മഖാഗ്നിധൂമൈരുദിതാഗ്നിഹോമൈ- സ്തതഃ സമന്താത് ഗൃഹമേധിഭിര്ദ്വിജൈഃ । സിംഹൈരിവാധര്മ്മകരീ വിദാരിതഃ സ തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രൈര്വരമത്തകേസരൈഃ ।। ൧൭.
അവിടെ, ഗൃഹസ്ഥരായ ദ്വിജന്മാർ യാഗങ്ങൾ നടത്തുമ്പോൾ യാഗാഗ്നിയുടെ പുക എല്ലാ ദിശകളിലും ഉയർന്നിരുന്നു; ധർമ്മവിരുദ്ധനായ കാട്ടാനയെ കടിച്ചുതെറിക്കുന്ന സിംഹംപോലെ, ഉഗ്രമായ പല്ലുകളും മനോഹരമായ കേശവും ഉള്ള ശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏവം സ രാജാ വിവിധാനുപായാന് വരാശ്രമേ പ്രേക്ഷമാണോ വിവേശ । തസ്മിദ് പ്രവിഷ്ടേ തു സ തീവ്രതേജാ മഹാതപാഃ പുണ്യകൃതാം പ്രധാനഃ । ദൃഷ്ടോ യഥാ ഭാനുരനന്തഭാനുഃ കൌശ്യാസനേ ബ്രഹ്മവിദാം പ്രധാനഃ ।। ൧൭.
അങ്ങനെ രാജാവ് ആ ഉത്തമാശ്രമത്തിലെ വിവിധ സവിശേഷതകൾ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അകത്തേക്ക് കടന്നു; അകത്തു കടന്നപ്പോൾ, മഹാതപസ്സുള്ള, ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള, പുണ്യവാന്മാരിൽ പ്രധാനനായ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മഹാതപസിനെ, കോശവസ്ത്രത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനെ, അവൻ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ സ രാജാ വിജയീ മൃഗാണാം മതിം വിസസ്മാര മുനേഃ പ്രസങ്ഗാത് । ചകാര ധര്മം പ്രതി മാനസം സോ അനുത്തമം പ്രാപ്യ നൃപോ മുനിം സഃ ।। ൧൭.
വിജയിയായിരുന്ന രാജാവിനെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കിടയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, മുനിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് തൻ്റെ ഉദ്ദേശ്യം മറന്നു. എങ്കിലും, മഹർഷിയെ പ്രാപിച്ച രാജാവ് മനസ്സിനെ ധർമ്മത്തിൽ ആകർഷിച്ചു.
സ മുനിസ്തം നൃപം ദൃഷ്ട്വാ പ്രജാപാലമകല്മഷമ് । അഭ്യാഗതക്രിയാം ചക്രേ ആസനസ്വാഗതാദിഭിഃ ।। ൧൭.
അകല്മഷനായ ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ രാജാവിനെ കണ്ട മുനി, അദ്ദേഹത്തിന് സദസ്യസ്വാഗതം, ഇരിപ്പിടം എന്നിവ നൽകി ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ കൃതാസനോ രാജാ പ്രണമ്യ ഋഷിപുങ്ഗവമ് । പപ്രച്ഛ വസുധേ പ്രശ്നമിമം പരമദുര്ലഭമ് ।। ൧൭.
അതിനുശേഷം, ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന രാജാവ് മഹർഷിക്ക് നമസ്കരിച്ചു, ഭൂമിയെക്കുറിച്ചുള്ള അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
ഭഗവന് ദുഃഖസംസാരമഗ്നൈഃ പുമ്ഭിസ്തിതീര്ഷുഭിഃ । യത്കാര്യം തന്മമാചക്ഷ്വ പ്രണതേ ശംസിതവ്രത ।। ൧൭.
ഭഗവൻ, ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവരും അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരേണം. ഞാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു നിൽക്കുന്നു.
