അഹോ മുനിവരശ്രേഷ്ഠ അഹോ ധര്മവിദാം വര
അയ്യോ, മഹാമുനിശ്രേഷ്ഠാ! അയ്യോ, ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ!
പ്രണയാത്സൌഹൃദാദ്വാപി സ്നേഹാദ്വക്ഷ്യാമി തച്ഛൃണു
സ്നേഹത്താലോ സൗഹൃദത്താലോ പ്രണയത്താലോ ഞാൻ പറയാം—ഇത് കേൾക്കൂ.
കൃതസ്നേഹസ്യ പുത്രാര്ഥേ മയാ സംകല്പ്യ യത്കൃതമ്
മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ഞാൻ തീരുമാനിച്ച് ചെയ്തതാണിത്.
പശ്ചാദ്വിസര്ജിതം പിണ്ഡം ദര്ഭാനാസ്തീര്യ ഭൂതലേ
അനന്തരം, ഭൂമിയിൽ ദർഭ പടർത്ത് പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചു.
ശോകസ്യ തു പ്രഭാവേണ ഏതത്കര്മ മയാ കൃതമ്
ദുഃഖത്തിന്റെ ബലത്തിൽ ഞാൻ ഈ പ്രവർത്തി ചെയ്തു.
നഷ്ടബുദ്ധിസ്മൃതിസത്ത്വോ ഹ്യജ്ഞാനേന വിമോഹിതഃ
അജ്ഞാനത്തിൽ ഞാൻ ബുദ്ധിയും ഓർമ്മയും ധൈര്യവും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഭയം തീവ്രം പ്രപശ്യാമി മുനിശാപാത്സുദാരുണാത് ന ഭേതവ്യം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ പിതരം ശരണം വ്രജ
മുനിയുടെ ഭയാനകമായ ശാപത്തിൽ നിന്ന് വലിയ ഭയം ഞാൻ കാണുന്നു; എന്നാൽ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, പിതാവിൽ ആശ്രയം പ്രാപിക്കൂ.
അധര്മം ന ച പശ്യാമി ധര്മോ നൈവാത്ര സംശയഃ
ഇവിടെ അധർമ്മം ഒന്നും കാണുന്നില്ല; സംശയമില്ല, ഇതാണ് ധർമ്മം.
കര്മണാ മനസാ വാചാ പിതരം ശരണം ഗതഃ
പ്രവൃത്തിയിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും പിതാവിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു.
ധ്യായമാനസ്തതോഽപ്യാശു ആജഗാമ തപോധനമ് 187.
അങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച്, ഉടൻ തന്നെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ ആ മുനിയെ സമീപിച്ചു.
പുത്രമാശ്വാസയാമാസ വാഗ്ഭിരിഷ്ടാഭിരവ്യയൈഃ
അവൻ മകനെ ശുഭവും ശാശ്വതവുമായ വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
പിതൃയജ്ഞേതി നിര്ദിഷ്ടാ ധര്മോഽയം ബ്രഹ്മണാ സ്വയമ്
ഈ പിതൃയജ്ഞം ബ്രഹ്മാവു തന്നെ ധർമ്മമായി നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
കൃതഃ സ്വയംഭുവാ പൂര്വം ശ്രാദ്ധം യോ വിത്ത്വിത്തമഃ
സ്വയംഭുവു ആദ്യമായി ഈ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു, ജ്ഞാനശ്രേഷ്ഠ.
ശ്രാദ്ധകര്മവിധിം ചൈവ പ്രേതകര്മ ച യാ ക്രിയാ
ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന്റെ വിധിയും പ്രേതകർമ്മവും ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
മമ ചൈവ പ്രസാദേന തസ്യ ബുദ്ധിം ദദാമ്യഹമ്
എന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് അവനു ബുദ്ധി ലഭിക്കുന്നത്.
അവശ്യമേവ ഗന്തവ്യം ധര്മരാജസ്യ ശാസനാത്
ധർമ്മരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ഒരുവൻ നിർബന്ധമായും പോകേണ്ടതുണ്ട്.
ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച
ജനിച്ചവന് മരണവും ഉറപ്പാണ്; മരിച്ചവന് ജന്മവും ഉറപ്പാണ്.
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ത്രയഃ ശാരീരജാഃ സ്മൃതാഃ
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് — ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളും ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
സാത്ത്വികം നാവബുദ്ധ്യന്തി കര്മദോഷേണ താമസഃ
തമോഗുണം അധികമുള്ളവർ, കർമ്മത്തിലെ ദോഷം മൂലം സത്ത്വഗുണം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
സാത്ത്വികം മുക്തിയാനായ യാന്തി വേദവിദോ ജനാഃ 187.
വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന സത്ത്വഗുണമുള്ളവർ മോക്ഷപഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ക്രൂരോ ഭീരുര്വിഷാദി ച ഹിംസകോ നിരപത്രപഃ
അവൻ ക്രൂരനും ഭയാനകനും ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനും ലജ്ജയില്ലാത്തവനും ആണു.
താമസം തദ്വിജാനീയാദുച്യമാനോ ന ബുദ്ധ്യതി
അത് താമസ സ്വഭാവമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; പറഞ്ഞാൽ പോലും അവൻ മനസ്സിലാക്കാറില്ല.
പ്രബലോ വാചി യുക്തശ്ചാചലബുദ്ധിഃ സദായതഃ
അവൻ വാക്കിൽ ശക്തിയുള്ളവനും മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്തവനും എപ്പോഴും സംശയത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവനും ആണു.
ക്ഷാന്തോ ദാന്തോ വിശുദ്ധാത്മാ വിജ്ഞേയഃ ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ
ക്ഷമയുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും മനസ്സ് ശുദ്ധിയുള്ളവനും വിശ്വാസം ഉള്ളവനും അങ്ങനെയുള്ളവനാണെന്ന് അറിയണം.
ഏവം സഞ്ചിന്തയാനസ്തു ന ശോകം കര്തുമര്ഹസി
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല.
ലജ്ജാ ധൃതിശ്ച ധര്മശ്ച ശ്രീഃ കീര്തിശ്ച സ്മൃതിര്നയഃ
ലജ്ജ, ധൈര്യം, ധർമ്മം, ഐശ്വര്യം, കീർത്തി, ഓർമ്മ, വിവേകം —
ത്യജന്തി സര്വധര്മശ്ച ശോകേനോപഹതം നരമ്
ഇവയും എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളും ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ മനുഷ്യനെ വിട്ടുപോകുന്നു.
മൂഢ: സ്നേഹപ്രഭാവേണ കൃത്വാ ഹിംസാനൃതേ തഥാ
അവിവേകി സ്നേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ പെട്ട് പീഡനവും അസത്യവും ചെയ്യുന്നു.
സ്നേഹം സര്വേഷു സംയമ്യ ബുദ്ധിം ധര്മേ നിയോജയേത്
എല്ലാവരിലെയും സ്നേഹം നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സിനെ ധർമ്മത്തിൽ ആകേന്ദ്രിക്കണം.
ചാതുര്വര്ണസ്യ വക്ഷ്യാമി യശ്ച സ്വായംഭുവോഽബ്രവീത് 187.
നാന്ന് നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ സ്വായംഭുവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ വിശദീകരിക്കാം.