കിം വക്ഷ്യന്തി ച മാം സര്വേ യേ വൈ പിതൃപദേ സ്ഥിതാഃ
പിതൃസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാവരും എനിക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയും?
പൂര്വസന്ധ്യാനു സമ്പ്രാപ്താ ഉദിതേ ച ദിവാകരേ
പൂർവ്വസന്ധ്യ എത്തിയപ്പോൾ, സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ,
പുനശ്ചിന്താം പ്രപന്നഃ സ ആത്രേയോ ഹ്യതിദുഃഖിതഃ
ആത്രേയൻ വീണ്ടും വലിയ ദുഃഖത്തോടെ ചിന്തയിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
ധിഗ്വയോ ധിക്ച മേ കര്മ ധിഗ്ബലം ധിക്ച ജീവിതമ്
വയസ്സിനേയും, എന്റെ പ്രവർത്തികളേയും, ശക്തിയേയും, ജീവിതത്തേയും ശപിക്കുന്നു.
നരകം പൂതികാഖ്യാതം ഹൃദി ദുഃഖം വിദുര്ബുധാഃ
പൂതി എന്ന പേരിലുള്ള നരകം ഹൃദയത്തിലെ ദുഃഖമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
പൂജയിത്വാ തു ദേവാംശ്ച ദത്ത്വാ ദാനം ത്വനേകശഃ
എന്നാൽ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച് പലതവണ ദാനം നൽകിയശേഷം,
പുത്രേണ ലഭതേ യേന പൌത്രേണ ച പിതാമഹാഃ
പുത്രന്റെ മുഖേന അച്ഛനും, മകന്മാരുടെ മുഖേന പിതാമഹന്മാരും അതു നേടുന്നു.
പുത്രേണ ശ്രീമതാ ഹീനം നാഹം ജീവിതുമുത്സഹേ
സമ്പന്നനായ പുത്രനെ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ജഗാമ താപസാരണ്യമൃഷ്യാശ്രമവിഭൂഷിതമ്
അവൻ ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന തപസ്സുകാരുടെ കാടിലേക്ക് പോയി.
തത്പ്രവിശ്യാശ്രമപദം ഭ്രാജമാനം സ്വതേജസാ 187.
സ്വന്തം തേജസ്സാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് അവൻ കടന്നു.
തസ്മൈ ദത്ത്വാ പാദ്യമര്ഘ്യം ആസനേ ചോപവേശ്യ ച
അവനു പാദപ്രക്ഷാലനത്തിനും അർഘ്യത്തിനും വെള്ളം നൽകി, ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി.
നാരദ ഉവാച അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാന്നാവബുധ്യസേ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടവരെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും നീ ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചന്തി പണ്ഡിതാഃ
ജ്ഞാനികൾ മരിച്ചവരെയും ജീവനുള്ളവരെയും കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കാറില്ല.
അമിത്രാസ്തസ്യ ഹൃഷ്യന്തി സ ചാപി ന നിവര്ത്തതേ
അവന്റെ ശത്രുക്കൾ സന്തോഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവൻ തിരികെ വരുന്നില്ല.
ദേവതാസുരഗന്ധര്വാ മാനുഷാ മൃഗപക്ഷിണഃ
ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ—
ജാതസ്യ സര്വഭൂതസ്യ കാലോ മൃത്യുരുപസ്ഥിതഃ
ജനിച്ച എല്ലാ ജീവികൾക്കും കാലം മരണരൂപത്തിൽ സന്നിഹിതമാണ്.
തവ പുത്രോ മഹാത്മാ വൈ ശ്രീമാന്നാമ ശ്രിയോ നിധിഃ
നിന്റെ മകൻ മഹാനായിരുന്നു, പ്രശസ്തനും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നിധിയുമായിരുന്നു.
മൃത്യുകാലമനുപ്രാപ്യ ഗതോ ദിവ്യാം പരാം ഗതിമ്
മരണസമയത്തെത്തിയപ്പോൾ അവൻ പരമദൈവികമായ അവസ്ഥയിലെത്തി.
നാരദേനൈവമുക്തേ തു ശ്രുത്വാ സ ദ്വിജസത്തമഃ
നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ അതു കേട്ടു.
ഭീതോ ഗദ്ഗദയാ വാചാ നിഃശ്വസംശ്ച മുഹുര്മുഹുഃ 187.
ഭയത്താൽ, വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ, വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു.
അഹോ മുനിവരശ്രേഷ്ഠ അഹോ ധര്മവിദാം വര
അയ്യോ, മഹാമുനിശ്രേഷ്ഠാ! അയ്യോ, ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ!
പ്രണയാത്സൌഹൃദാദ്വാപി സ്നേഹാദ്വക്ഷ്യാമി തച്ഛൃണു
സ്നേഹത്താലോ സൗഹൃദത്താലോ പ്രണയത്താലോ ഞാൻ പറയാം—ഇത് കേൾക്കൂ.
കൃതസ്നേഹസ്യ പുത്രാര്ഥേ മയാ സംകല്പ്യ യത്കൃതമ്
മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ഞാൻ തീരുമാനിച്ച് ചെയ്തതാണിത്.
പശ്ചാദ്വിസര്ജിതം പിണ്ഡം ദര്ഭാനാസ്തീര്യ ഭൂതലേ
അനന്തരം, ഭൂമിയിൽ ദർഭ പടർത്ത് പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചു.
ശോകസ്യ തു പ്രഭാവേണ ഏതത്കര്മ മയാ കൃതമ്
ദുഃഖത്തിന്റെ ബലത്തിൽ ഞാൻ ഈ പ്രവർത്തി ചെയ്തു.
നഷ്ടബുദ്ധിസ്മൃതിസത്ത്വോ ഹ്യജ്ഞാനേന വിമോഹിതഃ
അജ്ഞാനത്തിൽ ഞാൻ ബുദ്ധിയും ഓർമ്മയും ധൈര്യവും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഭയം തീവ്രം പ്രപശ്യാമി മുനിശാപാത്സുദാരുണാത് ന ഭേതവ്യം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ പിതരം ശരണം വ്രജ
മുനിയുടെ ഭയാനകമായ ശാപത്തിൽ നിന്ന് വലിയ ഭയം ഞാൻ കാണുന്നു; എന്നാൽ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, പിതാവിൽ ആശ്രയം പ്രാപിക്കൂ.
അധര്മം ന ച പശ്യാമി ധര്മോ നൈവാത്ര സംശയഃ
ഇവിടെ അധർമ്മം ഒന്നും കാണുന്നില്ല; സംശയമില്ല, ഇതാണ് ധർമ്മം.
കര്മണാ മനസാ വാചാ പിതരം ശരണം ഗതഃ
പ്രവൃത്തിയിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും പിതാവിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു.
ധ്യായമാനസ്തതോഽപ്യാശു ആജഗാമ തപോധനമ് 187.
അങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച്, ഉടൻ തന്നെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ ആ മുനിയെ സമീപിച്ചു.