മഹാതപാ ഉവാച । സംസാരാര്ണവമജ്ജമാനമനുജൈഃ പോതഃ സ്ഥിരോഽതിധ്രുവഃ കാര്യഃ പൂജനദാനഹോമവിവിധൈര്യജ്ഞൈഃ സമം ധ്യായനൈഃ । കീലൈഃ കീലിതമോക്ഷഭിഃ സുരഭടൈരൂര്ധ്വം മഹാരജ്ജുഭിഃ പ്രാണാദ്യൈരധുനാ കുരുഷ്വ നൃപതേ പോതം ത്രിലോകേശ്വരമ് ।। ൧൭.
നാരായണം നരകഹരം സുരേശം ഭക്ത്യാ നമസ്കുര്വതി യോ നൃപേശ । സ വീതശോകഃ പരമം വിശോകം പ്രാപ്നോതി വിഷ്ണോഃ പദമവ്യയം തത് ।। ൧൭.
രാജാക്കളുടെ രാജാവേ, ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ നരകഹാരിയായും ദേവതകളുടെ അധിപനായും ഉള്ള നാരായണനെ നമസ്കരിച്ചാൽ, അവൻ ദുഃഖം വിട്ട് പരമമായ ദുഃഖരഹിതമായ, അക്ഷരമായ വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കും.
നൃപ ഉവാച । ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ കഥം വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । പൂജ്യതേ മോക്ഷമിച്ഛദ്ഭിഃ പുരുഷൈര്വദ തത്ത്വതഃ ।। ൧൭.
രാജാവ് ഉവാച: ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾക്കും അറിവുള്ളവനേ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവിനെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം എന്ന് ദയവായി സത്യമായി പറഞ്ഞുതരേണം.
മഹാതപാ ഉവാച । ശ്രൃണു രാജന് മഹാപ്രാജ്ഞ യഥാ വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । പുരുഷാണാം തഥാ സ്ത്രീണാം സര്വയോഗീശ്വരോ ഹരിഃ ।। ൧൭.
മഹാതപസ്വി ഉവാച: മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവേ, പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും, എല്ലാ യോഗികളുടെ അധിപനായ ഹരിക്കും, വിഷ്ണു എങ്ങനെ സന്തോഷപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക.
സര്വേ ദേവാഃ സപിതരോ ബ്രഹ്മാദ്യാശ്ചാണ്ഡമധ്യഗാഃ । വിഷ്ണോഃ സകാശാദുത്പന്നാ ഇതീയം വൈദികീ ശ്രുതിഃ ।। ൧൭.
എല്ലാ ദേവതകളും പിതാക്കന്മാരും ബ്രഹ്മാവും അണ്ഡത്തിൽ ഉള്ളവരും എല്ലാം വിഷ്ണുവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ വൈദികശ്രുതി പറയുന്നു.
അഗ്നിസ്തഥാശ്വിനൌ ഗൌരീ ഗജവക്ത്രഭുജംഗമാഃ । കാര്തികേയസ്തഥാദിത്യോ മാതരോ ദുര്ഗയാ സഹ ।। ൧൭.
അഗ്നി, അശ്വിനികൾ, ഗൗരി, ആനമുഖൻ, പാമ്പുകൾ, കാർത്തികേയൻ, സൂര്യൻ, മാതാക്കൾ, ദുര്ഗ്ഗയോടൊപ്പം ഇവരും —
ദിശോ ധനപതിര്വിഷ്ണുര്യമോ രുദ്രഃ ശശീ തഥാ । പിതരശ്ചേതി സംഭൂതാഃ പ്രാധാന്യേന ജഗത്പതേഃ ।। ൧൭.
ദിശകൾ, ധനത്തിന്റെ അധിപൻ, വിഷ്ണു, യമൻ, രുദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, പിതാക്കന്മാർ — ഇവർ എല്ലാം ലോകനാഥനിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനമായും ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ഹിരണ്യഗര്ഭസ്യ തനൌ സര്വം ഏവ സമുദ്ഭവാഃ । പൃഥക്പൃഥക് തതോ ഗര്വം വഹമാനാഃ സമന്തതഃ ।। ൧൭.
ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവർ എല്ലാം ജനിച്ചത്. എന്നാൽ, ഓരോരുത്തരും അഹങ്കാരത്തോടെ വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് പോയി.
അഹം യോഗ്യസ്ത്വഹം യാജ്യ ഇതി തേഷാം സ്വനോ മഹാന് । ശ്രൂയതേ ദേവസമിതൌ സാഗരക്ഷുബ്ധസന്നിഭഃ ।। ൧൭.
ദേവസഭയിൽ, സമുദ്രം കലക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരു വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു: 'ഞാനാണ് യോഗ്യൻ, ഞാനാണ് പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടത്' എന്നായിരുന്നു അവരവരുടെ വാദം.
തേഷാം വിവദമാനാനാം വഹ്നിരുത്ഥായ പാര്ഥിവ । ഉവാച മാം യജസ്വേതി ധ്യായധ്വം മാമിതി ബ്രുവന് ।। ൧൭.
അവർ തമ്മിൽ വാദിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, അഗ്നി എഴുന്നേറ്റ്, 'എന്നെ യജിക്കൂ, എന്നെ ധ്യാനിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പ്രാജാപത്യമിദം നൂനം ശരീരം മദ്വിനാകൃതമ് । വിനാശമുപപദ്യേത യതോ നാഹം മഹാനഹമ് ।। ൧൭.
'സൃഷ്ടാവിന്റെ ഈ ശരീരം എനിക്ക് ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കില്ല; കാരണം ഞാൻ മഹത്തായ അഹം' എന്ന് അഗ്നി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ ശരീരം തു ത്യക്ത്വാ വഹ്നിര്വിനിര്യയൌ । നിര്ഗതേഽപി തതസ്തസ്മിംസ്തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അഗ്നി ശരീരം വിട്ട് പുറത്ത് പോയി. എങ്കിലും, അഗ്നി പോയ ശേഷവും ആ ശരീരം ചിതറാതെ നിലനിന്നു.
തതോഽശ്വിനൌ മൂര്തിമന്തൌ പ്രാണാപാനൌ ശരീരഗൌ । ആവാം പ്രധാനാവിത്യേവമൂചതുര്യാജ്യസത്തമൌ ।। ൧൭.
അതിനുശേഷം, ശരീരത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന പ്രാണനും അപാനനും രൂപമുള്ള അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങളാണ് പ്രധാനവും, ഞങ്ങളാണ് ഏറ്റവും യോഗ്യരായ പൂജ്യന്മാർ' എന്ന്.
ഏവമുക്ത്വാ ശരീരം തു വിഹായ ക്വചിദാസ്ഥിതൌ । തയോരപി ക്ഷയം കൃത്വാ ക്ഷേത്രീ തത്പുരമാസ്ഥിതഃ ।। ൧൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ രണ്ടുപേരും ശരീരം വിട്ട് മറ്റിടത്ത് പോയി. എങ്കിലും, അവരും പോയശേഷം, ആ ശരീരം 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ'ന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലനിന്നു.
തതോ വാഗബ്രബീദ് ഗൌരീ പ്രാധാന്യം മയി സംസ്ഥിതമ് । സാഽപ്യേവമുക്ത്വാ ക്ഷേത്രാത് തു നിശ്ചക്രാമ ബഹിഃ ശുഭാ ।। ൧൭.
അപ്പോൾ ഗൗരി പറഞ്ഞു: 'പ്രധാനത്വം എനിക്ക് ആണ്.' ഇതു പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ശുഭസ്വഭാവമുള്ളവൾ ഒന്നും കൂടെ പറയാതെ ആ നിലം വിട്ടു.
തയാ വിനാപി തത്ക്ഷേത്രം വാഗൂനം വ്യവതിഷ്ഠത । തതോ ഗണപതിര്വാക്യമാകാശാഖ്യോഽബ്രവീത് തദാ ।। ൧൭.
അവളില്ലാതെയും, ആ നിലം വാക്കിന്റെ ദേവന്മാർ കൈവശം വെച്ചു. അപ്പോൾ ആകാശം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗണപതി അവിടെ വന്ന് പറഞ്ഞു.
