ഗൃഹം ശരീരമിത്യുക്തം തത്പതിസ്ത്വം യതോഽധുനാ । അതോ വൈ ഗാര്ഹപത്യസ്ത്വം ഭവ സര്വഗതോ വിഭോ ।। ൧൮.
വീട് ശരീരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ ഉടമ നീ ആകയാൽ, സർവ്വവ്യാപിയായവനേ, നീ ഗാർഹപത്യാഗ്നിയായി മാറുക.
വിശ്വാന് നരാന് ഹുതോ യേന നയസേ സദ്ഗതിം പ്രഭോ । അതോ വൈശ്വാനരോ നാമ തവ വാക്യം ഭവിഷ്യതി ।। ൧൮.
യജ്ഞങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാ മനുഷ്യരെയും നല്ല വഴിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നവനേ, അതുകൊണ്ട് നിന്റെ പേര് വൈശ്വാനരൻ ആകും.
ദ്രവിണം ബലമിത്യുക്തം ധനം ച ദ്രവിണം യതഃ । ദദാതി തദ് ഭവാനേവ ദ്രവിണോദാസ്തതോഽഭവത് ।। ൧൮.
സമ്പത്ത് ശക്തിയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; സമ്പത്തിനെ ദ്രവിണം എന്നും വിളിക്കുന്നു. അതു നീ നൽകുന്നതുകൊണ്ട്, നീ ദ്രവിണോദാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
തനും പാസ്യതനും പാസി യേന ത്വം സര്വദാ വിഭോ । തതസ്തനൂനപാന്നാമ തവ വത്സ ഭവിഷ്യതി ।। ൧൮.
ശരീരത്തെയും സൂക്ഷ്മശരീരത്തെയും എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നവനേ, അതിനാൽ, എന്റെ മകനേ, നിന്റെ പേര് തനൂനപാത് ആയിരിക്കും.
ഭവാന് ജാതാനി വൈ വേദ അജാതാനി ച യേന വൈ । അതസ്തേ നാമ ഭവതു ജാതവേദാ ഇതി പ്രഭോ ।। ൧൮.
ജനിച്ചതും ജനിക്കാത്തതും എല്ലാം നീ അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ട്, പ്രഭുവേ, നിന്റെ പേര് ജാതവേദസായിരിക്കും.
നാരാഃ സാമാന്യതഃ പുംസോ വിശേഷേണ ദ്വിജാതയഃ । തേ ശംസന്തി യതസ്ത്വാം തു നാരാശംസസ്തതോ ഭവ ।। ൧൮.
ജലങ്ങൾ സാധാരണയായി എല്ലാവർക്കും പൊതുവാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജന്മാർക്ക്. അവർ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, നീ നാരാശംസൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
അഗസ് തിരോഭവേന്നിത്യം നിഃശബ്ദോ നിശ്ചയാത്മകഃ । അഗസ്ത്വം സര്വഗത്വാച്ച തേനാഗ്നിസ്ത്വം ഭവിഷ്യസി ।। ൧൮.
അഗസ് എന്നത് എപ്പോഴും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും നിശ്ശബ്ദവുമായതും ഉറപ്പുള്ളതുമാണ്; നീ സർവ്വവ്യാപിയായതുകൊണ്ട്, അതിനാൽ നീ അഗ്നിയായി അറിയപ്പെടും.
ധ്മാ പ്രപൂരണശബ്ദോ യ ഇധ്മാ നാമ പ്രകീര്ത്യതേ । പൂരിതസ്യാഗതിര്യേന തേനേധ്മസ്ത്വം ഭവിഷ്യസി ।। ൧൮.
ധ്മാ എന്നത് ഊതുന്ന ശബ്ദം എന്നർത്ഥം; ഇന്ധനം ഇധ്മാ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ഇന്ധനം തെളിയുമ്പോൾ നീ വരുന്നതുകൊണ്ട്, നീ ഇധ്മൻ എന്നറിയപ്പെടും.
യാജ്യാന്യേതാനി നാമാനി തവ പുത്ര മഹാമഖേ । യജന്തസ്ത്വാം നരാഃ കാമൈസ്തര്പയിഷ്യന്ത്യസംശയമ് ।। ൧൮.
മഹായാഗത്തിൽ, മകനേ, ഇവയാണ് നിന്റെ പേരുകൾ; പുരുഷന്മാർ ഇച്ഛിച്ചുള്ള ഫലം നേടാൻ നിന്നെ ഇവയിലൂടെ ആരാധിച്ച് നിർഭാഗ്യമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.
മഹാതപാ ഉവാച । വിഷ്ണോര്വിഭൂതിമാഹാത്മ്യം കഥിതം തേ പ്രസങ്ഗതഃ । തിഥീനാം ശ്രൃണു മാഹാത്മ്യം കഥ്യമാനം മയാ നൃപ ।। ൧൯.
