തതോ വാഗബ്രബീദ് ഗൌരീ പ്രാധാന്യം മയി സംസ്ഥിതമ് । സാഽപ്യേവമുക്ത്വാ ക്ഷേത്രാത് തു നിശ്ചക്രാമ ബഹിഃ ശുഭാ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ ഗൗരി പറഞ്ഞു: 'പ്രധാനത്വം എനിക്ക് ആണ്.' ഇതു പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ശുഭസ്വഭാവമുള്ളവൾ ഒന്നും കൂടെ പറയാതെ ആ നിലം വിട്ടു.
തയാ വിനാപി തത്ക്ഷേത്രം വാഗൂനം വ്യവതിഷ്ഠത । തതോ ഗണപതിര്വാക്യമാകാശാഖ്യോഽബ്രവീത് തദാ ।। ൧൭.
അവളില്ലാതെയും, ആ നിലം വാക്കിന്റെ ദേവന്മാർ കൈവശം വെച്ചു. അപ്പോൾ ആകാശം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗണപതി അവിടെ വന്ന് പറഞ്ഞു.
ന മയാ രഹിതം കിഞ്ചിച്ഛരീരം സ്ഥായി ദൂരതഃ । കാലാന്തരേത്യേവമുക്ത്വാ സോഽപി നിഷ്ക്രമ്യ ദേഹതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരത്തിൽ ഒന്നും ദൂരെയോ നിലനിൽക്കില്ല.' ഇതു പറഞ്ഞ്, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ് അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി.
പൃഥഗ്ഭൂതസ്തഥാപ്യേതച്ഛരീരം നാപ്യനീനശത് । വിനാകാശാഖ്യതത്ത്വേന തഥാപി ന വിശീര്യതേ ।। ൧൭.
അവൻ വേറായെങ്കിലും, ആ ശരീരം നശിച്ചില്ല; ആകാശം എന്ന തത്വം ഇല്ലാതെയും, അത് ചിതറാതെ തന്നെ നിലനിന്നു.
സുഷിരൈസ്തു വിഹീനം തു ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷേത്രം വ്യവസ്ഥിതമ് । ശരീരധാതവഃ സര്വേ തേ ബ്രൂയുര്വാക്യമേവ ഹി ।। ൧൭.
രണ്ടു ഭാഗങ്ങളില്ലാതെ ആ നിലം നിലനിൽക്കുന്നതു കണ്ടു, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അസ്മാഭിര്വ്യതിരിക്തസ്യ ന ശരീരസ്യ ധാരണമ് । ഭവതീത്യേവമുക്ത്വാ തേ ജഹുഃ സര്വേ ശരീരിണഃ ।। ൧൭.
'ഞങ്ങളില്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരൊക്കെയും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തൈര്വ്യപേതമപി ക്ഷേത്രം പുരുഷേണ പ്രപാല്യതേ । തം ദൃഷ്ട്വാ ത്വബ്രവീത് സ്കന്ദഃ സോഽഹംകാരഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവർ പോയിട്ടും, ആ നിലം പുരുഷൻ കാത്തു നിന്നു. അവനെ കണ്ടു, അഹങ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു.
മയാ വിനാ ശരീരസ്യ സംഭൂതിരപി നേഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ ശരീരാത് തു സോഽഭ്യപേതഃ പൃഥക് സ്ഥിതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരം ഉദിക്കുകയുമില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞു നിന്നു.
തേനാക്ഷതേന തത്ക്ഷേത്രം വിനാ മുക്തവദാസ്ഥിതമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കുപിതോ ഭാനുഃ സ ആദിത്യഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവൻ പോയതോടെ, ആ നിലം മോചിതമായതുപോലെ നിലനിന്നു. ഇത് കണ്ടു, ആദിത്യൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാനു കോപിച്ചു.
മയാ വിനാ കഥം ക്ഷേത്രമിമം ക്ഷണമപീഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ പ്രയാതഃ സ തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ നിലം ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കുമോ?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും പോയി; എങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തതഃ കാമാദിരുത്ഥായ ഗണോ മാതൃവിസംജ്ഞിതഃ । ന മയാ വ്യതിരിക്തസ്യ ശരീരസ്യ വ്യവസ്ഥിതിഃ । ഏവമുക്ത്വാ സ യാതസ്തു ശരീരം തന്ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, കാമൻമാരും മറ്റുള്ളവരും, മാതൃകളെന്നറിയപ്പെടുന്ന സംഘം, എഴുന്നേറ്റു. 'ഞാനില്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും പോയെങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തതോ മായാഽബ്രവീത്കോപാത് സാ ച ദുര്ഗാ പ്രകീര്തിതാ । ന മയാഽസ്യ വിനാ ഭൂതിരിത്യുക്ത്വാഽന്തര്ദധേ പുനഃ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, ദുർഗ്ഗ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മായ, കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇതിന് നിലനിൽപ്പ് ഇല്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൾ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷയായി.