ന മയാ രഹിതം കിഞ്ചിച്ഛരീരം സ്ഥായി ദൂരതഃ । കാലാന്തരേത്യേവമുക്ത്വാ സോഽപി നിഷ്ക്രമ്യ ദേഹതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരത്തിൽ ഒന്നും ദൂരെയോ നിലനിൽക്കില്ല.' ഇതു പറഞ്ഞ്, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ് അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി.
പൃഥഗ്ഭൂതസ്തഥാപ്യേതച്ഛരീരം നാപ്യനീനശത് । വിനാകാശാഖ്യതത്ത്വേന തഥാപി ന വിശീര്യതേ ।। ൧൭.
അവൻ വേറായെങ്കിലും, ആ ശരീരം നശിച്ചില്ല; ആകാശം എന്ന തത്വം ഇല്ലാതെയും, അത് ചിതറാതെ തന്നെ നിലനിന്നു.
സുഷിരൈസ്തു വിഹീനം തു ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷേത്രം വ്യവസ്ഥിതമ് । ശരീരധാതവഃ സര്വേ തേ ബ്രൂയുര്വാക്യമേവ ഹി ।। ൧൭.
രണ്ടു ഭാഗങ്ങളില്ലാതെ ആ നിലം നിലനിൽക്കുന്നതു കണ്ടു, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അസ്മാഭിര്വ്യതിരിക്തസ്യ ന ശരീരസ്യ ധാരണമ് । ഭവതീത്യേവമുക്ത്വാ തേ ജഹുഃ സര്വേ ശരീരിണഃ ।। ൧൭.
'ഞങ്ങളില്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരൊക്കെയും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തൈര്വ്യപേതമപി ക്ഷേത്രം പുരുഷേണ പ്രപാല്യതേ । തം ദൃഷ്ട്വാ ത്വബ്രവീത് സ്കന്ദഃ സോഽഹംകാരഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവർ പോയിട്ടും, ആ നിലം പുരുഷൻ കാത്തു നിന്നു. അവനെ കണ്ടു, അഹങ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു.
മയാ വിനാ ശരീരസ്യ സംഭൂതിരപി നേഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ ശരീരാത് തു സോഽഭ്യപേതഃ പൃഥക് സ്ഥിതഃ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ശരീരം ഉദിക്കുകയുമില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞു നിന്നു.
തേനാക്ഷതേന തത്ക്ഷേത്രം വിനാ മുക്തവദാസ്ഥിതമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കുപിതോ ഭാനുഃ സ ആദിത്യഃ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൧൭.
അവൻ പോയതോടെ, ആ നിലം മോചിതമായതുപോലെ നിലനിന്നു. ഇത് കണ്ടു, ആദിത്യൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാനു കോപിച്ചു.
മയാ വിനാ കഥം ക്ഷേത്രമിമം ക്ഷണമപീഷ്യതേ । ഏവമുക്ത്വാ പ്രയാതഃ സ തച്ഛരീരം ന ശീര്യതേ ।। ൧൭.
'എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ നിലം ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കുമോ?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവനും പോയി; എങ്കിലും ശരീരം ചിതറിയില്ല.
മഹാതപസ്വി ഉവാച: ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്കു രക്ഷയാകാൻ ഉറപ്പുള്ള ഒരു തൂണായിക്കൊണ്ടു, പൂജ, ദാനം, ഹോമം, വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ, ധ്യാനം എന്നിവയാൽ ആ नौക നിർമ്മിക്കണം. മോക്ഷം എന്ന തൂണുകൾകൊണ്ട് അതിനെ ഉറപ്പാക്കണം, പ്രാണാദികൾ എന്ന വലിയ കയറുകൾകൊണ്ട് കെട്ടണം. രാജാവേ, ഇപ്പോൾ മൂന്നു ലോകത്തെയും നാഥനായ ഭഗവാനെ നിങ്ങളുടെ രക്ഷാനൗകയാക്കണം.