ത്വം ഭൂസ്ത്വം ച ഭുവോ ദേവ ത്വം ജനസ്ത്വം മഹഃ സ്മൃതഃ । ത്വം തപസ്ത്വം ച സത്യം ച ത്വയി ദേവ ചരാചരമ് ।। ൧൧.
ഭൂവുമാണ് നീ, ഭുവോവുമാണ് നീ, ദൈവമേ; ജനയും മഹയും എന്നറിയപ്പെടുന്നവനുമാണ് നീ. തപസും സത്യവും നീയാണു, ദൈവമേ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം നിനക്കിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ത്വത്തോ ഭൂതമിദം വിശ്വം ത്വദുദ്ഭൂതാ ഋഗാദയഃ । ത്വത്തഃ ശാസ്ത്രാണി ജാതാനി ത്വത്തോ യജ്ഞാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।। ൧൧.
ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ഋഗ്വേദം മുതലായവയും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ശാസ്ത്രങ്ങൾ നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; യജ്ഞങ്ങൾ നിന്നിൽ നിന്നാണ് സ്ഥാപിതമായത്.
ത്വത്തോ വൃക്ഷാ വീരുധശ്ച ത്വത്തഃ സര്വാ വനൌഷധീഃ । പശവഃ പക്ഷിണഃ സര്പാസ്ത്വത്ത ഏവ ജനാര്ദന ।। ൧൧.
മരങ്ങളും ഔഷധികളും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; കാട്ടിലെ എല്ലാ ചെടികളും നിന്നിൽ നിന്നാണ്. പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, പാമ്പുകൾ—all നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനാർദന.
മമാപി ദേവദേവേശ രാജാ ദുര്ജയസംജ്ഞിതഃ । ആഗതോഽഭ്യാഗതസ്തസ്യ ആതിഥ്യം കര്ത്തുമുത്സഹേ ।। ൧൧.
ദേവദേവനായ ദൈവമേ, എന്റെ അശ്രമത്തിൽ ദുർജയ എന്ന രാജാവ് അതിഥിയായി വന്നിരിക്കുന്നു. അവനു അതിഥി സേവനം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.
തസ്യ മേ നിര്ധനസ്യാദ്യ ദേവദേവ ജഗത്പതേ । ഭക്തിനമ്രസ്യ ദേവേശ കുരുഷ്വാന്നാദ്യസംചയമ് ।। ൧൧.
ദേവദേവനായ ദൈവമേ, ലോകത്തിന്റെ പ്രഭുവേ, ഇന്ന് ഞാൻ ദാരിദ്ര്യവാനാണ്, ഭക്തിയിൽ നമ്രനാണ്. ദേവദേവനായ ദൈവമേ, ദയവായി എനിക്ക് അന്നത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം നൽകുക.
യം യം സ്പൃശാമി ഹസ്തേന യം യം പശ്യാമി ചക്ഷുഷാ । വൃക്ഷം വാ തൃണകന്ദം വാ തത്തദന്നം ചതുര്വിധമ് ।। ൧൧.
ഞാൻ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിക്കുന്നതും കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നതും—മരമോ പുല്ലോ കിഴങ്ങോ ആയാലും—അവയെല്ലാം നാലു തരത്തിലുള്ള അന്നമായിത്തീരട്ടെ.
തഥാ ത്വന്യതമം വാഽപി യദ് ധ്യാതം മനസാ മയാ । തത് സര്വം സിദ്ധ്യതാം മഹ്യം നമസ്തേ പരമേശ്വര ।। ൧൧.
മനസ്സിൽ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലും എങ്കിലും, അതെല്ലാം എനിക്ക് സിദ്ധിക്കട്ടെ. പരമേശ്വരനേ, നമസ്കാരം.
