വരാഹപുരാണമ്

യദാ നന്ദീ ശൂലപാണിര്ഗോധനേന പുരസ്കൃതഃ

ശൂലമെടുത്ത് നന്ദി, പശുക്കളെ മുന്നിൽ വെച്ച് നടന്നപ്പോൾ,

ദേവാനാമടനാച്ചൈവ ദേവാട ഇതി സംജ്ഞിതമ്

ദേവന്മാർ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചതിനാൽ അതിന് ദേവാട്ടം എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.

സ ശൂലപാണിര്ദേവേശോ ഭക്താഭയവിധായകഃ

ആ ശൂലധാരി ദേവേശ്വരൻ ഭക്തന്മാർക്ക് ഭയം ഇല്ലാതാക്കുന്നു.

തസ്മിന്സ്ഥാനേ മഹാദേവഃ സാലങ്കായനകസ്യ ഹി

അവിടെയാണ് മഹാദേവൻ സാലങ്കായന വംശത്തിൽ പറ്റിയവൻ.

സ്വയം ചൈവ മഹായോഗീ യോഗസിദ്ധിവിധായകഃ

അവൻതന്നെ മഹായോഗിയും യോഗസിദ്ധി നൽകുന്നവനും ആണ്.

ത്രിജടാഭ്യോഽഭവന്ധാരാ സ്തിസ്രോ വൈ പരമാദ്ഭുതാഃ

ത്രീജടകളിൽ നിന്ന് മൂന്നു അത്ഭുതകരമായ ധാരകൾ ഉദിച്ചു.

ഏതത്ത്രൈധാരികം തീര്ഥം ത്രിജടാഭ്യഃ സമുത്ഥിതമ് ൧൪൪.

ഈ ത്രൈധാരിക തീർത്ഥം ത്രീജടകളിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്.

ശാലഗ്രാമാഭിധേ ക്ഷേത്രേ ഹരിശീലനതത്പരഃ

ശാലഗ്രാമം എന്ന സ്ഥലത്ത് ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവൻ,

തീര്ഥേ ത്രിധാരേ യഃ സ്രാത്വാ സന്തര്പ്യ പിതൃദേവതാഃ

ത്രൈധാരിക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ,

തസ്യൈവ പൂര്വദിഗ്ഭാഗേ ഹംസതീര്ഥമിതി സ്മൃതമ്

അതിന്റ് കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് ഹംസതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

കദാചിച്ഛിവരാത്ര്യാം തു ഭക്തൈഃ പൂജാമഹോത്സവേ

ശിവരാത്രി ദിവസം, ഭക്തന്മാർ വലിയ പൂജാമഹോത്സവം നടത്തുമ്പോൾ,

തത്ര കാകാഃ സമുത്പേതുരന്നേ തസ്മിന്ബുഭുക്ഷിതാഃ

അവിടെ, ആ അർപ്പിതഭക്ഷ്യത്തിന്റെ അടുത്ത് വിശപ്പോടെ കാക്കകൾ പറന്ന് എത്തി.

താവുഭൌ യുധ്യമാനൌ തു കുണ്ഡേ തസ്മിന്നിപേതതുഃ

അവരിരുവരും തമ്മിൽ പോരാടുമ്പോൾ ആ കുഴിയിലേക്ക് വീണു.

തത്ര ഹംസൌ തതോ ഭൂത്വാ നിര്ഗതൌ ചന്ദ്രവര്ചസൌ

അവിടെ, അവർ ഇരുവരും ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള ഹംസകളായി മാറി പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

ഹംസതീര്ഥമിതി പ്രോചുസ്തതഃപ്രഭൃതി സത്തമേ

അന്നുമുതൽ, മഹാനേ, അതിനെ 'ഹംസതീർത്ഥം' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

പൂര്വം യക്ഷകൃതം തത്തു യക്ഷതീര്ഥമിതി സ്മൃതമ്

മുന്പ്, അത് ഒരു യക്ഷൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്, അപ്പോൾ അതിനെ 'യക്ഷതീർത്ഥം' എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

തത്രാഽഥ മുംചതേ പ്രാണാഞ്ഛിവഭക്തിപരായണഃ ൧൪൪.

അവിടെ, ശിവഭക്തിയിൽ മുഴുകിയ ഒരാൾ ജീവൻ വിട്ടു.

ഏവം പ്രഭാവം തത്തീര്ഥം മഹായോഗിപ്രഭാവതഃ

അങ്ങനെ, ആ മഹായോഗിയുടെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് ആ തീർത്ഥത്തിന് ഇങ്ങനെ വലിയ ശക്തിയുള്ളത്.

ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ക്ഷേത്രം ഗുഹ്യം വസുന്ധരേ

ഭൂമിദേവി, ഈ രഹസ്യമായ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു.

ഗുഹ്യാനാം പരമം ഗുഹ്യം കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി

രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് ഇതാണ്; ഇനി എന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

അഥ സാലഗ്രാമക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യമ് ഭഗവന്ദേവദേവേശ സാലംകായനകോ മുനിഃ

ഇപ്പോൾ സാലഗ്രാമക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം: ദേവന്മാരുടെ ദേവനേ, സാലംകായനമുനി—

ശ്രീവരാഹ ഉവാച തപ്യമാനോ യഥാന്യായം പശ്യന്വൈ സാലമുത്തമമ്

ശ്രീവർാഹൻ പറഞ്ഞു: വിധിപ്രകാരം തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവൻ അത്യുത്തമമായ സാലവൃക്ഷം കണ്ടു.

അഭിന്നമതുലച്ഛായം വിശാലം പുഷ്പിതം തഥാ

അക്ഷതമായ, അപാരസൗന്ദര്യമുള്ള, വിശാലവും പുഷ്പിതവുമായ വൃക്ഷം.

ഋഷിര്ജ്ഞാനപരിശ്രാന്തഃ സാലംകായനകോഽദ്ഭുതമ്

ജ്ഞാനാന്വേഷണത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച സാലംകായനമുനി ആ അത്ഭുതമായ വൃക്ഷം കണ്ടു.

തതോ ദൃഷ്ട്വാ മഹാസാലം പരിശ്രാന്തോ മഹാമുനിഃ

അപ്പോൾ, ആ മഹാവൃക്ഷം കണ്ട മഹാമുനി ക്ഷീണിച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു.

സാലസ്യ തസ്യ പൂര്വേണ സ്ഥിതഃ പശ്ചാന്മുഖോ മുനിഃ

ആ സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത്, പടിഞ്ഞാറോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് മുനി നിന്നു.

തതഃ പൂര്വേണ പാര്ശ്വേന തസ്യ സാലസ്യ സുന്ദരി

അപ്പോൾ, സുന്ദരിയേ, ആ സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ കിഴക്കേ വശത്ത്—

ദൃഷ്ട്വാ മാം തത്ര സ മുനിസ്ത പസ്വീ സംശിതവ്രതഃ

അവിടെ, എന്നെ കണ്ട ആ മുനി, ദൃഢവ്രതനായവൻ, ഭക്തിപൂർവ്വം നോക്കി.

മത്തേജസാ താഡിതാക്ഷഃ ശനൈരുന്മീല്യ ലോചനേ

എന്റെ തേജസ്സിൽ തളർന്ന അവൻ, പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു.