സര്വേ ദേവാഃ സപിതരോ ബ്രഹ്മാദ്യാശ്ചാണ്ഡമധ്യഗാഃ । വിഷ്ണോഃ സകാശാദുത്പന്നാ ഇതീയം വൈദികീ ശ്രുതിഃ ।। ൧൭.
എല്ലാ ദേവതകളും പിതാക്കന്മാരും ബ്രഹ്മാവും അണ്ഡത്തിൽ ഉള്ളവരും എല്ലാം വിഷ്ണുവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ വൈദികശ്രുതി പറയുന്നു.
അഗ്നിസ്തഥാശ്വിനൌ ഗൌരീ ഗജവക്ത്രഭുജംഗമാഃ । കാര്തികേയസ്തഥാദിത്യോ മാതരോ ദുര്ഗയാ സഹ ।। ൧൭.
അഗ്നി, അശ്വിനികൾ, ഗൗരി, ആനമുഖൻ, പാമ്പുകൾ, കാർത്തികേയൻ, സൂര്യൻ, മാതാക്കൾ, ദുര്ഗ്ഗയോടൊപ്പം ഇവരും —
ദിശോ ധനപതിര്വിഷ്ണുര്യമോ രുദ്രഃ ശശീ തഥാ । പിതരശ്ചേതി സംഭൂതാഃ പ്രാധാന്യേന ജഗത്പതേഃ ।। ൧൭.
ദിശകൾ, ധനത്തിന്റെ അധിപൻ, വിഷ്ണു, യമൻ, രുദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, പിതാക്കന്മാർ — ഇവർ എല്ലാം ലോകനാഥനിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനമായും ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ഹിരണ്യഗര്ഭസ്യ തനൌ സര്വം ഏവ സമുദ്ഭവാഃ । പൃഥക്പൃഥക് തതോ ഗര്വം വഹമാനാഃ സമന്തതഃ ।। ൧൭.
ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവർ എല്ലാം ജനിച്ചത്. എന്നാൽ, ഓരോരുത്തരും അഹങ്കാരത്തോടെ വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് പോയി.
അഹം യോഗ്യസ്ത്വഹം യാജ്യ ഇതി തേഷാം സ്വനോ മഹാന് । ശ്രൂയതേ ദേവസമിതൌ സാഗരക്ഷുബ്ധസന്നിഭഃ ।। ൧൭.
ദേവസഭയിൽ, സമുദ്രം കലക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരു വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു: 'ഞാനാണ് യോഗ്യൻ, ഞാനാണ് പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടത്' എന്നായിരുന്നു അവരവരുടെ വാദം.
തേഷാം വിവദമാനാനാം വഹ്നിരുത്ഥായ പാര്ഥിവ । ഉവാച മാം യജസ്വേതി ധ്യായധ്വം മാമിതി ബ്രുവന് ।। ൧൭.
അവർ തമ്മിൽ വാദിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, അഗ്നി എഴുന്നേറ്റ്, 'എന്നെ യജിക്കൂ, എന്നെ ധ്യാനിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പ്രാജാപത്യമിദം നൂനം ശരീരം മദ്വിനാകൃതമ് । വിനാശമുപപദ്യേത യതോ നാഹം മഹാനഹമ് ।। ൧൭.
'സൃഷ്ടാവിന്റെ ഈ ശരീരം എനിക്ക് ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കില്ല; കാരണം ഞാൻ മഹത്തായ അഹം' എന്ന് അഗ്നി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ ശരീരം തു ത്യക്ത്വാ വഹ്നിര്വിനിര്യയൌ । നിര്ഗതേഽപി തതസ്തസ്മിംസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അഗ്നി ശരീരം വിട്ട് പുറത്ത് പോയി. എങ്കിലും, അഗ്നി പോയ ശേഷവും ആ ശരീരം ചിതറാതെ നിലനിന്നു.
തതോഽശ്വിനൌ മൂര്തിമന്തൌ പ്രാണാപാനൌ ശരീരഗൌ । ആവാം പ്രധാനാവിത്യേവമൂചതുര്യാജ്യസത്തമൌ ।। ൧൭.
അതിനുശേഷം, ശരീരത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന പ്രാണനും അപാനനും രൂപമുള്ള അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങളാണ് പ്രധാനവും, ഞങ്ങളാണ് ഏറ്റവും യോഗ്യരായ പൂജ്യന്മാർ' എന്ന്.
ഏവമുക്ത്വാ ശരീരം തു വിഹായ ക്വചിദാസ്ഥിതൌ । തയോരപി ക്ഷയം കൃത്വാ ക്ഷേത്രീ തത്പുരമാസ്ഥിതഃ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ രണ്ടുപേരും ശരീരം വിട്ട് മറ്റിടത്ത് പോയി. എങ്കിലും, അവരും പോയശേഷം, ആ ശരീരം 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ'ന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലനിന്നു.
തതോ വാഗബ്രബീദ് ഗൌരീ പ്രാധാന്യം മയി സംസ്ഥിതമ് । സാഽപ്യേവമുക്ത്വാ ക്ഷേത്രാത് തു നിശ്ചക്രാമ ബഹിഃ ശുഭാ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ ഗൗരി പറഞ്ഞു: 'പ്രധാനത്വം എനിക്ക് ആണ്.' ഇതു പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ശുഭസ്വഭാവമുള്ളവൾ ഒന്നും കൂടെ പറയാതെ ആ നിലം വിട്ടു.
തയാ വിനാപി തത്ക്ഷേത്രം വാഗൂനം വ്യവതിഷ്ഠത । തതോ ഗണപതിര്വാക്യമാകാശാഖ്യോഽബ്രവീത് തദാ ।। ൧൭.
അവളില്ലാതെയും, ആ നിലം വാക്കിന്റെ ദേവന്മാർ കൈവശം വെച്ചു. അപ്പോൾ ആകാശം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗണപതി അവിടെ വന്ന് പറഞ്ഞു.
ന മയാ രഹിതം കിഞ്ചിച്ഛരീരം സ്ഥായി ദൂരതഃ । കാലാന്തരേത്യേവമുക്ത്വാ സോഽപി നിഷ്ക്രമ്യ ദേഹതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരത്തിൽ ഒന്നും ദൂരെയോ നിലനിൽക്കില്ല.' ഇതു പറഞ്ഞ്, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ് അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി.
പൃഥഗ്ഭൂതസ്തഥാപ്യേതച്ഛരീരം നാപ്യനീനശത് । വിനാകാശാഖ്യതത്ത്വേന തഥാപി ന വിശീര്യതേ ।। ൧൭.
അവൻ വേറായെങ്കിലും, ആ ശരീരം നശിച്ചില്ല; ആകാശം എന്ന തത്വം ഇല്ലാതെയും, അത് ചിതറാതെ തന്നെ നിലനിന്നു.
സുഷിരൈസ്തു വിഹീനം തു ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷേത്രം വ്യവസ്ഥിതമ് । ശരീരധാതവഃ സര്വേ തേ ബ്രൂയുര്വാക്യമേവ ഹി ।। ൧൭.
രണ്ടു ഭാഗങ്ങളില്ലാതെ ആ നിലം നിലനിൽക്കുന്നതു കണ്ടു, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അസ്മാഭിര്വ്യതിരിക്തസ്യ ന ശരീരസ്യ ധാരണമ് । ഭവതീത്യേവമുക്ത്വാ തേ ജഹുഃ സര്വേ ശരീരിണഃ ।। ൧൭.
'ഞങ്ങളില്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരൊക്കെയും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തൈര്വ്യപേതമപി ക്ഷേത്രം പുരുഷേണ പ്രപാല്യതേ । തം ദൃഷ്ട്വാ ത്വബ്രവീത് സ്കന്ദഃ സോഽഹംകാരഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവർ പോയിട്ടും, ആ നിലം പുരുഷൻ കാത്തു നിന്നു. അവനെ കണ്ടു, അഹങ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു.
മയാ വിനാ ശരീരസ്യ സംഭൂതിരപി നേഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ ശരീരാത് തു സോഽഭ്യപേതഃ പൃഥക് സ്ഥിതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരം ഉദിക്കുകയുമില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞു നിന്നു.
തേനാക്ഷതേന തത്ക്ഷേത്രം വിനാ മുക്തവദാസ്ഥിതമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കുപിതോ ഭാനുഃ സ ആദിത്യഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവൻ പോയതോടെ, ആ നിലം മോചിതമായതുപോലെ നിലനിന്നു. ഇത് കണ്ടു, ആദിത്യൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാനു കോപിച്ചു.
മയാ വിനാ കഥം ക്ഷേത്രമിമം ക്ഷണമപീഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ പ്രയാതഃ സ തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ നിലം ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കുമോ?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും പോയി; എങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തതഃ കാമാദിരുത്ഥായ ഗണോ മാതൃവിസംജ്ഞിതഃ । ന മയാ വ്യതിരിക്തസ്യ ശരീരസ്യ വ്യവസ്ഥിതിഃ । ഏവമുക്ത്വാ സ യാതസ്തു ശരീരം തന്ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, കാമൻമാരും മറ്റുള്ളവരും, മാതൃകളെന്നറിയപ്പെടുന്ന സംഘം, എഴുന്നേറ്റു. 'ഞാനില്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും പോയെങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തതോ മായാഽബ്രവീത്കോപാത് സാ ച ദുര്ഗാ പ്രകീര്തിതാ । ന മയാഽസ്യ വിനാ ഭൂതിരിത്യുക്ത്വാഽന്തര്ദധേ പുനഃ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, ദുർഗ്ഗ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മായ, കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇതിന് നിലനിൽപ്പ് ഇല്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൾ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷയായി.
തതോ ദിശഃ സമുത്തസ്ഥുരൂചുശ്ചേദം വചോ മഹത് । നാസ്മാഭീ രഹിതം കാര്യം ഭവതീതി ന സംശയഃ । ചതസ്ര ആഗതാഃ കാഷ്ഠാ അപയാതാഃ ക്ഷണാത് തദാ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ ദിശകൾ എഴുന്നേറ്റു, മഹത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങളില്ലാതെ ഒന്നും നടക്കില്ല, ഇതിൽ സംശയമില്ല.' നാല് ദിശകളും ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് വന്നു പോയി.
തതോ ധനപതിര്വായുര്മയ്യപേതേ ക്വ സംഭവഃ । ശരീരസ്യേതി സോപ്യേവമുക്ത്വാ മൂര്ധാനഗോഽഭവത് ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, വായു എന്ന ധനപതി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ പോയാൽ ശരീരത്തിന് നിലനിൽപ്പ് എവിടെയാണ്?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ തലയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ വിഷ്ണുര്മനോ ബ്രൂയാന്നായം ദേഹോ മയാ വിനാ । ക്ഷണമപ്യുത്സഹേത് സ്ഥാതുമിത്യുക്ത്വാഽന്തര്ദധേ പുനഃ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, മനസ്സായ വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ ശരീരം ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ ധര്മോഽബ്രവീത് സര്വമിദം പാലിതവാനഹമ് । ഇദാനീമപ്യുപഗതേ കഥമേതദ്ഭവിഷ്യതി ।। ൧൭.
അപ്പോൾ, ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: 'ഇതെല്ലാം ഞാൻ സംരക്ഷിച്ചു. ഇനി ഞാൻ പോയാൽ ഇത് എങ്ങനെയാകും?'
ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ ധര്മസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ । തതോബ്രവീന്മഹാദേവഃ അവ്യക്തോ ഭൂതനായകഃ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധർമ്മൻ പോയെങ്കിലും, ശരീരം ചിതറിയില്ല. പിന്നെ, ഭൂതങ്ങളുടെ നായകനും അവ്യക്തനുമായ മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു.
മഹത്സംജ്ഞോ മയാ ഹീനം ശരീരം നോ ഭവേദ് യഥാ । ഏവമുക്ത്വാ ഗതഃ ശമ്ഭുസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
'മഹത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന എന്നെ ഇല്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശംഭു പോയെങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
തം ദൃഷ്ട്വാ പിതരശ്ചോചുസ്തന്മാത്രാ യാവദസ്മഭിഃ । പ്രഗതൈരേഭിരേതച്ച ശരീരം ശീര്യതേ ധ്രുവമ് । ഏവമുക്ത്വാ തു തേ ദേഹം ത്യക്ത്വാഽന്തര്ദ്ധാനമാഗതാഃ ।। ൧൭.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ പിതാക്കളും മാതാക്കളും പറഞ്ഞു: 'നാം ഇതുവരെ ഇവിടെ പാർത്തതുകൊണ്ട് ഈ ശരീരം ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചു പോയി.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ അവരവരുടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അപ്രത്യക്ഷരായി.
അഗ്നിഃ പ്രാണോ അപാനശ്ച ആകാശം സര്വധാതവഃ । ക്ഷേത്രം തദ്വദഹംകാരോ ഭാനുഃ കാമാദയോ മയാ । കാഷ്ഠാ വായുര്വിഷ്ണുര്ധര്മ ശമ്ഭുസ്തഥേന്ദ്രിയാര്ഥകാഃ ।। ൧൭.
അഗ്നി ജീവൻ, അപാനൻ താഴേക്ക് പോകുന്ന ശ്വാസം, ആകാശം, എല്ലാ ഘടകങ്ങളും, ഈ ശരീരം, അഹംഭാവം, സൂര്യൻ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയും എന്റെ ഭാഗമായാണ്. മരവും, വായുവും, വിഷ്ണുവും, ധർമ്മവും, ശംഭുവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള വസ്തുക്കളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.