പിതൃതീര്ഥേന സലിലം തഥൈവ സലിലാഞ്ജലിമ് । മാതാമഹേഭ്യസ്തേനൈവ പിണ്ഡാംസ്തീര്ഥേന നിര്വപേത്। ദക്ഷിണാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു പുഷ്പധൂപാദിപൂജിതാമ് ।। ൧൪.
പിതൃതീർത്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കൊണ്ടും അതുപോലെ കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്തും, അതേ തീർത്ഥത്തിൽ അമ്മാവന്മാർക്കായി പിണ്ടങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം; ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള ദർഭയിൽ പൂക്കളും ധൂപവും അർപ്പിച്ച് അതിനെ അലങ്കരിക്കണം.
സ്വപിത്രേ പ്രഥമം പിണ്ഡം ദദ്യാദുച്ഛിഷ്ടസന്നിധൌ । പിതാമഹായ ചൈവാന്യം തത്പിത്രേ ച തഥാഽപരമ് ।। ൧൪.
ആദ്യ പിണ്ടം സ്വന്തം അച്ഛന് ശേഷിച്ച അന്നത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സമർപ്പിക്കണം; രണ്ടാമത്തേത് അപ്പൂപ്പനു, മൂന്നാമത്തേത് വലിയപ്പൂപ്പനു സമർപ്പിക്കണം.
ദര്ഭമൂലേ ലേപഭുജഃ പ്രീണയേല്ലേപഘര്ഷണാത് । പിണ്ഡേ മാതാമഹേ തദ്വദ് ഗന്ധമാല്യാദിസംയുതൈഃ ।। ൧൪.
ദർഭയുടെ അടിയിൽ ലേപം കൈകളിൽ പുരട്ടി അതിന്റെ മൃദുലമായ ഉരസലിലൂടെ സന്തോഷം നൽകണം. അതുപോലെ തന്നെ മാതാവിന്റെ പിതാക്കന്മാർക്കായി സുഗന്ധമുള്ള വസ്തുക്കളും പൂമാലകളും ഉപയോഗിച്ച് അർപ്പണം ചെയ്യണം.
പൂജയിത്വാ ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം ദദ്യാദാചമനം ബുധഃ । പൈത്രേഭ്യഃ പ്രഥമം ഭക്ത്യാ തന്മനസ്കോ ദ്വിജേശ്വര ।। ൧൪.
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരെ ആദരിച്ച്, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ആദ്യം ഭക്തിയോടെ പിതൃപുരുഷന്മാർക്കായി ആചമനം നൽകണം, മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ദ്വിജേശ്വരനേ.
സുസ്വധേത്യാശിഷാ യുക്താം ദദ്യാച്ഛക്ത്യാ ച ദക്ഷിണാമ് । ദത്ത്വാ ച ദക്ഷിണാം തേഭ്യോ വാചയേദ് വൈശ്വദേവികാന് । പ്രീയന്താമിതി യേ വിശ്വേ ദേവാസ്തേന ഇതീരയേത് ।। ൧൪.
'സുഭവമാകട്ടെ' എന്ന അനുഗ്രഹവാക്കോടെ, കഴിവിനനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം. അവർക്കു ദാനം നൽകി കഴിഞ്ഞാൽ, 'വിശ്വദേവന്മാർക്കു സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്ന വൈശ്വദേവ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം.
തഥേതി ചോക്തേ തൈര്വിപ്രൈഃ പ്രാര്ഥനീയാസ്തഥാശിഷഃ । പശ്ചാദ് വിസര്ജയേദ് ദേവാന് പൂര്വം പൈത്രാന്മഹാമതേ ।। ൧൪.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അവരുടെ അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കണം. അതിന് ശേഷം, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ആദ്യം പിതൃപുരുഷന്മാരെയും പിന്നെ ദേവന്മാരെയും വിടവാങ്ങിക്കണം.
മാതാമഹാനാമപ്യേവം സഹ ദേവൈഃ ക്രമഃ സ്മൃതഃ । ഭോജനേ ച സ്വശക്ത്യാ ച ദാനേ തദ്വദ് വിസര്ജ്ജനേ । ആപാദശൌചനാത് പൂര്വം കുര്യാദേവ ദ്വിജന്മസു ।। ൧൪.
