മരീചിര്ബ്രഹ്മണഃ പുത്രഃ സ്വയം ബ്രഹ്മാ ദ്വിസപ്തഭിഃ । രൂപൈര്വ്യവസ്ഥിതസ്തേഷാം മരീചിഃ ശ്രേഷ്ഠതാമഗാത് ।। ൨൦.
മരീചി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനാണ്; ബ്രഹ്മാവും മരീചിയും പതിനാലു രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവരിൽ മരീചി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി.
തസ്യ പുത്രോ മഹാതേജാഃ കശ്യപോ നാമ വൈ മുനിഃ । സ്വയം പ്രജാപതിഃ ശ്രീമാന് ദേവതാനാം പിതാഽഭവത് ।। ൨൦.
അവന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്സുള്ള കശ്യപമുനിയാണ്; സ്വയം പ്രജാപതിയും, ദേവന്മാരുടെ പിതാവുമാണ്.
തസ്യ പുത്രാ ബഭൂവുര്ഹി ആദിത്യാ ദ്വാദശ പ്രഭോ । അദിത്യപത്യാനി തേ സര്വേ ആദിത്യാസ്തേന കീര്തിതാഃ ।। ൨൦.
അവനു പിറന്നവരാണ് പതിനിരണ്ട് ആദിത്യന്മാർ; അവരൊക്കെയും ആദിതിയുടെ മക്കളാണ്, അതിനാൽ ആദിത്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തേഷാം മധ്യേ മഹാതേജാ മാര്ത്തണ്ഡോ ലോകവിശ്രുതഃ । നാരായണാത്മകം തേജോ ദ്വാദശം സംപ്രകീര്തിതമ് ।। ൨൦.
അവരിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള മാർത്താണ്ഡൻ ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനാണ്; നാരായണാത്മാവുള്ള പതിനിരണ്ടാമൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
യേ തേ മാസാസ്ത ആദിത്യാഃ സ്വയം സംവത്സരോ ഹരിഃ । ഏവം തേ ദ്വാദശാദിത്യാ മാര്ത്തണ്ഡശ്ച പ്രധാനവാന് ।। ൨൦.
ഈ ആദിത്യന്മാരാണ് മാസങ്ങൾ തന്നേ, സംവത്സരം ഹരിയാണ്; അങ്ങനെ മാർത്താണ്ഡൻ മുഖ്യനായ പതിനിരണ്ട് ആദിത്യന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്യ ത്വഷ്ടാ ദദൌ കന്യാം സംജ്ഞാം നാമ മഹാപ്രഭാമ് । തസ്യാപത്യദ്വയം ജജ്ഞേ യമശ്ച യമുനാ തഥാ ।। ൨൦.
അവനു ത്വഷ്ടാവ് സംജ്ഞ എന്ന മഹാപ്രഭയുള്ള പുത്രിയെ നൽകി; അവളിൽ നിന്ന് യമനും യമുനയും ജനിച്ചു.
തസ്യ തേജോഽപ്യസഹതീ ബഭൂവാശ്വീ മനോജവാ । സ്വാം ഛായാം തത്ര സംസ്ഥാപ്യ സാ ജഗമോത്തരാന് കുരൂന് ।। ൨൦.
അവന്റെ തേജസ് സഹിക്കാനാവാതെ, മനസ്സിന്റെ വേഗതയുള്ള അവൾ സ്വന്തം ഛായയെ അവിടെ വെച്ച് വച്ച് ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്ക് പോയി.
തദ്രൂപാം താം സവര്ണാം തു ഭേജേ മാര്ത്തണ്ഡഭാസ്കരഃ । തസ്യാ അപി ദ്വയം ജജ്ഞേ ശനിം തപതിമേവ ച ।। ൨൦.
മാർത്താണ്ഡഭാസ്കരൻ ആ ഛായയെ തന്നെ തുല്യരൂപത്തിൽ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു; അവളിൽ നിന്നും ശനി, തപതി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുപേർ ജനിച്ചു.
യദാ ത്വസദൃശം ഭേജേ പുത്രാന് പ്രതി നരോത്തമ । സംജ്ഞാം പ്രോവാച ഭഗവാന് ക്രോധസംരക്തലോചനഃ । അസമത്വം ന കര്ത്തവ്യം സ്വേഷ്വപത്യേഷു ഭാമിനി ।। ൨൦.
പുത്രന്മാരോട് അവൾ അസമത്വം കാണിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി സംജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു: 'സ്വന്തം മക്കളോട് ഭാഗംവെക്കൽ കാണരുത്, ഭാമിനി.'