മഹാതപാസ് പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വവും ഐശ്വര്യവും നിനക്ക് ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; രാജാവേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ തിഥികളുടെ മഹത്വം പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക.
ഇത്ഥംഭൂതോ മഹാനഗ്നിര്ബ്രഹ്മക്രോധോദ്ഭവോ മഹാന് । ഉവാച ദേവം ബ്രഹ്മാണം തിഥിര്മേ ദീയതാം വിഭോ । യസ്യാമഹം സമസ്തസ്യ ജഗതഃ ഖ്യാതിമാപ്നുയാമ് ।। ൧൯.
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മഹാതിജസ്വിയായ അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഒരു തിഥി തരണമേ, അതിലൂടെ ഞാൻ ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തി നേടട്ടെ.'
ബ്രഹ്മോവാച । ദേവാനാമഥ യക്ഷാണാം ഗന്ധര്വാണാം ച സത്തമ । ആദൌ പ്രതിപദാ യേന ത്വമുത്പന്നോഽസി പാവക ।। ൧൯.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരിലും യക്ഷന്മാരിലും ഗന്ധർവന്മാരിലും ഉത്തമനായവനേ, പാവകാ, ആദ്യം നീ പ്രതിപദയിൽ ജനിച്ചു.
ത്വത്പദാത് പ്രതിപദം ചാന്യാ സംഭവിഷ്യന്തി ദേവതാഃ । അതസ്തേ പ്രതിപന്നാമ തിഥിരേഷാ ഭവിഷ്യതി ।। ൧൯.
നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മറ്റു ദേവതകൾ ഉദിക്കും. അതിനാൽ ഈ ദിവസം以后 മുതൽ പ്രതിപദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
തസ്യാം തിഥൌ ഹവിഷ്യേണ പ്രാജാപത്യേന മൂര്തിനാ । ഹോഷ്യന്തി തേഷാം പ്രീതാഃ സ്യുഃ പിതരഃ സര്വദേവതാഃ ।। ൧൯.
ഈ തിഥിയിൽ പ്രജാപത്യ രൂപത്തിലുള്ള ഹവിസ്സു സമർപ്പിച്ചാൽ, പിതാക്കന്മാരും എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കും.
ചതുര്വിധാനി ഭൂതാനി മനുഷ്യാഃ പശവോഽസുരാഃ । ദേവാഃ സര്വേ സഗന്ധര്വാഃ പ്രീതാഃ സ്യുസ്തര്പിതേ ത്വയി ।। ൧൯.
നാലു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ—മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവരോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവതകളും—നിനക്ക് അർപ്പണം ചെയ്താൽ സന്തോഷം പ്രാപിക്കും.
യശ്ചോപവാസം കുര്വീത ത്വദ്ഭക്തഃ പ്രതിപദ്ദിനേ । ക്ഷീരാശനോ വാ വര്ത്തേത ശ്രൃണു തസ്യ ഫലം മഹത് ।। ൧൯.
പ്രതിപദ ദിനത്തിൽ നിനക്ക് ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ പാലിൽ മാത്രം കഴിയുന്നവൻ, അവനു ലഭിക്കുന്ന മഹത്തായ ഫലം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ചതുര്യുഗാനി ഷട്ത്രിംശത് സ്വര്ലോകേഽസൌ മഹീയതേ । തേജസ്വീ രൂപസംപന്നോ ദ്രവ്യവാന് ജായതേ നരഃ ।। ൧൯.
അവൻ മുപ്പത്താറ് യുഗങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും; പ്രകാശമുള്ളവനും സുന്ദരനുമായും ധനികനുമായും ജനിക്കും.
ഇഹ ജന്മന്യസൌ രാജാ പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ മഹീയതേ । തൂഷ്ണീം ബഭൂവ സോപ്യഗ്നിര്ബ്രഹ്മദത്താശ്രയം യയൌ ।। ൧൯.
ഈ ജന്മത്തിൽ അവൻ രാജാവാവും, മരിച്ച ശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും; അങ്ങനെ അഗ്നി മൗനത്തിൽ ആയ് ബ്രഹ്മാവിനാൽ ലഭിച്ച ആശ്രയത്തിലേക്ക് പോയി.
യ ഇദം ശ്രൃണുയാന്നിത്യം പ്രാതരുത്ഥായ മാനവഃ । അഗ്നേര്ജന്മ സ പാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ ।। ൧൯.
ആഗ്നിയുടെ ജനനം എന്ന ഈ കഥ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു ദിവസവും കേൾക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രജാപാല ഉവാച । ഏവമഗ്നേഃ സമുത്പത്തിര്ജാതാ ബ്രഹ്മന് മഹാത്മനഃ । പ്രാണാപാനൌ കഥം ദേവാവശ്വിനൌ സംബഭൂവതുഃ ।। ൨൦.
പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മനേ, അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ അഗ്നിയുടെ ജനനം നീ വിവരണം ചെയ്തു. പ്രാണനും അപാനനും ആയ ദേവന്മാരായ അശ്വിനികൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു?