മാതാവിന്റെ പിതാക്കന്മാർക്കും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇതേ ക്രമം പാലിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭക്ഷണത്തിലും, കഴിവിനനുസരിച്ചുള്ള ദാനത്തിലും, വിടവാങ്ങിക്കലിലും ഇതേ രീതിയാണ്. ആപാദശുദ്ധിക്ക് മുമ്പ്, ഈ കർമ്മങ്ങൾ ദ്വിജന്മാരിൽ ചെയ്യണം.
ജാനന്തം പ്രഥമം പിത്ര്യം തഥാ മാതാമഹേഷു ച । വിസര്ജയേത് പ്രീതിവചഃ സംമാന്യാഭ്യര്ഥിതാംസ്തതഃ । നിവര്ത്തേതാഭ്യനുജ്ഞാത ആദ്വാരാന്തമനുവ്രജേത് ।। ൧൪.
ആദ്യം പിതൃപുരുഷന്മാരെയും അതുപോലെ മാതാവിന്റെ പിതാക്കന്മാരെയും സ്നേഹപൂർവ്വം വിടവാങ്ങിക്കണം. അവരെ ആദരിച്ച് അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിച്ച ശേഷം, അവർ അനുമതി നൽകിയാൽ വാതിൽവരെ പിന്തുടർന്ന് യാത്രയാകണം.
തതസ്തു വൈശ്വദേവാഖ്യാം കുര്യാന്നിത്യക്രിയാം തതഃ । ഭുഞ്ജീയാച്ച സമം പൂജ്യ ഭൃത്യബന്ധുഭിരാത്മനാ ।। ൧൪.
അതിനുശേഷം വൈശ്വദേവം എന്ന നിത്യകർമ്മം നിർവഹിക്കണം. പിന്നെ, ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരും ഭൃത്യരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം സ്വയം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
ഏവം ശ്രാദ്ധം ബുധഃ കുര്യാത് പിത്ര്യം മാതാമഹം തഥാ । ശ്രാദ്ധൈരാപ്യായിതാ ദദ്യുഃ സര്വാന് കാമാന് പിതാമഹാഃ ।। ൧൪.
ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനമുള്ളവൻ പിതൃപുരുഷന്മാർക്കും മാതാവിന്റെ പിതാക്കന്മാർക്കും ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. ശ്രാദ്ധംകൊണ്ട് സംതൃപ്തരായ പിതാമഹന്മാർ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു.
ത്രീണി ശ്രാദ്ധേ പവിത്രാണി ദൌഹിത്രഃ കുതപസ്തിലാഃ । രജതസ്യ തഥാ ദാനം തഥാ സംദര്ശനാദികമ് ।। ൧൪.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ മൂന്നു വസ്തുക്കൾ ശുദ്ധമാണ്: മകളുടെ മകൻ, ദർഭയും എള്ളും. അതുപോലെ വെള്ളിയുടെ ദാനവും ആദരസൂചകമായ കാണിക്കകളും ശുദ്ധമാണ്.
വര്ജ്യസ്തു കുര്വതാ ശ്രാദ്ധം ക്രോധോഽധ്വഗമമം ത്വരാ । ഭോക്തുരപ്യത്ര വിപ്രേന്ദ്ര ത്രയമേതന്ന സംശയഃ ।। ൧൪.
ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവനും ഭക്ഷിക്കുന്നവനും കോപം, യാത്ര, അതിവേഗം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളിലും സംശയമില്ല.
വിശ്വേദേവാഃ സപിതരസ്തഥാ മാതാമഹാ ദ്വിജ । കുലം ചാപ്യായതേ പുംസാം സര്വം ശ്രാദ്ധം പ്രകുര്വതാമ് ।। ൧൪.
വിശ്വദേവന്മാർ, പിതൃപുരുഷന്മാർ, മാതാവിന്റെ പിതാക്കന്മാർ, ദ്വിജന്മാരേ, ശ്രാദ്ധം ശരിയായി ചെയ്യുന്നവരുടെ കുടുംബം മുഴുവൻ സംതൃപ്തരാവുന്നു.
സോമാധാരഃ പിതൃഗണോ യോഗാധാരശ്ച ചന്ദ്രമാഃ । ശ്രാദ്ധം യോഗിനിയുക്തം തു തസ്മദ് വിപ്രേന്ദ്ര ശസ്യതേ ।। ൧൪.
പിതൃഗണങ്ങൾ സോമനാൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്നു, ചന്ദ്രൻ യോഗത്തിന്റെ ആധാരമാണ്. അതുകൊണ്ട്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, യോഗശക്തിയോടെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം പ്രശംസനീയമാണ്.