ഏവമുക്താ യദാ സാ തു അസമത്വം വ്യരോചത । തദാ യമഃ സ്വപിതരം പ്രോവാച ഭൃശദുഃഖിതഃ ।। ൨൦.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾക്ക് അസമത്വം ഇഷ്ടമായില്ല; അപ്പോൾ യമൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
നേയം മാതാ ഭവേത് താത അസ്മാകം ശത്രുവത് സദാ । സപത്നീവ വൃഥാചാരാ സ്വേസ്വപത്യേഷു വത്സലാ ।। ൨൦.
ഈ സ്ത്രീ ഞങ്ങളുടെ അമ്മയല്ല, അച്ഛനേ, അവൾ എപ്പോഴും ശത്രുവിനെപ്പോലെയാണ്. സഹപത്നിയെപ്പോലെ വ്യാജമായി പെരുമാറുന്നു, എന്നാൽ സ്വന്തം മക്കളോടു മാത്രം സ്നേഹമുള്ളവളാണ്.
ഏവം യമവചഃ ശ്രുത്വാ സാ ഛായാ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതാ । ശശാപ പ്രേതരാജസ്ത്വം ഭവിഷ്യസ്യചിരാദിവ ।। ൨൦.
ഇങ്ങനെ യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഛായയ്ക്ക് കുപിതയായി, അവൻറെ മേൽ ശാപം ചൊല്ലി: 'നീ ഉടൻ തന്നെ പ്രേതങ്ങളുടെ രാജാവായിത്തീരും.'
ഏവം ശ്രുത്വാഽഥ മാര്ത്തണ്ഡസ്തദാ പുത്രഹിതൈഷയാ । ഉവാച മധ്യവര്തീ ത്വം ഭവിതാ ധര്മപാപയോഃ । ലോകപാലശ്ച ഭവിതാ ത്വം പുത്ര ദിവി ശോഭസേ ।। ൨൦.
ഇത് കേട്ട മാര്ത്താണ്ഡൻ തന്റെ മകന്റെ ഭാവി ഭേദം ആഗ്രഹിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നീ ധർമ്മത്തിന്റെയും പാപത്തിന്റെയും നടുവിൽ നിൽക്കുന്നവനാകും. മകനേ, നീ ലോകങ്ങളെ കാത്തു നിൽക്കുന്നവനും ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും ആകും.'
ശനിം ശശാപ മാര്ത്തണ്ഡശ്ഛായാകോപപ്രധര്ഷിതഃ । ത്വം ക്രൂരദൃഷ്ടിര്ഭവിതാ മാതൃദോഷേണ പുത്രക ।। ൨൦.
ഛായയുടെ കോപത്തിൽ അകപ്പെട്ട മാര്ത്താണ്ഡൻ ശനിയെ ശപിച്ചു: 'മകനേ, അമ്മയുടെ തെറ്റുകൊണ്ട് നിന്നെ ക്രൂരമായ കാഴ്ചയുള്ളവനാക്കും.'
ഏവമുക്ത്വാ സമുത്ഥായ യോഗം ഭാനുര്ദിദൃക്ഷയാ । താമപശ്യത്ത്വസൌ സാശ്വീ ഉത്തരേഷു കുരുഷ്വഥ ।। ൨൦.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭാനു യോഗദൃഷ്ടിയാൽ അവളെ കാണാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അവളെ കാണാൻ സാധിച്ചില്ല, കാരണം അവൾ കുതിരാരൂപത്തിൽ വടക്കൻ കുറുക്കളിൽ ആയിരുന്നു.
തതോഽശ്വരൂപം കൃത്വാ സ ഗത്വാ തത്രോത്തരാന് കുരൂന് । പ്രാജാപത്യേന മാര്ഗേണ യുയോജാത്മാനമാത്മനാ ।। ൨൦.
അപ്പോൾ അവൻ കുതിരാരൂപം ധരിച്ചു വടക്കൻ കുറുക്കളിലേക്ക് പോയി. പ്രജാപതിമാർഗം പിന്തുടർന്ന് അവൾക്കൊപ്പം ചേർന്നു.
തസ്യാം ത്വാഷ്ട്ര്യാമശ്വരൂപ്യാം മാര്ത്തണ്ഡസ്തീവ്രതേജസഃ । ബീജം നിര്വാപയാമാസ തജ്ജ്വലന്തം ദ്വിധാഽപതത് ।। ൨൦.
ട്വഷ്ടൃയുടെ കുതിരാരൂപത്തിലുള്ള അവളിൽ, അതിവിശാലമായ തേജസ്സുള്ള മാര്ത്താണ്ഡൻ തന്റെ വിത്ത് വിതറി; അതു ജ്വലിച്ചു രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി വീണു.
തത്ര പ്രാണസ്ത്വപാനശ്ച യോനൌ ചാത്മജിതൌ പുരാ । വരദാനേന ച പുനര്മൂര്ത്തിമന്തൌ ബഭൂവതുഃ ।। ൨൦.
