സാമന്തൈശ്ച സുരേന്ദ്രോഽഥ വൃതഃ പരമഹര്ഷിതൈഃ । താശ്ച ലബ്ധ്വാ മഹേന്ദ്രസ്തു മുദാ പരമയാ യുതഃ ।। ൧൬.
അതിനുശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ കൂടിയിരുന്ന സഹചാരികളോടൊപ്പം മഹേന്ദ്രൻ പശുക്കളെ വീണ്ടെടുത്തു, അതിനാൽ അതീവ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
ചകാര യജ്ഞാന് വിവിധാന് സഹസ്ത്രാനപി സ പ്രഭുഃ । ക്രിയമാണൈസ്തതോ യജ്ഞൈര്വവൃധേന്ദ്രസ്യ തദ് ബലമ് ।। ൧൬.
അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി; ആ യജ്ഞങ്ങൾ നടക്കുന്നതിനാൽ ദേവേന്ദ്രന്റെ ശക്തി വളർന്നു.
വര്ദ്ധിതേന ബലേനേന്ദ്രോ ദേവസൈന്യമുവാച ഹ । സന്നഹ്യന്താം സുരാഃ ശീഘ്രം ദൈത്യാനാം വധകര്മണി ।। ൧൬.
ശക്തി വർദ്ധിച്ച ദേവേന്ദ്രൻ ദേവസൈന്യത്തോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരെ, ദാനവന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ ഉടൻ ആയുധധാരികൾ ആകൂ.'
ഏവമുക്താസ്തതോ ദേവാഃ സന്നദ്ധാസ്തത്ക്ഷണേഽഭവന് । അസുരാണാമഭാവായ ജഗ്മുര്ദേവാഃ സവാസവാഃ ।। ൧൬.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ദേവന്മാർ ഉടൻ ആയുധധാരികളായി; ദേവേന്ദ്രനോടൊപ്പം അവർ ദാനവന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാ തു യുയുധുസ്തൂര്ണം വിജിഗ്യുസ്ത്വാസുരീം ചമൂമ് । ജിതാശ്ച ദേവൈരസുരാ ഹതശേഷാ ധരാധരേ । മമജ്ജുഃ സാഗരജലേ ഭയത്രസ്താ വിചേതസഃ ।। ൧൬.
അവർ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ട് യുദ്ധം ചെയ്തു, അസുരരുടെ സൈന്യത്തെ ജയിച്ചു. ദേവന്മാർ അസുരരെ തോൽപ്പിച്ചു; ജീവനോടെ ശേഷിച്ചവർ ഭയത്താൽ വിറച്ച് മനസ്സു തെറ്റി സമുദ്രത്തിൽ ചാടിപ്പോയി.
ദേവരാജോഽപി ത്രിദിവം ലോകപാലൈഃ സമം ധരേ । ആരുഹ്യ ബുഭുജേ പ്രാഗ്വത് സ ദേവോ ദേവരാട് പ്രഭുഃ ।। ൧൬.
അപ്പോൾ ദേവരാജാവും ലോകപാലന്മാരുമൊത്ത് സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറി, മുമ്പുപോലെ ആ ദൈവികനായ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ആധിപത്യം ആസ്വദിച്ചു.
യ ഏനം ശ്രൃണുയാന്നിത്യം സരമാഖ്യാനമുത്തമമ് । സ ഗോമേധസ്യ യജ്ഞസ്യ ഫലം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ ।। ൧൬.
ആ ഉത്തമമായ കഥയെ മുഴുവനായി ആരെങ്കിലും ദിവസേന ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ ഗോമേധ യാഗത്തിന്റെ ഫലം നേടും.
ഭ്രഷ്ടരാജ്യശ്ച യോ രാജാ ശ്രൃണോതീദം സമാഹിതഃ । സ ദേവേന്ദ്ര ഇവ സ്വര്ഗം രാജ്യം സ്വം ലഭതേ നരഃ ।। ൧൬.
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവൊരുവൻ ഈ കഥ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടാൽ, ഇന്ദ്രൻ പോലെ തന്നെ സ്വർഗംപോലുള്ള സ്വന്തം രാജ്യം വീണ്ടും ലഭിക്കും.
ധരണ്യുവാച । യേ തേ മണൌ തദാ ദേവ ഉത്പന്നാ നരപുംഗവാഃ । തേഷാം വരോ ഭഗവതാ ദത്തസ്ത്രേതായുഗേ കില ।। ൧൭.