സഹസ്ത്രസ്യാപി വിപ്രാണാം യോഗീ ചേത് പുരതഃ സ്ഥിതഃ । സര്വാന് ഭോക്തൄംസ്താരയതി യജമാനം തഥാ ദ്വിജ ।। ൧൪.
ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉണ്ടായാലും, മുന്നിൽ ഒരു യോഗി നിന്നാൽ, അവൻ എല്ലാവരെയും, യജമാനനെയും പോലും രക്ഷിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
മഹ്യം സനത്കുമാരേണ പൂര്വകല്പേ ദ്വിജോത്തമ । കഥിതം വായുനാ ചാപി ദേവാനാം ശംഭുനാ തഥാ ।। ൧൪.
ഇത് എന്നോട് സനത്കുമാരനും, മുൻകാലങ്ങളിൽ വായുവും, ദേവന്മാരിൽ ശംഭുവും പറഞ്ഞുതന്നതാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
ഋഷീണാം ശക്തിപുത്രേണ തഥാ മൈത്രേയസംജ്ഞിതേ । ഭവിഷ്യതി ക്രമാദ് യാവന് മയാ തേ കഥിതം ദ്വിജ ।। ൧൪.
ഋഷികളുടെ പുത്രനായ മൈത്രേയൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനും ഇതേപോലെ പറഞ്ഞു. ക്രമമായി സംഭവിക്കേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
) ഇയം സര്വപുരാണേഷു സാമാന്യാ പൈതൃകീ ക്രിയാ । ഏതത് ക്രമാത് കര്മകാണ്ഡം ജ്ഞാത്വാ മുച്യേത ബന്ധനാത് ।। ൧൪.
ഇത് എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും പൊതുവായ പിതൃകർമ്മമാണ്. ഈ ക്രമം മനസ്സിലാക്കി ചെയ്താൽ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ഏതദാശ്രിത്യ നിര്വാണം ഋഷയഃ സംശിതവ്രതാഃ । പ്രാപ്താ ഗൌരമുഖേദാനീം ത്വമപ്യേവം പരോ ഭവ ।। ൧൪.
ഇതിനെ ആശ്രയിച്ച് ദൃഢവ്രതമുള്ള ഋഷിമാർ മോക്ഷം നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ, ഗൗമുഖമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നീയും ഇങ്ങനെ പരമാവധി ഉയരണം.
ഇതി തേ കഥിതം ഭക്ത്യാ പൃച്ഛതോ ദ്വിജസത്തമ । പിതൄന് യഷ്ട്വാ ഹരിം ധ്യായേദ് യസ്തസ്യ കിമതഃ പരമ് । ന തസ്മാത് പരതഃ പിത്ര്യം തന്ത്രമസ്തീതി നിശ്ചയഃ ।। ൧൪.
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഭക്തിയോടെ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ. പിതൃപുരുഷന്മാരെ ആരാധിച്ച ശേഷം ഹരിയെ ധ്യാനിക്കണം. ഇതിലധികം എന്തുണ്ട്? ഇതിൽക്കാൾ ഉന്നതമായ പിതൃകർമ്മം ഇല്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏതച്ഛ്രുത്വാ തദാ ധാത്രി പിതൃതന്ത്രം മഹാമുനിഃ । സംസ്മാരിതോ ജന്മശതം മാര്കണ്ഡേയേന ധീമതാ ।। ൧൫.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ടപ്പോൾ, ഭൂമിദേവി, മഹാമുനിയായ മാർകണ്ഡേയൻ, നീ ഓർമ്മിപ്പിച്ചതിനാൽ പിതൃകർമ്മങ്ങളും നൂറു ജന്മങ്ങളിലെ അനുഭവങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി.
ധരണ്യുവാച । ഭഗവന് ഗൌരമുഖഃ കോഽസൌ അന്യജന്മനി കഃ സ്മൃതഃ । കഥം ച സ്മൃതവാന് സ്മൃത്വാ കിം ചകാര ച സത്തമഃ ।। ൧൫.
ഭൂമിദേവി ചോദിച്ചു: ഭഗവനേ, ഈ ഗൗരമുഖൻ ആരാണ്? മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവൻ ആരായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്? അവൻ എങ്ങനെ ഓർമ്മിച്ചു, ഓർമ്മിച്ച ശേഷം ആ മഹാനു എന്ത് ചെയ്തു?