ഇതി സ്തുത്യാ തു ദേവേശസ്തുതോഷ ജഗതാം പതിഃ । മുനേസ്തസ്യ സ്വകം രൂപം ദര്ശയാമാസ കേശവഃ ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവദേവനായ ലോകത്തിന്റെ പ്രഭു തൃപ്തനായി; കേശവൻ ആ മുനിക്ക് തന്റെ സ്വരൂപം കാണിച്ചു.
ഉവാച സുപ്രസന്നാത്മാ ബ്രൂഹി വിപ്ര വരം പരമ് । ഏവം ശ്രുത്വാഽക്ഷിണീ യാവദുന്മീലയതി വൈ മുനിഃ ।। ൧൧.
കൃപയോടെ മനസ്സുള്ളവൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ഉത്തമമായ വരം പറയൂ.' ഇത് കേട്ടു, മുനി പതിയെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു.
തദാ ശങ്ഖഗദാപാണിഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ । ഗരുഡസ്ഥോഽപി തേജസ്വീ ദ്വാദശാദിത്യസപ്രഭഃ ।। ൧൧.
അപ്പോൾ ജനാർദനൻ, ശംഖവും ഗദയും കൈയിൽ പിടിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന്, പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശം പോലെ ദീptiയോടെ തിളങ്ങി.
ദിവി സൂര്യസഹസ്ത്രസ്യ ഭവേദ്യുഗപദുത്ഥിതാ । യദി ഭാഃ സദൃശീ സാ സ്യാദ്ഭാസസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൧൧.
ആകാശത്തിൽ ആയിരം സൂര്യന്മാർ ഒരേസമയം ഉദിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രകാശം പോലെ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഭാസം ആയിരുന്നു.
തത്രൈകസ്ഥം ജഗത് കൃത്സ്നം പ്രവിഭക്തമനേകധാ । ദദര്ശ സ മുനിര്ദേവി വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ ।। ൧൧.
അവിടെ, ഒരു സ്ഥലത്ത്, ആ മുനി മുഴുവൻ ലോകം പലവിധത്തിൽ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതും, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ തുറന്നും കാണിച്ചു, ദേവിയേ.
ജഗാമ ശിരസാ ദേവം കൃതാഞ്ജലിരഥാബ്രവീത് । യദി മേ വരദോ ദേവോ ഭൂയാദ് ഭക്തസ്യ കേശവ ।। ൧൧.
അവൻ തലകൂപ്പി ദൈവത്തെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ ചേർത്ത് പറഞ്ഞു: 'ദൈവം എനിക്ക് വരം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, കേശവനേ, അത് നിന്റെ ഭക്തനു വേണ്ടി ആയിരിക്കട്ടെ.'
ഇദാനീമേഷ നൃപതിര്യഥാ സബലവാഹനഃ । മമാശ്രമേ കൃതാഹാരഃ ശ്വഃ പ്രയാതാ സ്വകം ഗൃഹമ് ।। ൧൧.
ഇപ്പോൾ ഈ രാജാവ്, തന്റെ സേനയും വാഹനങ്ങളും സഹിതം, എന്റെ അശ്രമത്തിൽ അഹാരം കഴിച്ച്, നാളെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ പോകട്ടെ.
ഇത്യുക്തസ്തസ്യ ദേവേശോ വരദഃ സംബഭൂവ ഹ । ചിത്തസിദ്ധിം ദദൌ തസ്മൈ മണിം ച സുമഹാപ്രഭമ് ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനായി മാറി, അവനു മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണവും അതിമഹത്വമുള്ള ഒരു മാണിക്യവും നൽകി.
തം ദത്ത്വാഽന്തര്ദധേ ദേവഃ സ ച ഗൌരമുഖോ മുനിഃ । ജഗാമ ചാശ്രമം പുണ്യം നാനാ ഋഷിനിഷേവിതമ് ।। ൧൧.
അവയെ നൽകിക്കൊണ്ട് ദേവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി; ഗൗരമുഖമുനി തന്റെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക്, അനേകം ഋഷിമാർക്കൊപ്പം, പോയി.
തത്ര ഗത്വാ സ വിപ്രേന്ദ്രശ്ചിന്തയമാസ വൈ മുനിഃ । ഹിമവച്ഛിഖരാകാരം മഹാഭ്രമിവ ചോന്നതമ് । ശശാങ്കരശ്മിസങ്കാശം ഗൃഹം വൈ ശതഭൂമികമ് ।। ൧൧.
അവിടെ എത്തിയ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ, ആ മുനി, ഹിമാലയത്തിന്റെ ശിഖരത്തെ പോലെ, വലിയ മേഘം പോലെ ഉയർന്ന, ചന്ദ്രനിന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങുന്ന, നൂറു നിലകളുള്ള ഒരു ഭവനം ചിന്തിച്ചു.
താദൃശാനാം സഹസ്ത്രാണി ലക്ഷകോട്യശ്ച സര്വശഃ । ഗൃഹാണി നിര്മമേ വിപ്രോ വിഷ്ണോര്ലബ്ധവരസ്തദാ ।। ൧൧.
വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ അപ്പോഴെല്ലാം അത്തരം ഭവനങ്ങൾ ആയിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ എന്നിങ്ങനെ അനേകം സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രാകാരാണി തതോപാന്തേ തല്ലഗ്നോദ്യാനകാനി ച । കോകിലാകുലഘുഷ്ടാനി നാനാദ്വിജവരാണി ച । ചമ്പകാശോകപുന്നാഗനാഗകേശരവന്തി ച ।। ൧൧.
അവയുടെ ചുറ്റും മതിലുകളും അതിനോട് ചേർന്നതായുള്ള തോട്ടങ്ങളും, കുയിലുകളുടെ മധുരഗാനവും വിവിധ ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദവും, ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, നാഗ, കേശര എന്നീ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ഉണ്ടാക്കി.
നാനാജാത്യസ്തഥാ വൃക്ഷാ ഗൃഹോദ്യാനേഷു സര്വശഃ । ഹസ്തിനാം ഹസ്തിശാലാശ്ച തുരഗാണാം ച മന്ദുരാഃ ।। ൧൧.
ആ ഭവന-തോട്ടങ്ങളിൽ വിവിധതരം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ആനകൾക്കായി ആനശാലകളും കുതിരകൾക്കായി പാചകശാലകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ചകാര സംചയാന് വിപ്രോ നാനാഭക്ഷ്യാണി സര്വശഃ । ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം തഥാ ലേഹ്യം ചോഷ്യം ബഹുവിധം തഥാ । ചകാരാന്നാദ്യനിചയം ഹേമപാത്ര്യശ്ച സര്വതഃ ।। ൧൧.
ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ഭോജ്യങ്ങൾ, ലേഹ്യങ്ങൾ, ഉഷ്യങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ പലവിധം, പാചകിച്ച അന്നം heaps, എല്ലാം സ്വർണപാത്രങ്ങളിൽ നിറച്ചു.
ഏവം കൃത്വാ സ വിപ്രസ്തു രാജാനം ഭൂരിതേജസമ് । ഉവാച സര്വസൈന്യാനി പ്രവിശന്തു ഗൃഹാനിതി ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഒരുക്കിയ ശേഷം ബ്രാഹ്മണൻ അതിമഹത്വമുള്ള രാജാവിനോട്, "നിന്റെ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഈ ഭവനങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ" എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്തസ്തതോ രാജാ തദ്ഗൃഹം പര്വതോപമമ് । പ്രവിവേശാന്തരേഷ്വന്യേ ഭൃത്യാ വിവിശുരാശു വൈ ।। ൧൧.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജാവ് ആ പർവതത്തെപ്പോലെയുള്ള ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; മറ്റു ഭൃത്യന്മാർ അതിന്റെ അകത്തെ ഭാഗങ്ങളിൽ വേഗത്തിൽ കടന്നു.
തതസ്തേഷു പ്രവിഷ്ടേഷു തദാ ഗൌരമുഖോ മുനിഃ । പ്രഗൃഹ്യ തം മണിം ദിവ്യം രാജാനം ചേദമബ്രവീത് ।। ൧൧.
അവരൊക്കെ അകത്ത് കടന്നതോടെ ഗൗരമുഖമുനി ആ ദിവ്യമായ മാണിക്യത്തെ എടുത്തു, രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മജ്ജനാഭ്യവഹാരാര്ഥം പഥി ശ്രമകൃതേ തഥാ । വിലാസിനീസ്തഥാ ദാസാന് പ്രേഷയിഷ്യാമി തേ നൃപ ।। ൧൧.
നിന്റെ സ്നാനത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനും യാത്രയുടെ ക്ഷീണശമനത്തിനും വേണ്ടി, രാജാവേ, ഞാൻ നിനക്ക് യുവതികളും ദാസന്മാരും അയയ്ക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ സ വിപ്രേന്ദ്രസ്തം മണിം വൈഷ്ണവം ശുഭമ് । ഏകാന്തേ സ്ഥാപയാമാസ രാജ്ഞസ്തസ്യ പ്രപശ്ചതഃ ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ആ ശുഭമായ വൈഷ്ണവമാണിക്യത്തെ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ, ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് വെച്ചു.
തസ്മിന് സ്ഥാപിതമാത്രേ തു മണൌ ശുദ്ധസമപ്രഭേ । നിശ്ചേരുര്യോഷിതസ്തത്ര ദിവ്യരൂപാഃ സഹസ്ത്രശഃ ।। ൧൧.
ആ ശുദ്ധവും തിളങ്ങുന്നതുമായ മാണിക്യം വെച്ചതോടെ, അപ്പോൾ തന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യരൂപമുള്ള സ്ത്രീകൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സുകുമാരാങ്ഗരാഗാദ്യാഃ സുകുമാരവരാങഗനാഃ । സുകപോലാഃ സുചാര്വ്യങ്ഗ്യഃ സുകേശാന്താഃ സുലോചനാഃ । കാശ്ചിത്സൌവര്ണപാത്രീശ്ച ഗൃഹീത്വാ സംപ്രതസ്ഥിരേ ।। ൧൧.
അവരിൽ ചിലർ വളരെ സുന്ദരമായ ശരീരഭാഗങ്ങൾ, മനോഹരമായ കവിളുകൾ, ആകർഷകമായ രൂപം, നല്ല മുടി, മനോഹരമായ കണ്ണുകൾ എന്നിവയുള്ളവരായിരുന്നു; ചിലർ സ്വർണപാത്രങ്ങൾ എടുത്ത് പുറപ്പെട്ടു.
ഏവം യോഷിദ്ഗണാസ്തത്ര നരാഃ കര്മകരാസ്തഥാ । നിര്ജഗ്മുസ്തസ്യ നൃപതേഃ സര്വേ ഭൃത്യാ നൃപസ്യ ഹ । കേവലം ഭോജനം പൂര്വം പരിധാനം ച സര്വശഃ ।। ൧൧.
അങ്ങനെ സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷഭൃത്യന്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ, രാജാവിന്റെ എല്ലാ ഭൃത്യന്മാരും, ഭക്ഷണവും വസ്ത്രങ്ങളും മാത്രം എടുത്ത് പുറത്തു പോയി.
താഃ സ്ത്രിയഃ സര്വഭൃത്യാനാം രാജമാര്ഗേണ മജ്ജനമ് । ദദുസ്തേ ച നരാശ്വാനാം ഹസ്തിനാം ച ത്വരാന്വിതാഃ ।। ൧൧.
അവ സ്ത്രീകൾ രാജമാർഗത്തിൽ എല്ലാ ഭൃത്യന്മാർക്കും, പുരുഷന്മാർക്കും, കുതിരകൾക്കും, ആനകൾക്കും വേഗത്തിൽ സ്നാനം നൽകി.