ധരിണി പറഞ്ഞു: ദേവനേ, ആ സമയത്ത് രത്നങ്ങളിൽ ജനിച്ച ആ മഹാന്മാരെ ഭഗവാൻ ത്രേതായുഗത്തിൽ ഏത് വരമാണ് നൽകിയതെന്ന് പറയുമോ?
രാജാനോ ഭവിതാരോ വൈ കഥം തേഷാം സമുദ്ഭവഃ । കിം ച ചക്രുര്ഹി തേ കര്മ പൃഥങ് നാമാനി ശംസ മേ ।। ൧൭.
ആ രാജാക്കന്മാർ ആരാകും, അവർ എങ്ങനെ ജനിക്കും? അവർ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ എന്തൊക്കെയായിരുന്നു? ഓരോരുത്തരുടേയും പേരുകൾ ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സുപ്രഭോ മണിജോ യസ്തു രാജാ നാമ്നാ മഹാമനാഃ । തസ്യോത്പത്തിം വരാരോഹേ ശ്രൃണു ത്വം ഭൂതധാരിണി ।। ൧൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഭൂതങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവളേ, മഹാമനസ്സുള്ള രത്നത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവായ സുപ്രഭന്റെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയാം, നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ആസീദ് രാജാ മഹാബാഹുരാദൌ കൃതയുഗേ പുരാ । ശ്രുതകീര്തിരിതി ഖ്യാതസ്ത്രൈലോക്യേ ബലവത്തരഃ ।। ൧൭.
ആദിയിൽ, കൃതയുഗത്തിൽ, ശക്തിയാൽ പ്രശസ്തനായ ശ്രുതകീർത്തി എന്ന മഹാബാഹു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മൂന്നു ലോകത്തിലും പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
തസ്യ പുത്രത്വമാപേദേ സുപ്രഭോ മണിജോ ധരേ । പ്രജാപാലേതി വൈ നാമ്നാ ശ്രുതകീര്തിര്മഹാബലഃ ।। ൧൭.
ഭൂമിദേവി, രത്നത്തിൽ ജനിച്ച സുപ്രഭൻ അവന്റെ മകനായി. മഹാബലശാലിയായ ശ്രുതകീർത്തി പ്രജാപാലൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
സൈകസ്മിംശ്ചിദ് ദിനേ പ്രായാദ് വിപിനം ശ്വാപദാകുമ് । തത്രാപശ്യദൃഷേര്ധന്യം മഹദാശ്രമമണ്ഡലമ് ।। ൧൭.
ഒരു ദിവസം, അവൻ കാട്ടിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ പോയി. അവിടെ ഒരു മഹർഷിയുടെ ഭാഗ്യശാലിയായ ആശ്രമം കണ്ടു.
തസ്മിന് മഹാതപാ നാമ ഋഷിഃ പരധാര്മികഃ । തപസ്തേപേ നിരാഹാരോ ജപന് ബ്രഹ്മ സനാതനമ് ।। ൧൭.
അവിടെ മഹാതപസ് എന്ന പേരിൽ പരമധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച് ദീർഘനാളായി തപസ്സും, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം ജപിക്കുകയും ചെയ്തു.
തത്രാസൌ പാര്ഥിവഃ ശ്രീമാന് പ്രവേശായ മതിം തദാ । ചകാര ചാവിശദ് രാജാ പ്രജാപാലോ മഹാതപാഃ ।। ൧൭.
അവിടെയെത്തിയ രാജാവ് പ്രജാപാലൻ, അശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, മഹാതപസ്സിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തസ്മിന് വരാശ്രമപദേ വനവൃക്ഷജാത്യാ ധരാപ്രസൂതോര്ജിതമാര്ഗജുഷ്ടാഃ । ലതാഗൃഹാ ഇന്ദുരവിപ്രകാശിനോ നായാസിതജ്ഞാഃ കുലഭൃങ്ഗരാജാഃ ।। ൧൭.
ആ ഉത്തമമായ ആശ്രമഭൂമിയിൽ, വിവിധതരത്തിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ നിലനിന്നു; വഴികൾ നന്നായി ചവിട്ടിയിരുന്നതും, ലതാമന്ദിരങ്ങൾ ചന്ദ്രപ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നതും, തേനീച്ചകളായ കുലഭൃംഗങ്ങൾ ആശ്വാസത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതും കാണാമായിരുന്നു.
സുരക്തപദ്മോദരകോമലാഗ്ര- നഖാങ്ഗുലീഭിഃ പ്രസൃതൈഃ സുരാണാമ് । വരാങ്ഗനാഭിഃ പദപങ്ക്തിമുച്ചൈ- വിംഹായ ഭൂമിം ത്വപി വൃത്രശത്രോഃ ।। ൧൭.