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഭൃഗുരാസീത് സ്വയം സാക്ഷാദന്യസ്മിന് ബ്രഹ്മ ജന്മനി । തദന്വയാത്മജസ്ത്വേഷ മാര്കണ്ഡേയോ മഹാമുനിഃ ।। ൧൫.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവൻ ഭൃഗുമുനിയായിരുന്നു, ബ്രഹ്മാവേ. ഈ മാർകണ്ഡേയൻ ആ ഭൃഗുവിന്റെ വംശജനും മഹാമുനിയുമാണ്.
പുത്രൈസ്തു ബോധിതാ യൂയം സുഗതിം പ്രാപ്സ്യഥേതി യത് । പ്രാഗുക്തം ബ്രഹ്മണാ തേന മാര്കണ്ഡേയേന ബോധിതഃ ।। ൧൫.
നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ നിങ്ങളെ ബോധിപ്പിച്ച് നല്ല സ്ഥിതിയിൽ എത്തിക്കും എന്ന് ബ്രഹ്മാവു മുമ്പേ പറഞ്ഞിരുന്നു. അങ്ങനെ മാർകണ്ഡേയൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
സസ്മാര സര്വജന്മാനി സ്മൃത്വാ ചൈവ തു യത്കൃതമ് । തച്ഛൃണുഷ്വ വരാരോഹേ കഥയാമി സമാസതഃ ।। ൧൫.
അവൻ തന്റെ എല്ലാ ജന്മങ്ങളും ഓർമ്മിച്ചു, ചെയ്ത കാര്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി. ഭംഗിയുള്ളവളേ, അതെല്ലാം ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയാം, നീ കേൾക്കു.
ഏവം ശ്രാദ്ധവിധാനേന ദ്വാദശാബ്ദം തതഃ പിതൄന് । ഇഷ്ട്വാ പശ്ചാദ്ധരേഃ സ്തോത്രം സ മുനിസ്തൂപചക്രമേ ।। ൧൫.
അങ്ങനെ, പിതാക്കന്മാർക്കായി പന്ത്രണ്ട് വർഷം ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ആ മുനി പിന്നെ ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രഭാസം നാമ യത്തീര്ഥം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ് । തത്ര ദൈത്യാന്തകം ദേവം സ്തോതും ഗൌരമുഖഃ സ്ഥിതഃ ।। ൧൫.
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ പ്രഭാസം എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ, ഗൗരമുഖൻ, ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന ദേവനെ സ്തുതിക്കാൻ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ഗൌരമുഖ ഉവാച । സ്തോഷ്യേ മഹേന്ദ്രം രിപുദര്പഹം ശിവം നാരായണം ബ്രഹ്മവിദാം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ആദിത്യചന്ദ്രാശ്വിയുഗസ്ഥമാദ്യം പുരാതനം ദൈത്യഹരം സദാ ഹരിമ് ।। ൧൫.
ഗൗരമുഖൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ മഹേന്ദ്രനെയും ശിവനെയും നാരായണനെയും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്ക് ആധാരമായവനെയും, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അശ്വിനികളും കൂടെ ഉള്ള ആദിപുരുഷനെയും, പുരാതനനും ദൈത്യസംഹാരിയുമായ ഹരിയെ എന്നും സ്തുതിക്കുന്നു.
ചകാര മാത്സ്യം വപുരാത്മനോ യഃ പുരാകൃതം വേദവിനാശകാലേ । മഹാമഹീധൃഗ്വപുരഗ്രപുച്ഛ - ഛടാഹവാര്ച്ചിഃ സുരശത്രുഹാദ്യഃ ।। ൧൫.
വേദങ്ങൾ നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയെ താങ്ങി, വാലിൽ മിന്നൽപോലെയുള്ള ജ്വാലയോടെ, ദൈവശത്രുക്കളുടെ ആദ്യശത്രുവായ മഹാമത്സ്യാവതാരം എടുത്തവൻ—
തഥാബ്ധിമന്ഥാനകൃതേ ഗിരീന്ദ്രം ദധാര യഃ കൌര്മ്മവപുഃ പുരാണമ് । ഹിതേച്ഛയാ യഃ പുരുഷഃ പുരാണഃ പ്രപാതു മാം ദൈത്യഹരഃ സുരേശഃ ।। ൧൫.
സമുദ്രം കുലുക്കാൻ വേണ്ടി, പണ്ടു കൂർമ്മാവതാരം എടുത്ത് വലിയ പർവ്വതം ചുമന്ന പുരാതനപുരുഷൻ, ദൈവങ്ങളുടെ നന്മക്കായി ദൈത്യസംഹാരിയായ സുറേശ്വരൻ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ.