കരിഷ്യാമി പ്രമുച്യന്താം സാധു വാഹാ ഇതി ദ്വിജഃ । ഏവമുക്ത്വാ സ്ഥിതസ്തൂഷ്ണീം സ മുനിഃ സംശിതവ്രതഃ ।। ൧൧.
"അങ്ങനെ ചെയ്യും; നിങ്ങളുടെ കുതിരകള് അഴിച്ചിടട്ടെ," എന്ന് ആ മുനി പറഞ്ഞു, പിന്നെ വ്രതം പാലിച്ച് മൗനത്തില് നിന്നു.
രാജാഽപി തസ്ഥൌ തദ്ഭക്ത്യാ സ്വസഹായൈഃ സമന്വിതഃ । അക്ഷൌഹിണ്യോ ബലസ്യാസ്യ പഞ്ചമാത്രാസ്തദാ സ്ഥിതാഃ । അയം ച താപസഃ കിം മേ ദാസ്യതേ ഭോജനം ത്വിഹ ।। ൧൧.
രാജാവും ഭക്തിയോടെ തന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അവിടെ നിന്നു. അന്നത്തെ അവന്റെ സൈന്യത്തില് അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങള് ഉണ്ടായിരുന്നു. "ഈ തപസ്വി എനിക്ക് എന്ത് ഭക്ഷണം നല്കുമോ?" എന്ന് രാജാവ് മനസ്സില് വിചാരിച്ചു.
നിമന്ത്ര്യ ദുര്ജയം വിപ്രസ്തദാ ഗൌരമുഖോ നൃപമ് । ചിന്തയാമാസ കിം ചാസ്യ മയാ ദേയം തു ഭോജനമ് ।। ൧൧.
അപ്പോള് ഗൗരമുഖന് മുനി ദുര്ജയന് രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ച്, "എന്ത് ഭക്ഷണം നല്കണം?" എന്ന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതസ്തസ്യ മഹര്ഷേര്ഭാവിതാത്മനഃ । സ്ഥിതോ മനസി ദേവേശോ ഹരിര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ ।। ൧൧.
അങ്ങനെ ആ മഹര്ഷി ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, ഭഗവാന് ഹരി നാരായണന് അവന്റെ ഹൃദയത്തില് പ്രത്യക്ഷനായി.
തതഃ സംസ്മൃത്യ മനസാ ദേവം നാരായണം തദാ । തോഷയാമാസ ഗങ്ഗായാം പ്രവിശ്യ മുനിസത്തമഃ ।। ൧൧.
അപ്പോള്, മനസ്സില് നാരായണനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ട്, ആ ശ്രേഷ്ഠമുനി ഗംഗയില് കയറി ദൈവത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കാന് ശ്രമിച്ചു.
ധരണ്യുവാച । കഥം ഗൌരമുഖോ വിഷ്ണും തോഷയാമാസ ഭൂധര । ഏതന്മേ കൌതുകം ശ്രോതും സമ്യഗിച്ഛാ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൧൧.
ഭൂമി പറഞ്ഞു: ഗൗരമുഖന് എങ്ങനെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു, ഹേ പര്വതമേ? ഇത് വിശദമായി കേള്ക്കാന് എനിക്ക് വലിയ ആഗ്രഹമുണ്ട്.
നമോഽസ്തു വിഷ്ണവേ നിത്യം നമസ്തേ പീതവാസസേ । നമസ്തേ ചാദ്യരൂപായ നമസ്തേ ജലരൂപിണേ ।। ൧൧.
എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം. മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ആദി രൂപമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം. ജലത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
നമസ്തേ സര്വസംസ്ഥായ നമസ്തേ ജലശായിനേ । നമസ്തേ ക്ഷിതിരൂപായ നമസ്തേ തേജസാത്മനേ ।। ൧൧.
എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും നിലനിൽക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ജലത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ഭൂമിയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. അഗ്നി സ്വഭാവമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.
നമസ്തേ വായുരൂപായ നമസ്തേ വ്യോമരൂപിണേ । ത്വം ദേവഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രഭുസ്ത്വമസി ഹൃച്ഛയഃ ।। ൧൧.
വായുവിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ആകാശത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ദൈവമാണ്, നീയാണു പ്രഭു, ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹം നീയാണു.
ത്വമോങ്കാരോ വഷട്കാരഃ സര്വത്രൈവ ച സംസ്ഥിതഃ । ത്വമാദിഃ സര്വദേവാനാം തവ ചാദിര്ന വിദ്യതേ ।। ൧൧.
നീയാണ് ഓം എന്ന അക്ഷരം, നീയാണ് വഷട് വിളി, നീ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നവനാണ്. നീ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ആദിയാണ്, നിനക്ക് ആദി ഇല്ല.
ത്വം ഭൂസ്ത്വം ച ഭുവോ ദേവ ത്വം ജനസ്ത്വം മഹഃ സ്മൃതഃ । ത്വം തപസ്ത്വം ച സത്യം ച ത്വയി ദേവ ചരാചരമ് ।। ൧൧.