കുമുദപ്പൂവുപോലെയുള്ള ഇളംചുവപ്പുനിറമുള്ള വിരലുകളും നഖങ്ങളും ഉള്ള ദൈവകന്യാക്കൾ, ഭൂമിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് വൃക്ഷങ്ങളുടെ കീഴിൽ നിരയായി നടന്നു; അവർ വൃത്രശത്രുവായ ഇന്ദ്രനെയും അതിക്രമിച്ച സൗന്ദര്യമുണ്ടായിരുന്നു.
ക്വചിത് സമീപേ തമതീവ ഹൃഷ്ടൈ- ര്നാനാദ്വിജൈഃ ഷട്ചൃരണൈശ്ച മത്തൈഃ । വാസദ്ഭിരുച്ചൈര്വിവിധപ്രമാണാഃ ശാഖാഃ സുപുഷ്പാഃ സമയോഗയുക്താഃ ।। ൧൭.
അടുത്ത്, അനേകം സന്തോഷഭരിതരായ പക്ഷികളും, മദംപൊങ്ങിയ ആറുകാലികളുമാണ് വസിച്ചത്; വിവിധ വലിപ്പത്തിലുള്ള പൂക്കളാൽ സമൃദ്ധമായ ശാഖകൾ തമ്മിൽ ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
കദമ്ബനീപാര്ജ്ജുനശീലശാല- ലതാഗൃഹസ്ഥൈര്മധുരസ്വരേണ । ജുഷ്ടം വിഹങ്ഗൈഃ സുജനപ്രയോഗാ നിരാകുലാ കാര്യധൃതിര്യഥാസ്ഥൈഃ ।। ൧൭.
കടമ്പ്, നീപ, അർജുന, ശാല എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച ലതാമന്ദിരങ്ങളിൽ, മധുരസ്വരമുള്ള പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു; നല്ലവരോടു സ്നേഹമുള്ളവരും, നിർവ്യാജവും, തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരുമായിരുന്നു.
മഖാഗ്നിധൂമൈരുദിതാഗ്നിഹോമൈ- സ്തതഃ സമന്താത് ഗൃഹമേധിഭിര്ദ്വിജൈഃ । സിംഹൈരിവാധര്മ്മകരീ വിദാരിതഃ സ തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രൈര്വരമത്തകേസരൈഃ ।। ൧൭.
അവിടെ, ഗൃഹസ്ഥരായ ദ്വിജന്മാർ യാഗങ്ങൾ നടത്തുമ്പോൾ യാഗാഗ്നിയുടെ പുക എല്ലാ ദിശകളിലും ഉയർന്നിരുന്നു; ധർമ്മവിരുദ്ധനായ കാട്ടാനയെ കടിച്ചുതെറിക്കുന്ന സിംഹംപോലെ, ഉഗ്രമായ പല്ലുകളും മനോഹരമായ കേശവും ഉള്ള ശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏവം സ രാജാ വിവിധാനുപായാന് വരാശ്രമേ പ്രേക്ഷമാണോ വിവേശ । തസ്മിദ് പ്രവിഷ്ടേ തു സ തീവ്രതേജാ മഹാതപാഃ പുണ്യകൃതാം പ്രധാനഃ । ദൃഷ്ടോ യഥാ ഭാനുരനന്തഭാനുഃ കൌശ്യാസനേ ബ്രഹ്മവിദാം പ്രധാനഃ ।। ൧൭.
അങ്ങനെ രാജാവ് ആ ഉത്തമാശ്രമത്തിലെ വിവിധ സവിശേഷതകൾ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അകത്തേക്ക് കടന്നു; അകത്തു കടന്നപ്പോൾ, മഹാതപസ്സുള്ള, ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള, പുണ്യവാന്മാരിൽ പ്രധാനനായ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മഹാതപസിനെ, കോശവസ്ത്രത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനെ, അവൻ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ സ രാജാ വിജയീ മൃഗാണാം മതിം വിസസ്മാര മുനേഃ പ്രസങ്ഗാത് । ചകാര ധര്മം പ്രതി മാനസം സോ അനുത്തമം പ്രാപ്യ നൃപോ മുനിം സഃ ।। ൧൭.
വിജയിയായിരുന്ന രാജാവിനെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കിടയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, മുനിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് തൻ്റെ ഉദ്ദേശ്യം മറന്നു. എങ്കിലും, മഹർഷിയെ പ്രാപിച്ച രാജാവ് മനസ്സിനെ ധർമ്മത്തിൽ ആകർഷിച്ചു.