അവിടെ, ജീവനും അപാനവായുവും, മുമ്പ് ആത്മജയികളായിരുന്നത്, അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു വീണ്ടും ശരീരമുള്ളവരായി മാറി.
തൌ ത്വാഷ്ട്ര്യാമശ്വരൂപിണ്യാം ജാതൌ യേന നരോത്തമൌ । തതസ്താവശ്വിനൌ ദേവൌ കീര്ത്ത്യേതേ രവിനന്ദനൌ ।। ൨൦.
ട്വഷ്ടൃയുടെ കുതിരാരൂപത്തിൽ ജനിച്ച ആ ഇരുവരും മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായി. അതുകൊണ്ടു, ആ ഇരുവരും രവിയുടെ പുത്രന്മാരായ അശ്വിനിദേവന്മാർ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തരാണ്.
പ്രജാപതിഃ സ്വയം ഭാനുസ്ത്വാഷ്ട്രീ ശക്തിഃ പരാപരാ । തസ്യാഃ പ്രാഗ്വച്ഛരീരസ്ഥാവമൂര്ത്തൌ മൂര്തിമാശ്രിതൌ ।। ൨൦.
ഭാനു തന്നെയാണ് പ്രജാപതി, ട്വഷ്ട്രിയാണ് പരമശക്തി, അവളിൽ പ്രകടവും അപ്രകടവുമാണ്. മുമ്പുപോലെ അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രൂപമില്ലാത്തവർക്ക് രൂപം ലഭിച്ചു.
തതസ്താവശ്വിനൌ ദേവൌ മാര്ത്തണ്ഡമുപതസ്ഥതുഃ । ഊചതുഃ സ്വരുചിം താവത് കിം കര്ത്തവ്യമഥാവയോഃ ।। ൨൦.
അശ്വിനിദേവന്മാർ മാര്ത്താണ്ഡനെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: 'പ്രഭയുള്ളവനേ, ഇനി ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?'
മാര്ത്തണ്ഡ ഉവാച । പുത്രൌ പ്രജാപതിം ദേവം ഭക്ത്യാരാധയതാം വരമ് । നാരായണം സ വോ ദാതാ വരം നൂനം ഭവിഷ്യതി ।। ൨൦.
മാര്ത്താണ്ഡൻ പറഞ്ഞു: 'മക്കളേ, ഭക്തിയോടെ പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുവിൻ; നാരായണൻ നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തീർച്ചയായും നൽകും.'
ഏവം താവശ്വിനൌ പ്രോക്തൌ മാര്ത്തണ്ഡേന മഹാത്മനാ । തേപതുസ്തീവ്രതപസൌ തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । ബ്രഹ്മപാരമയം സ്തോത്രം ജപന്തൌ തു സമാഹിതൌ ।। ൨൦.
മഹാത്മാവായ മാര്ത്താണ്ഡന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അശ്വിനികൾ കടുത്ത തപസ്സു ചെയ്തു, അത്യന്തം ദുർഘടമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു, ബ്രഹ്മസൂക്തം ഏകാഗ്രതയോടെ ജപിച്ചു.
തയോഃ കാലേന മഹതാ ബ്രഹ്മാ നാരായണാത്മകഃ । തുതോഷ പരമപ്രീത്യാ വരം ചൈതം ദദൌ തയോഃ ।। ൨൦.
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, നാരായണസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മാവ് അതീവ സന്തോഷത്തോടെ അവരെ അനുഗ്രഹിച്ചു, ആ വരം നൽകി.
പ്രജാപാല ഉവാച । അശ്വിഭ്യാമീരിതം സ്തോത്രം ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ । ശ്രോതുമിച്ഛാമ്യഹം ബ്രഹ്മംസ്ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാമുനേ ।। ൨൦.
പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു: 'അശ്വിനികൾ പാരായണ ചെയ്ത, അവ്യക്തജനനായ ബ്രഹ്മാവിന് അർപ്പിച്ച സ്തോത്രം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാമുനിവേ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ.'
മഹാതപാ ഉവാച । ശ്രൃണു രാജന് യഥാ സ്തോത്രമശ്വിഭ്യാം ബ്രഹ്മണഃ കൃതമ് । ഈദൃശം ച ഫലം പ്രാപ്തം തയോഃ സ്തോത്രസ്യ ചാനഘ ।। ൨൦.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, അശ്വിനികൾ ബ്രഹ്മാവിനെ എങ്ങനെ സ്തുതിച്ചു, ആ സ്തോത്രത്തിന്റെ ഫലം അവർക്ക് എന്തായിരുന്നു എന്നതും ഞാൻ പറയാം, പാപരഹിതനേ, കേൾക്കൂ.'