ഭൂവുമാണ് നീ, ഭുവോവുമാണ് നീ, ദൈവമേ; ജനയും മഹയും എന്നറിയപ്പെടുന്നവനുമാണ് നീ. തപസും സത്യവും നീയാണു, ദൈവമേ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം നിനക്കിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ത്വത്തോ ഭൂതമിദം വിശ്വം ത്വദുദ്ഭൂതാ ഋഗാദയഃ । ത്വത്തഃ ശാസ്ത്രാണി ജാതാനി ത്വത്തോ യജ്ഞാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।। ൧൧.
ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ഋഗ്വേദം മുതലായവയും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ശാസ്ത്രങ്ങൾ നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; യജ്ഞങ്ങൾ നിന്നിൽ നിന്നാണ് സ്ഥാപിതമായത്.
ത്വത്തോ വൃക്ഷാ വീരുധശ്ച ത്വത്തഃ സര്വാ വനൌഷധീഃ । പശവഃ പക്ഷിണഃ സര്പാസ്ത്വത്ത ഏവ ജനാര്ദന ।। ൧൧.
മരങ്ങളും ഔഷധികളും നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; കാട്ടിലെ എല്ലാ ചെടികളും നിന്നിൽ നിന്നാണ്. പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, പാമ്പുകൾ—all നിന്നിൽ നിന്നാണ് ജനാർദന.
മമാപി ദേവദേവേശ രാജാ ദുര്ജയസംജ്ഞിതഃ । ആഗതോഽഭ്യാഗതസ്തസ്യ ആതിഥ്യം കര്ത്തുമുത്സഹേ ।। ൧൧.
ദേവദേവനായ ദൈവമേ, എന്റെ അശ്രമത്തിൽ ദുർജയ എന്ന രാജാവ് അതിഥിയായി വന്നിരിക്കുന്നു. അവനു അതിഥി സേവനം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.
തസ്യ മേ നിര്ധനസ്യാദ്യ ദേവദേവ ജഗത്പതേ । ഭക്തിനമ്രസ്യ ദേവേശ കുരുഷ്വാന്നാദ്യസംചയമ് ।। ൧൧.
ദേവദേവനായ ദൈവമേ, ലോകത്തിന്റെ പ്രഭുവേ, ഇന്ന് ഞാൻ ദാരിദ്ര്യവാനാണ്, ഭക്തിയിൽ നമ്രനാണ്. ദേവദേവനായ ദൈവമേ, ദയവായി എനിക്ക് അന്നത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം നൽകുക.
യം യം സ്പൃശാമി ഹസ്തേന യം യം പശ്യാമി ചക്ഷുഷാ । വൃക്ഷം വാ തൃണകന്ദം വാ തത്തദന്നം ചതുര്വിധമ് ।। ൧൧.
ഞാൻ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിക്കുന്നതും കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നതും—മരമോ പുല്ലോ കിഴങ്ങോ ആയാലും—അവയെല്ലാം നാലു തരത്തിലുള്ള അന്നമായിത്തീരട്ടെ.
തഥാ ത്വന്യതമം വാഽപി യദ് ധ്യാതം മനസാ മയാ । തത് സര്വം സിദ്ധ്യതാം മഹ്യം നമസ്തേ പരമേശ്വര ।। ൧൧.
മനസ്സിൽ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലും എങ്കിലും, അതെല്ലാം എനിക്ക് സിദ്ധിക്കട്ടെ. പരമേശ്വരനേ, നമസ്കാരം.
ഇതി സ്തുത്യാ തു ദേവേശസ്തുതോഷ ജഗതാം പതിഃ । മുനേസ്തസ്യ സ്വകം രൂപം ദര്ശയാമാസ കേശവഃ ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവദേവനായ ലോകത്തിന്റെ പ്രഭു തൃപ്തനായി; കേശവൻ ആ മുനിക്ക് തന്റെ സ്വരൂപം കാണിച്ചു.
ഉവാച സുപ്രസന്നാത്മാ ബ്രൂഹി വിപ്ര വരം പരമ് । ഏവം ശ്രുത്വാഽക്ഷിണീ യാവദുന്മീലയതി വൈ മുനിഃ ।। ൧൧.
കൃപയോടെ മനസ്സുള്ളവൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ഉത്തമമായ വരം പറയൂ.' ഇത് കേട്ടു, മുനി പതിയെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു.
തദാ ശങ്ഖഗദാപാണിഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ । ഗരുഡസ്ഥോഽപി തേജസ്വീ ദ്വാദശാദിത്യസപ്രഭഃ ।। ൧൧.
അപ്പോൾ ജനാർദനൻ, ശംഖവും ഗദയും കൈയിൽ പിടിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന്, പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശം പോലെ ദീptiയോടെ തിളങ്ങി.
ദിവി സൂര്യസഹസ്ത്രസ്യ ഭവേദ്യുഗപദുത്ഥിതാ । യദി ഭാഃ സദൃശീ സാ സ്യാദ്ഭാസസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൧൧.