സ മുനിസ്തം നൃപം ദൃഷ്ട്വാ പ്രജാപാലമകല്മഷമ് । അഭ്യാഗതക്രിയാം ചക്രേ ആസനസ്വാഗതാദിഭിഃ ।। ൧൭.
അകല്മഷനായ ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ രാജാവിനെ കണ്ട മുനി, അദ്ദേഹത്തിന് സദസ്യസ്വാഗതം, ഇരിപ്പിടം എന്നിവ നൽകി ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ കൃതാസനോ രാജാ പ്രണമ്യ ഋഷിപുങ്ഗവമ് । പപ്രച്ഛ വസുധേ പ്രശ്നമിമം പരമദുര്ലഭമ് ।। ൧൭.
അതിനുശേഷം, ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന രാജാവ് മഹർഷിക്ക് നമസ്കരിച്ചു, ഭൂമിയെക്കുറിച്ചുള്ള അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
ഭഗവന് ദുഃഖസംസാരമഗ്നൈഃ പുമ്ഭിസ്തിതീര്ഷുഭിഃ । യത്കാര്യം തന്മമാചക്ഷ്വ പ്രണതേ ശംസിതവ്രത ।। ൧൭.
ഭഗവൻ, ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവരും അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരേണം. ഞാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു നിൽക്കുന്നു.
മഹാതപാ ഉവാച । സംസാരാര്ണവമജ്ജമാനമനുജൈഃ പോതഃ സ്ഥിരോഽതിധ്രുവഃ കാര്യഃ പൂജനദാനഹോമവിവിധൈര്യജ്ഞൈഃ സമം ധ്യായനൈഃ । കീലൈഃ കീലിതമോക്ഷഭിഃ സുരഭടൈരൂര്ധ്വം മഹാരജ്ജുഭിഃ പ്രാണാദ്യൈരധുനാ കുരുഷ്വ നൃപതേ പോതം ത്രിലോകേശ്വരമ് ।। ൧൭.
നാരായണം നരകഹരം സുരേശം ഭക്ത്യാ നമസ്കുര്വതി യോ നൃപേശ । സ വീതശോകഃ പരമം വിശോകം പ്രാപ്നോതി വിഷ്ണോഃ പദമവ്യയം തത് ।। ൧൭.
രാജാക്കളുടെ രാജാവേ, ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ നരകഹാരിയായും ദേവതകളുടെ അധിപനായും ഉള്ള നാരായണനെ നമസ്കരിച്ചാൽ, അവൻ ദുഃഖം വിട്ട് പരമമായ ദുഃഖരഹിതമായ, അക്ഷരമായ വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കും.
നൃപ ഉവാച । ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ കഥം വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । പൂജ്യതേ മോക്ഷമിച്ഛദ്ഭിഃ പുരുഷൈര്വദ തത്ത്വതഃ ।। ൧൭.
രാജാവ് ഉവാച: ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾക്കും അറിവുള്ളവനേ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവിനെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം എന്ന് ദയവായി സത്യമായി പറഞ്ഞുതരേണം.
മഹാതപാ ഉവാച । ശ്രൃണു രാജന് മഹാപ്രാജ്ഞ യഥാ വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി । പുരുഷാണാം തഥാ സ്ത്രീണാം സര്വയോഗീശ്വരോ ഹരിഃ ।। ൧൭.
മഹാതപസ്വി ഉവാച: മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവേ, പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും, എല്ലാ യോഗികളുടെ അധിപനായ ഹരിക്കും, വിഷ്ണു എങ്ങനെ സന്തോഷപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക.
മഹാതപസ്വി ഉവാച: ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്കു രക്ഷയാകാൻ ഉറപ്പുള്ള ഒരു തൂണായിക്കൊണ്ടു, പൂജ, ദാനം, ഹോമം, വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ, ധ്യാനം എന്നിവയാൽ ആ नौക നിർമ്മിക്കണം. മോക്ഷം എന്ന തൂണുകൾകൊണ്ട് അതിനെ ഉറപ്പാക്കണം, പ്രാണാദികൾ എന്ന വലിയ കയറുകൾകൊണ്ട് കെട്ടണം. രാജാവേ, ഇപ്പോൾ മൂന്നു ലോകത്തെയും നാഥനായ ഭഗവാനെ നിങ്ങളുടെ രക്ഷാനൗകയാക്കണം.