മരീചിര്ബ്രഹ്മണഃ പുത്രഃ സ്വയം ബ്രഹ്മാ ദ്വിസപ്തഭിഃ । രൂപൈര്വ്യവസ്ഥിതസ്തേഷാം മരീചിഃ ശ്രേഷ്ഠതാമഗാത് ।। ൨൦.
മരീചി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനാണ്; ബ്രഹ്മാവും മരീചിയും പതിനാലു രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവരിൽ മരീചി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി.
തസ്യ പുത്രോ മഹാതേജാഃ കശ്യപോ നാമ വൈ മുനിഃ । സ്വയം പ്രജാപതിഃ ശ്രീമാന് ദേവതാനാം പിതാഽഭവത് ।। ൨൦.
അവന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്സുള്ള കശ്യപമുനിയാണ്; സ്വയം പ്രജാപതിയും, ദേവന്മാരുടെ പിതാവുമാണ്.
തസ്യ പുത്രാ ബഭൂവുര്ഹി ആദിത്യാ ദ്വാദശ പ്രഭോ । അദിത്യപത്യാനി തേ സര്വേ ആദിത്യാസ്തേന കീര്തിതാഃ ।। ൨൦.
അവനു പിറന്നവരാണ് പതിനിരണ്ട് ആദിത്യന്മാർ; അവരൊക്കെയും ആദിതിയുടെ മക്കളാണ്, അതിനാൽ ആദിത്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തേഷാം മധ്യേ മഹാതേജാ മാര്ത്തണ്ഡോ ലോകവിശ്രുതഃ । നാരായണാത്മകം തേജോ ദ്വാദശം സംപ്രകീര്തിതമ് ।। ൨൦.
അവരിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള മാർത്താണ്ഡൻ ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനാണ്; നാരായണാത്മാവുള്ള പതിനിരണ്ടാമൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
യേ തേ മാസാസ്ത ആദിത്യാഃ സ്വയം സംവത്സരോ ഹരിഃ । ഏവം തേ ദ്വാദശാദിത്യാ മാര്ത്തണ്ഡശ്ച പ്രധാനവാന് ।। ൨൦.
ഈ ആദിത്യന്മാരാണ് മാസങ്ങൾ തന്നേ, സംവത്സരം ഹരിയാണ്; അങ്ങനെ മാർത്താണ്ഡൻ മുഖ്യനായ പതിനിരണ്ട് ആദിത്യന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്യ ത്വഷ്ടാ ദദൌ കന്യാം സംജ്ഞാം നാമ മഹാപ്രഭാമ് । തസ്യാപത്യദ്വയം ജജ്ഞേ യമശ്ച യമുനാ തഥാ ।। ൨൦.
അവനു ത്വഷ്ടാവ് സംജ്ഞ എന്ന മഹാപ്രഭയുള്ള പുത്രിയെ നൽകി; അവളിൽ നിന്ന് യമനും യമുനയും ജനിച്ചു.
തസ്യ തേജോഽപ്യസഹതീ ബഭൂവാശ്വീ മനോജവാ । സ്വാം ഛായാം തത്ര സംസ്ഥാപ്യ സാ ജഗമോത്തരാന് കുരൂന് ।। ൨൦.
അവന്റെ തേജസ് സഹിക്കാനാവാതെ, മനസ്സിന്റെ വേഗതയുള്ള അവൾ സ്വന്തം ഛായയെ അവിടെ വെച്ച് വച്ച് ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്ക് പോയി.
തദ്രൂപാം താം സവര്ണാം തു ഭേജേ മാര്ത്തണ്ഡഭാസ്കരഃ । തസ്യാ അപി ദ്വയം ജജ്ഞേ ശനിം തപതിമേവ ച ।। ൨൦.
മാർത്താണ്ഡഭാസ്കരൻ ആ ഛായയെ തന്നെ തുല്യരൂപത്തിൽ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു; അവളിൽ നിന്നും ശനി, തപതി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുപേർ ജനിച്ചു.
യദാ ത്വസദൃശം ഭേജേ പുത്രാന് പ്രതി നരോത്തമ । സംജ്ഞാം പ്രോവാച ഭഗവാന് ക്രോധസംരക്തലോചനഃ । അസമത്വം ന കര്ത്തവ്യം സ്വേഷ്വപത്യേഷു ഭാമിനി ।। ൨൦.
പുത്രന്മാരോട് അവൾ അസമത്വം കാണിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി സംജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു: 'സ്വന്തം മക്കളോട് ഭാഗംവെക്കൽ കാണരുത്, ഭാമിനി.'
ഏവമുക്താ യദാ സാ തു അസമത്വം വ്യരോചത । തദാ യമഃ സ്വപിതരം പ്രോവാച ഭൃശദുഃഖിതഃ ।। ൨൦.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾക്ക് അസമത്വം ഇഷ്ടമായില്ല; അപ്പോൾ യമൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.