ആകാശത്തിൽ ആയിരം സൂര്യന്മാർ ഒരേസമയം ഉദിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രകാശം പോലെ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഭാസം ആയിരുന്നു.
തത്രൈകസ്ഥം ജഗത് കൃത്സ്നം പ്രവിഭക്തമനേകധാ । ദദര്ശ സ മുനിര്ദേവി വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ ।। ൧൧.
അവിടെ, ഒരു സ്ഥലത്ത്, ആ മുനി മുഴുവൻ ലോകം പലവിധത്തിൽ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതും, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ തുറന്നും കാണിച്ചു, ദേവിയേ.
ജഗാമ ശിരസാ ദേവം കൃതാഞ്ജലിരഥാബ്രവീത് । യദി മേ വരദോ ദേവോ ഭൂയാദ് ഭക്തസ്യ കേശവ ।। ൧൧.
അവൻ തലകൂപ്പി ദൈവത്തെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ ചേർത്ത് പറഞ്ഞു: 'ദൈവം എനിക്ക് വരം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, കേശവനേ, അത് നിന്റെ ഭക്തനു വേണ്ടി ആയിരിക്കട്ടെ.'
ഇദാനീമേഷ നൃപതിര്യഥാ സബലവാഹനഃ । മമാശ്രമേ കൃതാഹാരഃ ശ്വഃ പ്രയാതാ സ്വകം ഗൃഹമ് ।। ൧൧.
ഇപ്പോൾ ഈ രാജാവ്, തന്റെ സേനയും വാഹനങ്ങളും സഹിതം, എന്റെ അശ്രമത്തിൽ അഹാരം കഴിച്ച്, നാളെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ പോകട്ടെ.
ഇത്യുക്തസ്തസ്യ ദേവേശോ വരദഃ സംബഭൂവ ഹ । ചിത്തസിദ്ധിം ദദൌ തസ്മൈ മണിം ച സുമഹാപ്രഭമ് ।। ൧൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനായി മാറി, അവനു മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണവും അതിമഹത്വമുള്ള ഒരു മാണിക്യവും നൽകി.
തം ദത്ത്വാഽന്തര്ദധേ ദേവഃ സ ച ഗൌരമുഖോ മുനിഃ । ജഗാമ ചാശ്രമം പുണ്യം നാനാ ഋഷിനിഷേവിതമ് ।। ൧൧.
അവയെ നൽകിക്കൊണ്ട് ദേവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി; ഗൗരമുഖമുനി തന്റെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക്, അനേകം ഋഷിമാർക്കൊപ്പം, പോയി.
തത്ര ഗത്വാ സ വിപ്രേന്ദ്രശ്ചിന്തയമാസ വൈ മുനിഃ । ഹിമവച്ഛിഖരാകാരം മഹാഭ്രമിവ ചോന്നതമ് । ശശാങ്കരശ്മിസങ്കാശം ഗൃഹം വൈ ശതഭൂമികമ് ।। ൧൧.
അവിടെ എത്തിയ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ, ആ മുനി, ഹിമാലയത്തിന്റെ ശിഖരത്തെ പോലെ, വലിയ മേഘം പോലെ ഉയർന്ന, ചന്ദ്രനിന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങുന്ന, നൂറു നിലകളുള്ള ഒരു ഭവനം ചിന്തിച്ചു.
താദൃശാനാം സഹസ്ത്രാണി ലക്ഷകോട്യശ്ച സര്വശഃ । ഗൃഹാണി നിര്മമേ വിപ്രോ വിഷ്ണോര്ലബ്ധവരസ്തദാ ।। ൧൧.
വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ അപ്പോഴെല്ലാം അത്തരം ഭവനങ്ങൾ ആയിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ എന്നിങ്ങനെ അനേകം സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രാകാരാണി തതോപാന്തേ തല്ലഗ്നോദ്യാനകാനി ച । കോകിലാകുലഘുഷ്ടാനി നാനാദ്വിജവരാണി ച । ചമ്പകാശോകപുന്നാഗനാഗകേശരവന്തി ച ।। ൧൧.
അവയുടെ ചുറ്റും മതിലുകളും അതിനോട് ചേർന്നതായുള്ള തോട്ടങ്ങളും, കുയിലുകളുടെ മധുരഗാനവും വിവിധ ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദവും, ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, നാഗ, കേശര എന്നീ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ഉണ്ടാക്കി.
നാനാജാത്യസ്തഥാ വൃക്ഷാ ഗൃഹോദ്യാനേഷു സര്വശഃ । ഹസ്തിനാം ഹസ്തിശാലാശ്ച തുരഗാണാം ച മന്ദുരാഃ ।। ൧൧.
ആ ഭവന-തോട്ടങ്ങളിൽ വിവിധതരം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ആനകൾക്കായി ആനശാലകളും കുതിരകൾക്കായി പാചകശാലകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.