വരം വരയതാം ശീഘ്രം ദേവൈഃ പരമദുര്ലഭമ് । യേന മേ വരദാനേന ചരതസ്ത്രിദിവം സുഖമ് ।। ൨൦.
ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഒരു വരം നിങ്ങൾക്ക് ഉടൻ തിരഞ്ഞെടുക്കാം. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയട്ടെ.
അശ്വിനാവൂചതുഃ । ആവയോര്യജ്ഞഭാഗം തു ദേഹി ദേവ പ്രജാപതേ । സോമപത്വം ച ദേവാനാം സാമാന്യത്വം ച ശാശ്വതമ് ।। ൨൦.
അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞു: പ്രജാപതിയായ ദേവനേ, ഞങ്ങൾക്കും യാഗത്തിൽ ഒരു പങ്ക് നൽകണം. ദേവന്മാരോടൊപ്പം സോമപാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും, അവരോടൊപ്പം എന്നും തുല്യതയും ഞങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണം.
ബ്രഹ്മോവാച । രൂപം കാന്തിരനൌപമ്യം ഭിഷക്ത്വം സര്വവസ്തുഷു । സോമപത്വം ച ലോകേഷു സര്വമേതദ് ഭവിഷ്യതി ।। ൨൦.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്ക് ഉപമയില്ലാത്ത രൂപവും ഭംഗിയും, എല്ലാത്തിനെയും സുഖപ്പെടുത്താനുള്ള വൈദ്യശക്തിയും, ലോകങ്ങളിൽ എവിടെയും സോമപാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും ലഭിക്കും. ഇതൊക്കെയും തീർച്ചയായും ലഭിക്കും.
ഓംനമസ്തേ നിഷ്ക്രിയ നിഷ്പ്രപഞ്ച നിരാശ്രയ നിരപേക്ഷ നിരാലമ്ബ നിര്ഗുണ നിരാലോക നിരാധാര നിര്ജയ നിരാകാര । ബ്രഹ്മന് മഹാബ്രഹ്മന് ബ്രാഹ്മണപ്രിയ പുരുഷ മഹാപുരുഷോത്തമ । ദേവ മഹാദേവോത്തമ സ്ഥാണോ സ്ഥിതസ്ഥാപക । ഭൂത മഹാഭൂത ഭൂതാധിപതി യക്ഷ മഹായക്ഷ യക്ഷാധിപതേ । ഗുഹ്യ മഹാഗുഹ്യാധിപതേ സൌമ്യ മഹാസൌമ്യ സൌമ്യാധിപതേ । പക്ഷി മഹാപക്ഷിപതേ ദൈത്യ മഹാദൈത്യാധിപതേ । രുദ്ര മഹാരുദ്രാധിപതേ വിഷ്ണു മഹാവിഷ്ണുപതേ । പരമേശ്വര നാരായണ പ്രജാപതയേ നമഃ । ഏവം സ്തുതസ്തദാ താഭ്യാമശ്വിഭ്യാം സ പ്രജാപതിഃ । തുതോഷ പരമപ്രീത്യാ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।। ൨൦.
ഓം, പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവനേ, പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവനേ, ആശ്രയമില്ലാത്തവനേ, ആർക്കും അധീനനല്ലാത്തവനേ, ആധാരമില്ലാത്തവനേ, ഗുണരഹിതനേ, പ്രകാശമില്ലാത്തവനേ, അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തവനേ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനേ, രൂപമില്ലാത്തവനേ; ബ്രഹ്മാവേ, മഹാബ്രഹ്മാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രിയനായവനേ, പുരുഷനേ, മഹാപുരുഷോത്തമനേ; ദേവനേ, മഹാദേവനേ, സ്ഥിരനേ, നിലനിൽക്കുന്നവനേ; ഭൂതങ്ങളേയും മഹാഭൂതങ്ങളേയും അധിപനേ, യക്ഷനേ, മഹായക്ഷനേ, യക്ഷാധിപനേ; ഗുഹ്യനേ, മഹാഗുഹ്യാധിപനേ, സൌമ്യനേ, മഹാസൌമ്യനേ, സൌമ്യാധിപനേ; പക്ഷിയായവനേ, മഹാപക്ഷിപതിയേ, ദൈത്യനായവനേ, മഹാദൈത്യാധിപനേ; രുദ്രനേ, മഹാരുദ്രാധിപനേ, വിഷ്ണുവേ, മഹാവിഷ്ണുപതിയേ; പരമേശ്വരനേ, നാരായണനേ, പ്രജാപതിയേ, നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ അശ്വിനികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പ്രജാപതി അതീവ സന്തോഷത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.