവ് ഡക്ഷന് മകളായി നൽകി. അവൾ മുൻപൊക്കെ മഹാത്മാവായ രുദ്രന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു.
സാ ച ദാക്ഷായണീ ദേവീ പുനര്ഭൂതാ നൃപോത്തമ । തതോ ദക്ഷഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ദൌഹിത്രാന് സ്വാന് സ വൃദ്ധികൃത് । ദൃഷ്ട്വാ യജ്ഞമഥാരേഭേ പ്രീണനായ പ്രജാപതിഃ ।। ൨൧.
ആ ദേവിയായ ഡക്ഷായണി വീണ്ടും ജനിച്ചു, രാജാവേ. അതിനുശേഷം സന്താനങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നതും യാഗം നടക്കുന്നതും കണ്ട ഡക്ഷൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രജാപതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ യാഗം ആരംഭിച്ചു.
തത്ര ബ്രഹ്മസുതാഃ സര്വേ മരീച്യാദയ ഏവ ച । ചക്രുരാര്ത്ത്വിജ്യകം കര്മ്മ സ്വേ സ്വേ മാര്ഗേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും, മരീചിമുതലായവർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ മാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, യാഗത്തിൽ പുരോഹിതപ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
ബ്രഹ്മാ സ്വയം മരീച്യസ്തു ബഭൂവാഽന്യേ തഥാപരേ । അത്രിസ്തു യജ്ഞകര്മസ്ഥ ആഗ്നീധ്രസ്ത്വങ്ഗിരാ ഭവത് ।। ൨൧.
ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം, മരീചിയും മറ്റു ചിലരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അത്രി യാഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; അഗ്നീധ്രൻ അങ്കിരസായി.
ഹോതാ പുലസ്ത്യസ്ത്വഭവദുദ്ഗാതാ പുലഹോഽഭവത് । ക്രതൌ ക്രതുസ്തു പ്രസ്തോതാ തദാ യജ്ഞേ മഹാതപാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ ഹോതാവായി പുലസ്ത്യനും ഉദ്ഗാതാവായി പുലഹനും, പ്രസ്തോതാവായി കൃതുവും, ആ യജ്ഞത്തിൽ മഹാതപസ്സായ കൃതുവാണ് പ്രസ്തോതാവായിരുന്നത്.
പ്രതിഹര്താ പ്രചേതാസ്തു തസ്മിന് ക്രതുവരേ ബഭൌ । സുബ്രഹ്മണ്യോ വസിഷ്ഠസ്തു സനകാദ്യാഃ സഭാസദഃ । തത്ര യാജ്യഃ സ്വയം ബ്രഹ്മാ സ ച ഇജ്യസ്തു പൂജ്യതേ ।। ൨൧.
ആ മഹായജ്ഞത്തിൽ പ്രതിഹർത്താവായി പ്രചേതാസും, സുബ്രഹ്മണ്യനായി വസിഷ്ഠനും, സഭാസദസ്സായി സനകാദിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ യജമാനനായി ബ്രഹ്മാവാണ് സ്വയം ഇരുന്നത്; അവനെയാണ് എല്ലാവരും ആദരിച്ച് പൂജിച്ചത്.
പൂജ്യാ ദക്ഷസ്യ ദൌഹിത്രാ രുദ്രാദിത്യാങ്ഗിരാദയഃ । പ്രത്യക്ഷപിതരസ്തേ ഹി തൈഃ പ്രീതൈഃ പ്രീയതേ ജഗത് ।। ൨൧.
ദക്ഷന്റെ മക്കളായ രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അങ്കിരസാദിമാർ എന്നിവരെയാണ് അവിടെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കേണ്ടത്. ഇവരാണ് ദൃശ്യമായ പിതാക്കന്മാർ; ഇവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ ലോകം മുഴുവൻ സന്തുഷ്ടമാകും.
തത്ര ഭാഗാര്ഥിനോ ദേവാ ആദിത്യാ വസവസ്തഥാ । വിശ്വേദേവാഃ സപിതരോ ഗന്ധര്വാദ്യാ മരുദ്ഗണാഃ ।। ൨൧.
അവിടെ യജ്ഞഭാഗം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാർ ആയിരുന്നു ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, വിശ്വദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, മറ്റു ദേവതകളും മരുത്ഗണങ്ങളും.
ഓംനമസ്തേ നിഷ്ക്രിയ നിഷ്പ്രപഞ്ച നിരാശ്രയ നിരപേക്ഷ നിരാലമ്ബ നിര്ഗുണ നിരാലോക നിരാധാര നിര്ജയ നിരാകാര । ബ്രഹ്മന് മഹാബ്രഹ്മന് ബ്രാഹ്മണപ്രിയ പുരുഷ മഹാപുരുഷോത്തമ । ദേവ മഹാദേവോത്തമ സ്ഥാണോ സ്ഥിതസ്ഥാപക । ഭൂത മഹാഭൂത ഭൂതാധിപതി യക്ഷ മഹായക്ഷ യക്ഷാധിപതേ । ഗുഹ്യ മഹാഗുഹ്യാധിപതേ സൌമ്യ മഹാസൌമ്യ സൌമ്യാധിപതേ । പക്ഷി മഹാപക്ഷിപതേ ദൈത്യ മഹാദൈത്യാധിപതേ । രുദ്ര മഹാരുദ്രാധിപതേ വിഷ്ണു മഹാവിഷ്ണുപതേ । പരമേശ്വര നാരായണ പ്രജാപതയേ നമഃ । ഏവം സ്തുതസ്തദാ താഭ്യാമശ്വിഭ്യാം സ പ്രജാപതിഃ । തുതോഷ പരമപ്രീത്യാ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।। ൨൦.
ഓം, പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവനേ, പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവനേ, ആശ്രയമില്ലാത്തവനേ, ആർക്കും അധീനനല്ലാത്തവനേ, ആധാരമില്ലാത്തവനേ, ഗുണരഹിതനേ, പ്രകാശമില്ലാത്തവനേ, അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തവനേ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനേ, രൂപമില്ലാത്തവനേ; ബ്രഹ്മാവേ, മഹാബ്രഹ്മാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രിയനായവനേ, പുരുഷനേ, മഹാപുരുഷോത്തമനേ; ദേവനേ, മഹാദേവനേ, സ്ഥിരനേ, നിലനിൽക്കുന്നവനേ; ഭൂതങ്ങളേയും മഹാഭൂതങ്ങളേയും അധിപനേ, യക്ഷനേ, മഹായക്ഷനേ, യക്ഷാധിപനേ; ഗുഹ്യനേ, മഹാഗുഹ്യാധിപനേ, സൌമ്യനേ, മഹാസൌമ്യനേ, സൌമ്യാധിപനേ; പക്ഷിയായവനേ, മഹാപക്ഷിപതിയേ, ദൈത്യനായവനേ, മഹാദൈത്യാധിപനേ; രുദ്രനേ, മഹാരുദ്രാധിപനേ, വിഷ്ണുവേ, മഹാവിഷ്ണുപതിയേ; പരമേശ്വരനേ, നാരായണനേ, പ്രജാപതിയേ, നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ അശ്വിനികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പ്രജാപതി അതീവ സന്തോഷത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.