തതോ ദിശഃ സമുത്തസ്ഥുരൂചുശ്ചേദം വചോ മഹത് । നാസ്മാഭീ രഹിതം കാര്യം ഭവതീതി ന സംശയഃ । ചതസ്ര ആഗതാഃ കാഷ്ഠാ അപയാതാഃ ക്ഷണാത് തദാ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ ദിശകൾ എഴുന്നേറ്റു, മഹത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങളില്ലാതെ ഒന്നും നടക്കില്ല, ഇതിൽ സംശയമില്ല.' നാല് ദിശകളും ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് വന്നു പോയി.
തതോ ധനപതിര്വായുര്മയ്യപേതേ ക്വ സംഭവഃ । ശരീരസ്യേതി സോപ്യേവമുക്ത്വാ മൂര്ധാനഗോഽഭവത് ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, വായു എന്ന ധനപതി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ പോയാൽ ശരീരത്തിന് നിലനിൽപ്പ് എവിടെയാണ്?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ തലയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ വിഷ്ണുര്മനോ ബ്രൂയാന്നായം ദേഹോ മയാ വിനാ । ക്ഷണമപ്യുത്സഹേത് സ്ഥാതുമിത്യുക്ത്വാഽന്തര്ദധേ പുനഃ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, മനസ്സായ വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ ശരീരം ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ ധര്മോഽബ്രവീത് സര്വമിദം പാലിതവാനഹമ് । ഇദാനീമപ്യുപഗതേ കഥമേതദ്ഭവിഷ്യതി ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: 'ഇതെല്ലാം ഞാൻ സംരക്ഷിച്ചു. ഇനി ഞാൻ പോയാൽ ഇത് എങ്ങനെയാകും?'
ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ ധര്മസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ । തതോബ്രവീന്മഹാദേവഃ അവ്യക്തോ ഭൂതനായകഃ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധർമ്മൻ പോയെങ്കിലും, ശരീരം ചിതറിയില്ല. പിന്നെ, ഭൂതങ്ങളുടെ നായകനും അവ്യക്തനുമായ മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു.
മഹത്സംജ്ഞോ മയാ ഹീനം ശരീരം നോ ഭവേദ് യഥാ । ഏവമുക്ത്വാ ഗതഃ ശമ്ഭുസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
'മഹത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന എന്നെ ഇല്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശംഭു പോയെങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തം ദൃഷ്ട്വാ പിതരശ്ചോചുസ്തന്മാത്രാ യാവദസ്മഭിഃ । പ്രഗതൈരേഭിരേതച്ച ശരീരം ശീര്യതേ ധ്രുവമ് । ഏവമുക്ത്വാ തു തേ ദേഹം ത്യക്ത്വാഽന്തര്ദ്ധാനമാഗതാഃ ।। ൧൭.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ പിതാക്കളും മാതാക്കളും പറഞ്ഞു: 'നാം ഇതുവരെ ഇവിടെ പാർത്തതുകൊണ്ട് ഈ ശരീരം ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചു പോയി.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ അവരവരുടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അപ്രത്യക്ഷരായി.
അഗ്നിഃ പ്രാണോ അപാനശ്ച ആകാശം സര്വധാതവഃ । ക്ഷേത്രം തദ്വദഹംകാരോ ഭാനുഃ കാമാദയോ മയാ । കാഷ്ഠാ വായുര്വിഷ്ണുര്ധര്മ ശമ്ഭുസ്തഥേന്ദ്രിയാര്ഥകാഃ ।। ൧൭.
അഗ്നി ജീവൻ, അപാനൻ താഴേക്ക് പോകുന്ന ശ്വാസം, ആകാശം, എല്ലാ ഘടകങ്ങളും, ഈ ശരീരം, അഹംഭാവം, സൂര്യൻ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയും എന്റെ ഭാഗമായാണ്. മരവും, വായുവും, വിഷ്ണുവും, ധർമ്മവും, ശംഭുവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള വസ്തുക്കളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഏതൈര്മുക്തം തു തത്ക്ഷേത്രം തത് തഥൈവ വ്യവസ്ഥിതമ് । സോമേന പാല്യമാനം തു പുരുഷേണേന്ദുരൂപിണാ ।। ൧൭.
ഇവയാൽ വിട്ടുവീഴ്ച വന്നതോടെ ആ ശരീരം അതുപോലെ തന്നെ നിലനിന്നു; സോമൻ എന്ന ചന്ദ്രസ്വരൂപനായ പുരുഷൻ അതിനെ കാത്തു നില്ക്കുന്നു.
ഏവം വ്യവസ്ഥിതേ സോമേ ഷോഡശാത്മന്യഥാക്ഷരേ । പ്രാഗ്വത് തത്ര ഗുണോപേതം ക്ഷേത്രമുത്ഥായ ബഭ്രമ ।। ൧൭.
അങ്ങനെ, പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളുള്ള സോമൻ അക്ഷരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തപ്പോൾ, മുമ്പുപോലെ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ ശരീരം ഉയർന്ന് ചുറ്റി നടന്നു.
പ്രാഗവസ്ഥം ശരീരം തു ദൃഷ്ട്വാ സര്വജ്ഞപാലിതമ് । താഃ ക്ഷേത്രദേവതാഃ സര്വാ വൈലക്ഷം ഭാവമാശ്രിതാഃ ।। ൧൭.
മുമ്പത്തെപോലെ തന്നെ സർവ്വജ്ഞൻ കാത്തിരിക്കുന്ന ശരീരം കണ്ടപ്പോൾ, ആ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ദേവതകളും വിരക്തതയിലേക്കു മാറി.
തമേവം തുഷ്ടുവുഃ സര്വാസ്തം ദേവം പരമേശ്വരമ് । സ്വസ്ഥാനമീയിഷുഃ സര്വാസ്തദാ നൃപതിസത്തമ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ആ പരമേശ്വരനായ ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ അവരവരുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ത്വമഗ്നിസ്ത്വം തഥാ പ്രാണസ്ത്വമപാനഃ സരസ്വതീ । ത്വമാകാശം ധനാധ്യക്ഷസ്ത്വം ശരീരസ്യ ധാതവഃ ।। ൧൭.
നീ അഗ്നിയാണ്, ജീവശ്വാസവുമാണ്, അപാനനും നീയാണ്, നീയാണ് സരസ്വതിയും; നീ ആകാശം, ധനത്തിന്റെ രക്ഷകൻ, ശരീരത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളും നീയാണ്.
അഹംകാരോ ഭവാന് ദേവ ത്വമാദിത്യോഽഷ്ടകോ ഗണഃ । ത്വം മായാ പൃഥിവീ ദുര്ഗാ ത്വം ദിശസ്ത്വം മരുത്പതിഃ ।। ൧൭.
ദേവാ, നീ അഹംഭാവം, നീ സൂര്യൻ, അഷ്ടദേവതകളുടെ കൂട്ടം; നീ മായ, ഭൂമി, ദുർഗ്ഗ, ദിശകൾ, വായുവിന്റെ അധിപൻ എന്നിവയും ആകുന്നു.
ത്വം വിഷ്ണുസ്ത്വം തഥാ ധര്മസ്ത്വം ജിഷ്ണുസ്ത്വം പരാജിതഃ । അക്ഷരാര്ഥസ്വരൂപേണ പരമേശ്വരസംജ്ഞിതഃ ।। ൧൭.
നീ വിഷ്ണുവാണ്, നീ ധർമ്മവുമാണ്, നീ ജയിച്ചവനും, ജയിക്കപ്പെടാത്തവനും; അക്ഷരത്തിന്റെ അർത്ഥസ്വരൂപത്തിൽ നീ പരമേശ്വരനെന്നറിയപ്പെടുന്നു.
അസ്മാഭിരപയാതൈസ്തു കഥമേതദ്ഭവിഷ്യതി । ഏവമത്ര ശരീരം തു ത്യക്തമസ്മാഭിരേവ ച ।। ൧൭.
നാം വിട്ടുപോയാൽ ഇതെങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? അങ്ങനെ, ഈ ശരീരം ഞങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
തത് പരം ഭവതാ ദേവ തദവസ്ഥം പ്രപാല്യതേ । സ്ഥാനഭങ്ഗോ ന നഃ കാര്യഃ സ്വയം സൃഷ്ട്വാ പ്രജാപതേ ।। ൧൭.
ദേവാ, ആ പരമാവസ്ഥ നീ കാത്തു നില്ക്കുന്നു; സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഈ സ്ഥലം ഞങ്ങൾ അശാന്തമാക്കേണ്ടതില്ല, സൃഷ്ടികർത്താവേ.
ഏവം സ്തുതസ്തതോ ദേവസ്തേഷാം തോഷം പരം യയൌ । ഉവാച ചൈതാന് ക്രീഡാര്ഥം ഭവന്തോത്പാദിതാ മയാ ।। ൧൭.
അങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദൈവം അത്യന്തം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ പറഞ്ഞു: 'വിളയാട്ടത്തിനായി ഞാനാണ് നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചത്.'